శోభనోరుకటిశోభయా యుతం । జానుయుగ్మమమలం స్వసేవితమ్ । పాదపద్మమఖిలైర్నిజైః సదా । సేవితం రఘుపతిం సుశోభనమ్
అతిశయమైన వస్త్రాలతో, అందమైన నడుముతో అలంకరించబడి, నిర్మలమైన మోకాళ్ళు సేవించబడుతున్నాయి. ఆయన పద్మపాదాలు ఎప్పుడూ తనవారు సేవిస్తారు. రఘుపతి ఎంతో ప్రకాశంగా వెలుగుతాడు.
ఏతద్రూపధరో రామో మయా కిం తు స వర్ణ్యతే । శతాననోపి నో యాతి పక్షిణః కిము మాదృశాః
రాముడు ఇలాంటి రూపాన్ని ధరించాడని నేను చెప్పగలను గానీ, ఆయనను పూర్తిగా వివరించడం నాకు సాధ్యమా? వంద ముఖాలవారు కూడా ఆయనను పూర్తిగా తెలియజేయలేరు. మరి నా వంటి పక్షులు ఎలా చెప్పగలవు?
యద్రూపం వీక్ష్య లలితా మనోహరవపుర్ధరా । లక్ష్మీర్ముమోహ భువికా వర్తతే యా న మోహతి
ఆయన రూపాన్ని చూసి, ఎంత అందంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉందో, ఎప్పుడూ మాయకు లోనుకాని లక్ష్మీదేవి కూడా భూమిపై మోహించిపోయింది.
మహాబలో మహావీర్యో మహామోహనరూపధృక్ । కిం వర్ణయామి శ్రీరామం సర్వైశ్వర్యగుణాన్వితమ్
అతడు మహాబలుడు, మహావీరుడు, అత్యంత మోహకరమైన రూపాన్ని కలవాడు. అన్ని ఐశ్వర్య గుణాలతో ఉన్న శ్రీరాముని నేను ఎలా వివరించగలను?
ధన్యా సా జానకీదేవీ మహామోహనరూపధృక్ । రంస్యతే యేన సహితా వర్షాణామయుతం ముదా
అత్యంత మోహకరమైన రూపాన్ని కలిగిన జనకీదేవి ఎంత భాగ్యవంతురాలు! ఆమె రామునితో కలసి పదివేల సంవత్సరాలు ఆనందంగా విహరిస్తుంది.
త్వం కాసి కిం తు నామాసి బత సుందరి యత్తు మామ్ । పరిపృచ్ఛసి వైదగ్ధ్యాద్రామకీర్తనమాదరాత్
సుందరీ! నువ్వెవరు? నీ పేరు ఏమిటి? అయినా నువ్వు నన్ను చాకచక్యంగా అడుగుతున్నావు, రాముని మహిమ వినాలని ఆసక్తిగా ఉన్నావు.
ఏతద్వాక్యం సమాకర్ణ్య జానకీ పక్షిణోర్యుగమ్ । ఉవాచ జన్మలలితం శంసంతీ స్వస్య మోహనమ్
ఆ మాటలు విని, జనకీ ఆ రెండు పక్షులను చూసి, తన జన్మ ఎంత మోహకరంగా ఉందో వివరంగా చెప్పింది.
యా త్వయా జానకీ ప్రోక్తా సాహం జనకపుత్రికా । స రామో మాం యదాభ్యేత్య ప్రాప్స్యతే సుమనోహరః
నువ్వు చెప్పిన జనకీ నేనే, జనకుని కుమార్తెను. ఆ మనోహరుడైన రాముడు నన్ను చేరినప్పుడు, ఆయనకు నేను లభిస్తాను.
తదా వాం మోచయామ్యద్ధానాన్యథా వాక్యలోభితా । లాలయామి సుఖేనాస్తాం మద్గేహే మధురాక్షరౌ
అప్పుడు మిమ్మల్ని విడిపెడతాను, లేదా మీ మాటలతో ఆకర్షితురాలై, నా ఇంట్లో మిమ్మల్ని ఆనందంగా ఆదరిస్తాను, మధురమైన స్వరాలు కలిగినవారూ!
ఇత్యుక్తం తత్సమాకర్ణ్య వేపతుర్భయతాం గతౌ । పరస్పరం ప్రక్షుభితౌ జానకీమిత్యవోచతామ్
ఆమె ఇలా చెప్పగా, ఆ మాటలు విని, భయంతో వణికిపోయిన పక్షులు కలవరంతో పరస్పరం చూసుకుంటూ, జనకీని ఉద్దేశించి మాట్లాడారు.
వయం వై పక్షిణః సాధ్వి వనస్థా వృక్షగోచరాః । పరిభ్రమామ సర్వత్ర నో సుఖం నో భవేద్గృహే
మేము పక్షులం, ఓ సతీ! అడవిలో ఉండే వారు, చెట్ల మధ్య తిరిగే వారు. మాకు ఇంట్లో ఎలాంటి ఆనందం ఉండదు.
అంతర్వత్నీ స్వకే స్థానే గత్వా సంసూయ పుత్రకాన్ । త్వత్స్థానమాగమిష్యామి సత్యం మే హ్యుదితం వచః
నా జోడిదానిని తన స్థలంలో ఉండి పిల్లలను పోషిస్తుంది. ఆ తరువాత నేను నీ వద్దకు వస్తాను. నా మాటలు నిజమే.
ఏవం ప్రోక్తా తయా సా తు న ముమోచ శుకీం స్వయమ్ । తదాపతిస్తాం ప్రోవాచ వినీతవదనుత్సుకః
అలా చెప్పినా, ఆమె ఆ శుకిని విడిపించలేదు. అప్పుడు ఆమె భర్త వినయంగా, ఆసక్తితో ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
సీతే ముంచ కథం భార్యాం రక్షసే మే మనోహరీమ్ । ఆవాం గచ్ఛావ విపినే విచరావః సుఖం వనే
సీతా! నా ప్రియమైన భార్యను నువ్వు కాపాడుతున్నావు, దయచేసి ఆమెను విడిపెట్టు. మేమిద్దరం అడవిలో కలిసి సుఖంగా సంచరిస్తాము.
అంతర్వత్నీ తు వర్తేత భార్యా మమ మనోరమా । తస్యాః ప్రసూతిం కృత్వా త్వామాగమిష్యామి శోభనే
నా జోడిదాని, నా మనోహరమైన భార్య అక్కడే ఉంటుంది. ఆమె ప్రసవం చేసిన తరువాత, ఓ సుందరీ! నేను నీ వద్దకు వస్తాను.
ఇత్యుక్తా నిజగాదేమం సుఖం గచ్ఛ మహామతే । ఏతాం రక్షామి సుఖినీం మత్పార్శ్వే ప్రియకారిణీమ్
అలా అడిగినప్పుడు ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'మహామతి! నీవు సుఖంగా వెళ్ళు. ఈ సుఖంగా ఉండే, ప్రేమగా ప్రవర్తించే ఈ శుకిని నేను నా వద్ద కాపాడుతాను.'
ఇత్యుక్తో దుఃఖితః పక్షీ తామూచే కరుణాన్వితః । యోగిభిః ప్రోచ్యతే యద్వై తద్వచస్తథ్యమేవ హి
ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ దుఃఖితుడైన పక్షి, దయతో ఇలా అన్నాడు: 'యోగులు చెప్పేది నిజమే.'
న వక్తవ్యం న వక్తవ్యం మౌనమాశ్రిత్య తిష్ఠతామ్ । నోచేత్స వాక్యదోషేణ ప్రాప్నోత్యాలానమున్మదః
'ఇది చెప్పకూడదు, చెప్పకూడదు. మౌనంగా ఉండాలి. లేకపోతే మాటల వల్ల తప్పు జరిగి, మనసు తికమకపడుతుంది.'
వయం చేదత్ర వాక్యం నాకరిష్యామ నగోపరి । బంధనం కథమావాం స్యాత్తస్మాన్మౌనం సమాచరేత్
మనము ఈ నగరంపై మాటలు మాట్లాడకపోతే, మనల్ని ఎవరు బంధించగలరు? అందుకే మనము మౌనం పాటిద్దాం.
ఇత్యుక్త్వా తాం ప్రత్యువాచ నాహం జీవామి సుందరి । ఏతయా భార్యయా సీతే తస్మాన్ముంచ మనోహరే
ఇలా చెప్పి, అతడు ఆమెకు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ అందమైనవాడా, సీతా! ఈ భార్యతో నేను బతకలేను. అందుకే నన్ను విడిచిపెట్టు, మనోహరిని.'
అనేకవిధవాక్యైః సా బోధితా నాముచత్తదా । కుపితా దుఃఖితా భార్యా శశాప జనకాత్మజామ్
అనేక విధాలుగా చెప్పినా, ఆమె అతన్ని విడిచిపెట్టలేదు. కోపంతో, బాధతో ఉన్న భార్య జనకుని కుమార్తెను శపించింది.
యథా త్వం పతినా సార్ధం వియోజయసి మామితః । తథా త్వమపి రామేణ వియుక్తా భవ గర్భిణీ
నువ్వు నన్ను నా భర్త నుండి వేరు చేస్తున్నావు కదా, అలాగే నీవు గర్భవతిగా ఉన్నప్పుడు రాముని నుండి వేరు కావాలి.
ఇత్యుక్తవత్యాం తస్యాం తు దుఃఖితాయాం పునః పునః । ప్రాణా నిరగమన్దుఃఖాత్పతిదుఃఖేన పూరితాత్
ఆమె మళ్లీ మళ్లీ బాధతో ఇలా చెప్పిన తర్వాత, భర్త బాధతో నిండిన హృదయంతో, ఆమె ప్రాణం విడిచిపోయింది.
రామం రామం స్మరంత్యాశ్చ వదంత్యాంశ్చ పునః పునః । విమానమాగతం సుష్ఠు పక్షిణీ స్వర్గతా బభౌ
ఆమె రాముని పేరు మళ్లీ మళ్లీ జపిస్తూ, స్మరిస్తూ ఉండగా, ఒక అద్భుతమైన విమానం వచ్చి, ఆ పక్షిణి స్వర్గానికి చేరి ప్రకాశించింది.
తస్యాం మృతాయాం దుఃఖార్తో భర్తా తస్యాః స పక్షిరాట్ । పరమం క్రోధమాపన్నో జాహ్నవ్యాం దుఃఖితోఽపతత్
ఆమె చనిపోయిన తరువాత, ఆమె భర్త అయిన పక్షిరాజు తీవ్రమైన కోపం, దుఃఖంతో జాహ్నవిలో పడిపోయాడు.
తథా భవామి రామస్య నగరే జనపూరితే । మద్వాక్యాదియముద్విగ్నా వియోగేన సుదుఃఖితా
ఇలానే రాముని జనంతో నిండిన నగరంలో కూడా జరుగుతుంది. నా మాట వల్ల ఆమె వేరుపడి, తీవ్రమైన బాధతో ఉన్నది.
ఇత్యుక్త్వా స పపాతోదే జాహ్నవ్యా భ్రమశోభితే । దుఃఖితః కుపితో భీతస్తద్వియోగేన కంపితః
ఇలా చెప్పి, ఆ పక్షిరాజు దుఃఖంతో, కోపంతో, భయంతో, వేరుపడిన బాధతో వణికిపోతూ జాహ్నవిలో పడిపోయాడు.
క్రుద్ధత్వాద్దుఃఖితత్వాచ్చ సీతాయా అపమాననాత్ । అంత్యజత్వం పరం ప్రాప్తో రజకః క్రోధనాభిధః
కోపంతో, దుఃఖంతో, సీతను అవమానపరిచినందుకు, క్రోధనుడు అనే రాజకుడు చివరికి అంత్యజుడయ్యాడు.
యః క్రోధాచ్చ స్వకాన్ప్రాణాన్మహతాం దుష్టమాచరన్ । సంత్యజేత్స మృతో యాతి అంత్యజత్వం ద్విజోత్తమః
ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా! ఎవడు కోపంతో తన ప్రాణాల మీద దుష్టకార్యాలు చేస్తాడో, అతడు చనిపోయిన తరువాత అంత్యజుడవుతాడు.
తజ్జాతం రజకోక్త్యాసౌ నిందితా చ వియోగితా । రజకస్య చ శాపేన వియుక్తా సా వనం గతా
అలా రాజకుని మాటల వల్ల ఆమెను నిందించి, వదిలేశారు. రాజకుని శాపంతో ఆమె వేరుపడి, అడవికి వెళ్లింది.