తే ప్రత్యహం రామకథాః శృణ్వంతః సుమనోహరాః । తద్దినే గతవంతస్తు ధనాఢ్యస్య గృహం మహత్
ప్రతి రోజూ వారు రాముని కథలు ఆహ్లాదంగా వింటూ, ఆ రోజు ధనికుడి పెద్ద ఇంటికి వెళ్లారు.
దీపం వీక్ష్య ప్రజ్వలంతం వచనం వీక్ష్య మానుషమ్ । స్థితాస్తత్ర క్షణం చారాః సమశృణ్వన్యశో భృశమ్
వారు అక్కడ దీపం వెలుగుతూ, మానవుల మాటలు వినిపిస్తుండగా, గూఢచారులు క్షణం పాటు నిలబడి ఆ సంభాషణను ఆసక్తిగా విన్నారు.
తత్ర కాచన వామాక్షీ బాలకం ప్రతి హర్షితా । స్తనం ధయంతం నిజగౌ వాక్యం తు సుమనోహరమ్
అక్కడ అందమైన కన్నులు కలిగిన ఒక మహిళ, తన బిడ్డను ఆనందంగా చూసి, అతడు తన పొదుపు పాలు తాగుతుండగా మధురమైన మాటలు చెప్పింది.
పిబ పుత్ర యథేష్టం త్వం స్తన్యం మమ మనోహరమ్ । పశ్చాత్తవ సుదుష్ప్రాపం భవిష్యతి మమాత్మజ
నా కుమారా, నువ్వు ఇష్టమొచ్చినంత నా మధురమైన పాలను తాగు; తరువాత, నా బిడ్డా, నీకు ఈ పాలు పొందడం చాలా కష్టం అవుతుంది.
ఏతత్పుర్యాః పతీ రామో నీలోత్పలదలప్రభః । తత్పురీస్థజనానాం తు న భవిష్యతి వై జనుః
ఈ నగరానికి అధిపతి అయిన రాముడు, నీలకమలదళంలా ప్రకాశిస్తున్నవాడు, ఈ నగర ప్రజలకు మరల జననం జరగనీయడు.
జన్మాభావాత్కథం పానం స్తన్యస్య భువి జాయతే । తస్మాత్పిబ ముహుః స్తన్యం దుర్ల్లభం హృది మన్య చ
పునర్జన్మ లేకపోతే భూమిపై పాలు తాగడం ఎలా జరుగుతుంది? అందుకే, ఈ అరుదైన పాలను మళ్లీ మళ్లీ తాగు, హృదయంలో నిలుపుకో.
యే శ్రీరామం స్మరిష్యంతి ధ్యాయంతి చ వదంతి యే । తేషామపి పయఃపానం న భవిష్యతి జాతుచిత్
శ్రీరాముని జ్ఞాపకం చేసేవారు, ధ్యానం చేసేవారు, మాట్లాడేవారు — వారికీ ఇకపై పాలు తాగడం జరగదు.
ఇత్యాదివాక్యం సంశ్రుత్య శ్రీరామయశసోఽమృతమ్ । హర్షితాః ప్రయయుర్గేహమన్యద్భాగ్యవతో మహత్
ఇలాంటి శ్రీరాముని కీర్తితో అమృతంలా ఉన్న మాటలు విని, ఆనందంగా గూఢచారులు మరో భాగ్యవంతుడి పెద్ద ఇంటికి వెళ్లారు.
తావదన్యశ్చరస్తత్ర మనోరమమిదం గృహమ్ । మత్వా తిష్ఠన్హి రామస్య క్షణం శుశ్రూషయా యశః
అంతలో, మరో గూఢచారి అక్కడ ఆ అందమైన ఇంటిని పరిశీలిస్తూ, క్షణం పాటు రాముని కీర్తిని వింటూ నిలబడ్డాడు.
తత్ర కాచిన్నిజం కాంతం పర్యంకోపరి సుస్థితమ్ । తాంబూలం చర్వతీ దత్తం భర్త్తాస్నేహేన సుందరీ
అక్కడ ఒక అందమైన మహిళ, తన ప్రియుడితో మంచంపై బాగా కూర్చొని, భర్త ప్రేమతో ఇచ్చిన తాంబూలాన్ని నమిలింది.
కంకణస్వరశోభాఢ్యా కర్పూరాగరుధూపితా । కాంతం వీక్ష్య చలన్నేత్రా కామరూపమవోచత
కంకణాల శబ్దంతో అలంకరించబడిన, కర్పూరం మరియు అగరువా వాసనతో పరిమళించిన, కోరికతో కదిలే కన్నులతో, తన అందమైన ప్రియుడిని చూసి ఆమె మాట్లాడింది.
నాథ త్వం తాదృశో మహ్యం భాసి యాదృగ్రఘోః పతిః । అత్యంతం సుందరతరం వపుర్బిభ్రత్సుకోమలమ్
ప్రియతమా, నువ్వు నాకు రఘువంశాధిపతి లా కనిపిస్తున్నావు; అత్యంత అందమైన, మృదువైన రూపాన్ని ధరించి ఉన్నావు.
పద్మప్రాంతం నేత్రయుగ్మం వక్షో మోహనవిస్తృతమ్ । భుజౌ చ సాంగదౌ బిభ్రత్సాక్షాద్రామ ఇవాసి మే
పద్మపు అంచుల్లా ఉన్న కన్నులు, ఆకర్షణీయంగా విస్తరించిన ఛాతి, బలమైన భుజాలు కలిగి, నువ్వు నాకు రాముడు లా కనిపిస్తున్నావు.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య కాంతాయాః సుమనోహరమ్ । ఉవాచ నేత్రయోః ప్రాంతం నర్తయన్కామసుందరః
తన ప్రియురాలి మధురమైన మాటలు విని, కోమలమైనవాడు, కన్నుల అంచులు నర్తిస్తూ, ఇలా సమాధానమిచ్చాడు:
శృణు కాంతే త్వయా ప్రోక్తం సాధ్వ్యా తు సుమనోహరమ్ । పతివ్రతానాం తద్యోగ్యం స్వకాంతో రామ ఏవ హి
ప్రియతమా, నువ్వు చెప్పినది నిజంగా మధురంగా ఉంది; అది సతీధర్మానికి అనువైనది. పతివ్రతలకు వారి భర్తే రాముడు.
పరం క్వాహం మందభాగ్యః క్వ రామో భాగ్యవాన్మహాన్ । క్వ చాహం కీటవత్తుచ్ఛః క్వ బ్రహ్మాదిసురార్చితః
నాకు ఎంత అదృష్టం లేదు, నేను ఎంత చిన్నవాడిని; రాముడు ఎంత గొప్పవాడు, ఎంత భాగ్యవంతుడు! నేను ఎంత తక్కువవాడిని, కీటకంలా ఉన్నాను; ఆయన బ్రహ్మాదులూ పూజించేవాడు.
ఖద్యోతః క్వ నభోరత్నం శలభః క్వ ను పామరః । గజారిః క్వ మృగేంద్రోఽసౌ శశకః క్వ ను మందధీః
పురుగు వెలుగు ఎక్కడ, ఆకాశపు విలువైన రత్నం ఎక్కడ? చిట్టడుపురుగు ఎక్కడ, ఏనుగులకు శత్రువైన సింహం ఎక్కడ? మెల్లగా ఆలోచించే కుందేలు ఎక్కడ?
క్వ చ సా జాహ్నవీ దేవీ క్వ రథ్యా జలముత్పథమ్ । క్వ మేరుః సురసంవాసః క్వ గుంజాపుంజకోల్పకః
ఆ పవిత్రమైన గంగా దేవి ఎక్కడ, వీధి పక్కన ఉన్న కాలువ నీరు ఎక్కడ? దేవతల నివాసమైన మెరు పర్వతం ఎక్కడ, గుంజ గింజల గుట్ట ఎక్కడ?
తథాహం క్వ క్వ రామోఽసౌ యత్పాదరజసాంగనా । శిలీభూతా క్షణాజ్జాతా బ్రహ్మమోహనరూపధృక్
అలాగే, నేను ఎక్కడ, ఆ రాముడు ఎక్కడ? ఆయన పాదధూళి నా శరీరాన్ని తాకగానే, క్షణంలోనే నేను బలమైన రూపంలో మారిపోయాను, బ్రహ్మను కూడా మాయలో పడేసే రూపాన్ని పొందాను.
ఇతి వాక్యం ప్రబ్రువాణం పరిరేభే నిజం పతిమ్ । జాతకామా హృతప్రేమ్ణా నర్తిత భ్రూ ధనుర్ధరా
ఇలా మాట్లాడుతూ, ఆమె తన భర్తను ఆలింగనం చేసుకుంది. కోరిక కలిగి, ప్రేమలో మునిగిపోయి, తన కనుబొమ్మలు విల్లు లాగినట్టు ఊగుతూ ఆనందించింది.
ఇత్యాది వాక్యం సంశ్రుత్య గతశ్చాన్యనివేశనమ్ । తావదన్యశ్చరో వాక్యం శుశ్రావ యశసాన్వితమ్
ఇలాంటి మాటలు విని, అతడు మరో గదికి వెళ్లిపోయాడు. అంతలోనే, మరో ప్రియుడు ఆ కీర్తిగల మాటలను విన్నాడు.
కాచిత్పుష్పమయీం శయ్యాం చందనం సహ చంద్రకమ్ । సర్వం విధాయ కామార్హం జగాద వచనం పతిమ్
ఒక మహిళ పువ్వులతో చేసిన మంచం, చందనం, చంద్రకాంతిని ఏర్పాటుచేసి, అన్నీ ఆనందానికి తగినట్లుగా సిద్ధం చేసి, తన భర్తతో ఇలా చెప్పింది.
పతే కురుష్వ భోగార్హే శయనం పుష్పమంచకే । చందనాదికలేపం చ తథా భోగమనేకధా
ప్రియమైనవాడా, ఈ పువ్వుల మంచంపై విశ్రాంతిగా పడుకుని, చందనం వంటి లేపనాలు వేసుకుని, అనేక రకాల ఆనందాలను అనుభవించు.
త్వాదృశా ఏవ భోగార్హా న చ రామపరాఙ్ముఖాః । సర్వం రామకృపాప్రాప్తముపభుంక్ష్వ యథాతథమ్
నీలాంటి వారే సుఖాలకు అర్హులు, రాముడిని పట్టించుకోని వారు కాదు. ఇది అన్నీ రాముని కృప వల్లే లభించింది – ఇది ఎలా ఉందో అలా అనుభవించు.
మత్సదృశీ కామినీ తే చందనం తాపహారకమ్ । పర్యంకః పుష్పరచితః సర్వం రామకృపాభవమ్
నాతో పోలిన భార్య, వేడిని తీయగలిగే చందనం, పువ్వులతో అలంకరించిన మంచం – ఇవన్నీ రాముని కృప వల్లే కలిగాయి.
యే రామం న భజిష్యంతి తే నరా జఠరం స్వయమ్ । న భర్తుం శక్నువంత్యేవ వస్త్రభోగాది వర్జితాః
రాముని భజించని వారు తమ కడుపు నింపుకోవడానికి తామే శ్రమించాలి, వారు దుస్తులు, సుఖాలు అనుభవించలేరు, వాటికి దూరంగా ఉంటారు.
ఇతి బ్రువంతీం మహిలాం హర్షితః పతిరబ్రవీత్ । సర్వం తథ్యం బ్రవీషి త్వం మమ రామకృపాభవమ్
అలా ఆమె మాట్లాడుతుంటే, ఆనందంతో భర్త ఇలా అన్నాడు: "నీవు చెప్పింది అన్నీ నిజమే; ఇవన్నీ నాకు రాముని కృప వల్లే లభించాయి."
ఇత్యేవం రామభద్రస్య యశః శ్రుత్వా గతశ్చరః । తావదన్యస్య వేశ్మస్థశ్చరోఽన్య శుశ్రువే వచః
ఇలా రామభద్రుని కీర్తిని విని, ఆ ప్రియుడు అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు. అంతలోనే, ఇంకొక ఇంట్లో ఉన్న మరో ప్రియుడు ఆ మాటలను విన్నాడు.
కాచిత్కాంతేన పర్యంకే వీణావాదనతత్పరా । కాంతేన రామసత్కీర్తిం గాయమానా పతిం జగౌ
ఒక మహిళ తన ప్రియుడితో మంచంపై వుండి, వీణ వాయించడంలో మునిగిపోయి, రాముని మహాకీర్తిని ఆలపిస్తూ తన భర్తకు పాడింది.
స్వామిన్వయం ధన్యతమా యేషాం పుర్యాః పతిః ప్రభుః । శ్రీరామః స్వప్రజాః పుత్రానివ పాతి చ రక్షకః
"ప్రభూ, మనం ఎంత అదృష్టవంతులమో! మన పట్టణానికి రాముడు అధిపతి; ఆయన తన ప్రజలను తన కుమారుల్లా కాపాడుతున్నాడు."