అవిచార్య తదౌత్సుక్యాల్లక్ష్మణం ప్రియకారిణమ్ । ఉవాచ కుత్ర సరథో యేన మాం ప్రాపయిష్యసి
ఆతురతతో ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా, తనకు మేలు చేయడంలో ఎప్పుడూ ముందుండే లక్ష్మణునితో ఆమె ఇలా అడిగింది: 'రథం ఎక్కడ ఉంది? దానితో నన్ను ఎక్కడికి తీసుకెళ్తావు?'
స నిఃశ్వసన్రథం హైమం జానక్యా సహ నిర్విశత్ । సుమంత్రం ప్రత్యువాచాసౌ చాలయాశ్వాన్మనోజవాన్
ఆయన ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, జానకితో కలిసి బంగారు రథంలోకి ఎక్కాడు. సుమంత్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఆశ్వాన్ను వేగంగా నడుపు.'
స సుయుక్తం రథం వాక్యాల్లక్ష్మణస్య తు చాహ్వయత్ । అశ్రుపూర్ణముఖం పశ్యఁల్లక్ష్మణం స ముహుర్ముహుః
లక్ష్మణుని మాట విని, సుమంత్రుడు బాగా కట్టిన రథాన్ని తెప్పించాడు. కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖంతో ఉన్న లక్ష్మణుణ్ణి మళ్లీ మళ్లీ చూస్తూ ఆ పని చేశాడు.
ఆహతాస్తేన కశయా వాహాస్తస్యాపతన్పథి । న చలంతి యదా వాహాస్తదా లక్ష్మణమబ్రవీత్
చెప్పుతో కొట్టినప్పుడు, ఆ గుర్రాలు రోడ్డుపై పడిపోయాయి. అవి కదలకపోయినప్పుడు, సుమంత్రుడు లక్ష్మణునితో మాట్లాడాడు.
సుమంత్ర ఉవాచ। స్వామింశ్చలంతి నో వాహా యత్నేన పరిచాలితాః । కిం కరోమి న జానేఽత్ర కారణం వాహపాతనే
సుమంత్రుడు అన్నాడు: 'స్వామీ, ఎంతగా ప్రయత్నించినా గుర్రాలు కదలడం లేదు. నేను ఏమి చేయాలో తెలియడం లేదు. ఇవి పడిపోవడానికి కారణం ఏమిటో కూడా తెలియదు.'
ఏవం బ్రువంతం ప్రత్యూచే లక్ష్మణో గద్గదస్వరః । సారథిం ధైర్యమాస్థాయ తాడయైతాన్కశాదిభిః
అలా అన్న సుమంత్రునికి, లక్ష్మణుడు కన్నీళ్లతో గొంతు వణికిస్తూ ఇలా అన్నాడు: 'సారథీ, ధైర్యంగా ఉండి, చెప్పుతో, కశాయితో వాటిని కొట్టి ముందుకు నడిపించు.'
ఏతచ్ఛ్రుత్వోదితం యంతా కథంచిత్సమచాలయత్ । తదా స్ఫురద్దక్షనేత్రం జానక్యా దుఃఖశంసకమ్
ఈ ఆజ్ఞ విని, సారథి ఎలాగోలా గుర్రాలను కదిలించాడు. అప్పుడే జానకీకి కుడి కన్ను దడదడలాడింది, అది దుఃఖాన్ని సూచించింది.
తదైవ హృదయే శోకః సమభూద్దుఃఖశంసకః । తదైవ పక్షిణః పుణ్యాః కుర్వంతి పరివర్తనమ్
అదే సమయానికి, ఆమె హృదయంలో దుఃఖం పుట్టింది, అది కూడా దురదృష్టాన్ని సూచించింది. అదే సమయంలో, శుభప్రదమైన పక్షులు తిరుగుతూ కనిపించాయి.
ఏవం వీక్ష్యైవ వైదేహీ ప్రత్యువాచాథ దేవరమ్ । కథం మే తాపసీక్షాయై యాతుమిచ్ఛా రఘూద్వహ
అది చూసిన వైదేహి, తన మరిది లక్ష్మణునితో ఇలా అడిగింది: 'రఘువంశంలో ఉత్తముడా, నాకు తపస్సు చేయాలనే ఆలోచన ఎలా వచ్చింది?'
రామే భూయాద్ధి కల్యాణం భరతే వా తథానుజే । తత్ప్రజాసు చ సర్వత్ర మా భవంతు విపర్యయాః
రామునికి శుభం కలగాలి, అలాగే భరతునికీ, అతని తమ్ముడికీ కూడా. ప్రజల్లో ఎక్కడా కూడా అపశకునాలు కలగకూడదు.
ఏవం బ్రువంతీం సంవీక్ష్య జానకీం చ స లక్ష్మణః । న కించిదుక్తవాన్రుద్ధ కంఠో బాష్పప్రపూరితః
జానకీ ఇలా మాట్లాడుతుండగా, లక్ష్మణుడు ఆమెను చూస్తూ, గొంతు నిండిన కన్నీళ్లతో ఏమీ చెప్పలేక మౌనంగా ఉన్నాడు.
సా గచ్ఛంతీ మృగాన్వామం పరివర్తనకారకాన్ । అపశ్యద్దుఃఖసంఘాతకారకాన్సమభాషత
ఆమె వెళ్ళుతూ, ఎడమవైపు తిరుగుతున్న జంతువులను చూసింది. అవి దుఃఖాన్ని సూచిస్తున్నాయని గ్రహించి, ఆమె మాట్లాడింది.
అద్య యన్మే మృగా వామం వర్తయంతి తదిష్యతే । శ్రీరామచరణౌ ముక్త్వా గచ్ఛంత్యాయుక్తమేవ తత్
ఈ రోజు జంతువులు నా ముందుగా ఎడమవైపు తిరుగుతున్నాయి. ఇది శుభసూచకం కాదు. శ్రీరాముని పాదాలను వదిలి వెళ్ళేవారికి ఇలా జరగడం సహజమే.
మహిలానాం పరోధర్మః స్వభర్తృచరణార్చనమ్ । తన్ముక్త్వాన్యత్ర యాంత్యా మే యద్భవేద్యుక్తమేవ తత్
స్త్రీలకు అత్యున్నత ధర్మం భర్త పాదాలను పూజించడం. ఆ విధిని వదిలి వేరే చోటికి వెళ్ళే నాకు ఏం జరిగినా అది న్యాయమే.
ఏవం పథి విచారం తు కుర్వంత్యా పరమార్థతః । జాహ్నవీ దదృశే దేవ్యా మునివృందైకసేవితా
ఇలా మార్గంలో లోతుగా ఆలోచిస్తూ వెళ్తున్న జానకీదేవి, మునుల సమూహం సేవించే జాహ్నవిని దర్శించింది.
యస్యాం జలస్య కల్లోలా దృశ్యంతే దుగ్ధసంనిభాః । తరంగో దృశ్యతే యత్ర స్వర్గసోపానమూర్తిభృత్
ఆ జాహ్నవిలోని నీటి అలలు పాల వలె తెల్లగా కనిపించేవి. ఆ అలలు స్వర్గానికి దారి చూపే మెట్లలా అనిపించేవి.
యస్యా వారికణస్పర్శాన్మహాపాతకసంచయః । పలాయతే న కుత్రాపి స్థానమీక్షన్సమంతతః
ఆ గంగానదిలోని నీటి బిందువులు తాకితే, ఎంతటి పెద్ద పాపాలైనా ఎక్కడా నిలవలేక పారిపోతాయి.
గంగాం ప్రాప్యాథ సౌమిత్రిర్జానకీం స్యందనే స్థితామ్ । ఉవాచ నిర్గలద్బాష్ప ఏహి సీతే రథాద్భువి
ఆ సమయంలో, గంగానదిని చేరిన సౌమిత్రి, రథంలో నిలబడి ఉన్న జానకిని కన్నీళ్లు కారుస్తూ ఇలా అన్నాడు: 'సీతా, రథం నుండి దిగిపో.'
సీతా తద్వాక్యమాకర్ణ్య క్షణాదవతతార సా । లక్ష్మణేన ధృతా బాహౌ స్ఖలంతీ పథి కంటకైః
సీతా ఆ మాటలు విని వెంటనే దిగింది. లక్ష్మణుడు ఆమెను చేతితో పట్టుకుని, ముల్లు దారిలో ఆమె తడబడుతూ నడిచింది.
శేష ఉవాచ। అథ నావా సముత్తీర్య జాహ్నవీం లక్ష్మణస్తదా । జానకీం పరతస్తీరే హస్తే ధృత్వా వనం యయౌ
శేషుడు చెప్పాడు: అప్పుడు, నావలో గంగా నదిని దాటి, లక్ష్మణుడు జానకిని చేతిపట్టి ఆపక్క వనంలోకి వెళ్లాడు.
సా చలంతీ పథి తదా శుష్యద్వదనలక్షితా । కంటకక్షతసత్పాదా స్ఖలంతీ చ పదే పదే
ఆమె దారిలో నడుస్తూ, దాహంతో అలసిపోయినట్టు కనిపించింది. ముల్లులతో కాల్లు గాయపడి, ప్రతి అడుగులో తడబడింది.
లక్ష్మణస్తాం మహాఘోరే విపినే దుఃఖదాయిని । ప్రవేశయామాస తదా రాఘవాజ్ఞావిధాయకః
రాఘవుని ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, లక్ష్మణుడు ఆమెను ఆ భయంకరమైన, బాధను కలిగించే అడవిలోకి తీసుకెళ్లాడు.
యత్ర వృక్షా మహాఘోరా బర్బూలాః ఖదిరా ఘనాః । శ్లేష్మాతకాశ్చించిణీకాః శుష్కా దావేన వహ్నినా
అక్కడ బర్బూల, దట్టమైన ఖదిర, శ్లేష్మాతక, చించినీ వంటి చెట్లు—all అగ్నిచేత కాలిపోయి, భయంకరంగా కనిపించేవి.
కోటరస్థా మహాసర్పాః ఫూత్కుర్వంతి సుకోపితాః । ఘూకా ఘూత్కుర్వతే యత్ర లోకచిత్తభయంకరాః
చెట్ల రంధ్రాల్లో పెద్ద పాములు కోపంగా ఊదుతూ ఉండేవి. అక్కడ గుడ్లగూబలు అరుస్తూ, అందరి మనసుకు భయాన్ని కలిగించేవి.
వ్యాఘ్రాః సింహాః సృగాలాశ్చ ద్వీపినోఽతిభయంకరాః । దృశ్యంతే యత్ర సరలా మనుష్యాదాః సుకోపనాః
అక్కడ పులులు, సింహాలు, నక్కలు, చిరుతలు—చాలా భయంకరంగా కనిపించేవి. అడవి సారళ, మానుషులను తినే క్రూర జంతువులు కూడా అక్కడ ఉండేవి.
మహిషాః సూకరా దుష్టా దంష్ట్రా ద్వయవిలక్షితాః । కుర్వంతి ప్రాణినాం తాపం మానసస్య మదోద్ధురాః
మహిషులు, అడవి పందులు, రెండు దంతాలతో, దుష్టంగా ప్రవర్తిస్తూ, పిచ్చి మదంతో జీవులను బాధించేవి.
ఈదృగ్వనం ప్రపశ్యంతీ భయేనోపగతజ్వరా । కంటకైర్దష్టచరణా లక్ష్మణం వాక్యమబ్రవీత్
అలాంటి అడవిని చూసి, భయంతో జ్వరం పట్టినట్టు, ముల్లులతో కాళ్లు నొప్పిగా, సీతా లక్ష్మణునితో ఇలా చెప్పింది.
జానక్యువాచ। వీరర్షిమునిసంసేవ్యా నాశ్రమాన్నేత్రసౌఖ్యదాన్ । నాహం పశ్యామి నో తేషాం పత్నీశ్చ సుతపోధనాః
జానకి ఇలా అన్నది: వీర ఋషులు సేవించే ఆశ్రమాలు, కన్నులకు ఆనందం కలిగించే వారి భార్యలు—ఇక్కడ నాకు కనిపించడం లేదు.
పశ్యామి కేవలం ఘోరాన్పక్షిణః శుష్కవృక్షకాన్ । దావానలేన తత్సర్వం దహ్యమానమిదం వనమ్
నాకు భయంకరమైన పక్షులు, ఎండిపోయిన చెట్లు మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి. ఈ అడవి అంతా అగ్నిచేత కాలిపోతుంది.
త్వాం చ పశ్యామి దుఃఖార్తమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్ । శకునేతరసాహస్రం భవేన్మమ పదే పదే
నీకు కూడా బాధతో, కన్నీళ్లతో కళ్లు మసకబారినట్టు కనిపిస్తున్నావు. ప్రతి అడుగులో నాకు వెయ్యి అపశకునాలు ఎదురవుతున్నాయి.