యత్రయత్ర గతో వాహస్తత్రతత్ర పరిభ్రమన్ । సైన్యేన మహతా యాతః శత్రుఘ్నః సురథేన చ
గుర్రం ఎక్కడికి వెళ్లినా, అక్కడ అక్కడ సంచరిస్తూ, శత్రుఘ్నుడు సురథుడితో కలిసి పెద్ద సైన్యంతో వెళ్ళాడు.
కదాచిజ్జాహ్నవీతీరే వాల్మీకేరాశ్రమం వరమ్ । గతో మునివరైర్జుష్టం ప్రాతర్ధూమేన చిహ్నితమ్
ఒకసారి, జాహ్నవీ తీరంలో ఉన్న వాల్మీకి మహర్షి ఆశ్రమాన్ని వారు చేరుకున్నారు. అక్కడ మహర్షులు నివసిస్తూ, ఉదయపు పొగతో గుర్తించదగినది.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే పాతాలఖణ్డే శేషవాత్స్యాయనసంవాదే రామాశ్వమేధే రఘునాథసమాగమోనామ త్రిపంచాశత్తమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో పాతాళఖండంలో శేషవాత్స్యాయన సంభాషణలో రామాశ్వమేధంలో రఘునాథుని కలయిక అనే యాభైమూడు అధ్యాయం ముగిసింది.
శేష ఉవాచ। గతః ప్రాతఃక్రియాం కర్తుం సమిధస్తత్క్రియార్హకాః । ఆనేతుం జానకీసూనుర్వృతో మునిసుతైర్లవః
శేషుడు చెప్పాడు: ఉదయాన్నే, జనకాత్మజ కుమారుడు లవుడు మునుల కుమారులతో కలిసి, హోమానికి అవసరమైన కట్టెలు తెచ్చేందుకు బయలుదేరాడు.
దదర్శ తత్ర యజ్ఞాశ్వం స్వర్ణపత్రేణ చిహ్నితమ్ । కుంకుమాగరుకస్తూరీ దివ్యగంధేన వాసితమ్
అక్కడ యజ్ఞానికి ఉపయోగించే గుర్రాన్ని చూశాడు. ఆ గుర్రం మీద బంగారు పలకతో గుర్తు పెట్టారు. కుంకుమ, అగరు, కస్తూరి వంటి దివ్య సుగంధాలతో పరిమళించబడింది.
విలోక్య జాతకుతుకో మునిపుత్రానువాచ సః । అర్వా కస్య మనోవేగః ప్రాప్తో దైవాన్మదాశ్రమమ్
అది చూసి, ఆసక్తితో నిండిన లవుడు, మునుల కుమారులను ఇలా అడిగాడు: 'ఈ గుర్రాన్ని ఎవరి మనస్సులోని వేగం, దైవ యోగంతో, నా ఆశ్రమానికి తీసుకొచ్చింది?''
ఆగచ్ఛంతు మయా సార్ధం ప్రేక్షంతాం మా భయం కృథాః । ఇత్యుక్త్వా స లవస్తూర్ణం వాహస్య నికటే గతః
'మీరు నాతో కలిసి రండి, చూద్దాం. భయపడకండి,' అని చెప్పి, లవుడు వెంటనే ఆ గుర్రం దగ్గరకు వెళ్ళాడు.
స రరాజ సమీపస్థో వాహస్య రఘువంశజః । ధనుర్బాణధరః స్కంధే జయంత ఇవ దుర్జయః
రఘువంశానికి చెందిన లవుడు, గుర్రం దగ్గర నిలబడి, భుజంపై విల్లు, బాణాలు వేసుకుని, జయంతుడు లాంటి అపరాజితుడిగా ప్రకాశించాడు.
గత్వా మునిసుతైః సార్ధం వాచయామాస పత్రకమ్ । భాలస్థితం స్పష్టవర్ణరాజిరాజితముత్తమమ్
మునిపుత్రులతో కలిసి వెళ్ళి, గుర్రం నుదిటిపై ఉన్న, స్పష్టమైన అక్షరాలతో అలంకరించబడిన ఉత్తమమైన లేఖను చదవడం ప్రారంభించాడు.
వివస్వతో మహాన్వంశః సర్వలోకేషు విశ్రుతః । యత్ర కోపి పరాబాధీ న పరద్రవ్యలంపటః
'ప్రపంచమంతటిలో ప్రసిద్ధమైన, వివస్వంతుని గొప్ప వంశం ఇది. ఇక్కడ ఎవరూ ఓడిపోరు, ఇతరుల సంపదపై ఆశపడరు.
సూర్యవంశధ్వజో ధన్వీ ధనుర్దీక్షా గురుర్గురుః । యం దేవాః సామరాః సర్వే నమంతి మణిమౌలిభిః
సూర్యవంశపు ధ్వజంగా, విల్లు పట్టినవాడిగా, ధనుర్విద్యలో నిపుణుడిగా, గురువులకే గురువుగా, దేవతలు అందరూ తమ మణిమకుటాలతో నమస్కరించే వాడిగా ఉన్నాడు.
తస్యాత్మజో వీర బలదర్పహారీ రఘూద్వహః । రామచంద్రో మహాభాగః సర్వశూరశిరోమణిః
ఆయన కుమారుడు రాముడు, వీరుడు, బలవంతుల గర్వాన్ని తొలగించేవాడు, రఘువంశంలో అగ్రగణ్యుడు, మహాభాగుడు, అందరి వీరులలో మణిపూసవంటి వాడు.
తన్మాతా కోశలనృపపుత్రీరత్నసముద్భవా । తస్యాః కుక్షిభవం రత్నం రామః శత్రుక్షయంకరః
ఆయన తల్లి కోసల దేశ రాజ కుమార్తె, రత్నాల వంశంలో పుట్టింది. ఆమె గర్భంలో పుట్టిన రత్నమే శత్రువులను నాశనం చేసే రాముడు.
కరోతి హయమేధం స బ్రాహ్మణేన సుశిక్షితః । రావణాభిధవిప్రేంద్ర వధపాపాపనుత్తయే
అతడు, రావణుడనే బ్రాహ్మణరాజును సంహరించిన పాపాన్ని పోగొట్టేందుకు, పండితుడైన బ్రాహ్మణుని ఉపదేశంతో, అశ్వమేధ యాగం నిర్వహిస్తున్నాడు.
మోచితస్తేన వాహానాం ముఖ్యోఽసౌ యాజ్ఞికో హయః । మహాబలపరీవారో పరిఖాభిః సురక్షితః
ఆయనే ఈ యాగ గుర్రాన్ని విడిపించాడు. ఈ గుర్రం మహా బలవంతుల వలయంతో, లోతైన గోతులతో బాగా కాపాడబడుతోంది.
తద్రక్షకోఽస్తి మద్భ్రాతా శత్రుఘ్నో లవణాంతకః । హస్త్యశ్వరథపాదాతసంఘసేనాసమన్వితః
దీనిని కాపాడే వాడు నా సోదరుడు శత్రుఘ్నుడు, లవణాసురుని సంహరించినవాడు. అతని వెంట ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్ళ సైన్యం ఉంది.
యస్య రాజ్ఞ ఇతి శ్రేష్ఠో మానో జాయేత్స్వకాన్మదాత్ । శూరా వయం ధనుర్ధారి శ్రేష్ఠా వయమిహోత్కటాః
ఇక్కడ రాజులలో ఉత్తములు తమ పరాక్రమాన్ని గర్వంగా భావించాలి. మేము ధనుర్ధారులు, మేమే ఇక్కడ శ్రేష్ఠులు, శక్తివంతులు.
తే గృహ్ణంతు బలాద్వాహం రత్నమాలావిభూషితమ్ । మనోవేగం కామజవం సర్వగత్యాధిభాస్వరమ్
వీరెవ్వరైనా, ఈ రత్నమాలలతో అలంకరించబడిన గుర్రాన్ని బలవంతంగా పట్టుకోగలరు. ఇది మనస్సు వేగంతో, కోరికతో పుట్టినదిగా, అన్ని వేగాలలో మెరుగైనదిగా ప్రకాశిస్తుంది.
తతో మోచయితా భ్రాతా శత్రుఘ్నో లీలయా హఠాత్ । శరాసనవినిర్ముక్త వత్సదంతకృతవ్యథాత్
అప్పుడు నా సోదరుడు శత్రుఘ్నుడు, సరదాగా, బలవంతంగా, తన విల్లు నుండి బాణాలు వదిలి, పేడల దంతాలకు నొప్పి కలిగిస్తూ, ఈ గుర్రాన్ని విడిపిస్తాడు.
యే క్షత్రియాః క్షత్రియకన్యకాయాం । జాతాశ్చ సత్క్షేత్రకులేషు సత్సు । గృహ్ణంతు తే తద్విపరీతదేహా । నమంతు రాజ్యం రఘవే నివేద్య
క్షత్రియులలో, మంచి వంశాల్లో పుట్టిన వారు, క్షత్రియ యువతుల సంతానమైన వారు, ఈ గుర్రాన్ని పట్టుకోగలరు. ఇతరులు తమ రాజ్యాన్ని రఘువంశానికి అర్పించాలి.
ఇతి సంవాచ్య కుపితో లవః శస్త్రధనుర్ధరః । ఉవాచ మునిపుత్రాంస్తాన్రోషగద్గదభాషితః
ఇలా చదివిన లవుడు, కోపంతో, ఆయుధాలు, విల్లు ధరించి, ఆ మునిపుత్రులను ఆగ్రహంతో గొంతు కడిగి ఇలా అన్నాడు.
పశ్యత క్షిప్రమేతస్య ధృష్టత్వం క్షత్రియస్య వై । లిలేఖ యో భాలపత్రే స్వప్రతాపబలం నృపః
'ఇదిగో, ఈ క్షత్రియుని ధైర్యాన్ని, అతని అహంకారాన్ని చూడండి. తన పరాక్రమాన్ని, బలాన్ని గుర్రం నుదిటిపై రాసినాడు!'
కోఽసౌ రామః కః శత్రుఘ్నః కీటాః స్వల్పబలాశ్రితాః । క్షత్రియాణాం కులే జాతా ఏతే న వయముత్తమాః
ఈ రాముడు ఎవరు? ఈ శత్రుఘ్నుడు ఎవరు? వీరు చిన్న పురుగుల్లా, తక్కువ బలాన్ని ఆధారంగా పెట్టుకున్నవారు. క్షత్రియ కుటుంబంలో పుట్టిన వారు అయినా, మనలో ఉత్తములు కారు.
ఏతస్య వీరసూర్మాతా జానకీ న కుశప్రసూః । యా రత్నం కుశసంజ్ఞం తు దధారాగ్నిమివారణిః
ఈ వీరుని తల్లి జనకీదేవి, గడ్డి పుట్టించినవారు కాదు. ఆమె కుశ అనే రత్నాన్ని, వనంలో అగ్ని దాచినట్టు, తనలో ఉంచింది.
ఇదానీం క్షత్రియత్వాది దర్శయిష్యామి సర్వతః । యది క్షత్రియభూరేష భవిష్యతి చ శత్రుహా
ఇప్పుడు నేను క్షత్రియుల లక్షణాలను అన్ని విధాలుగా చూపిస్తాను. ఈవాడు నిజంగా క్షత్రియుడు, శత్రువులను సంహరించగలవాడు అయితే.
గృహీష్యతి మయా బద్ధం వాహం యజ్ఞక్రియోచితమ్ । నోచేత్క్షత్రత్వమున్ముచ్య కుశస్య చరణార్చకః
నేను కట్టిన యజ్ఞానికి సంబంధించిన గుర్రాన్ని ఇతడు పట్టుకుంటాడు. లేకపోతే, క్షత్రియత్వాన్ని వదిలి, కుశ పాదాలను పూజించాలి.
అధునా మద్ధనుర్ముక్తైః శరైః సుప్తో భవిష్యతి । అన్యే యే చ మహావీరా రణమండలభూషణాః
ఇప్పుడు నా ధనుస్సు నుండి విడిచిన బాణాలతో ఇతడు నిద్రపోతాడు. అలాగే, యుద్ధభూమిని అలంకరించే ఇతర మహావీరులు కూడా.
ఇత్యాదివాక్యముచ్చార్య లవో జగ్రాహ తం హయమ్ । తృణీకృత్య నృపాన్సర్వాంశ్చాపబాణధరో వరః
ఇలా చెప్పిన తరువాత, లవుడు గుర్రాన్ని పట్టుకున్నాడు. తన చేతిలో ధనుస్సు, బాణాలు పట్టుకుని, అన్ని రాజులను లెక్కచేయకుండా, ఆ గుర్రాన్ని తీసుకున్నాడు.
తదా మునిసుతాః ప్రోచుర్లవం హయజిహీర్షకమ్ । అయోధ్యానృపతీ రామో మహాబలపరాక్రమః
అప్పుడు మునుల కుమారులు, గుర్రాన్ని తీసుకోవాలనుకున్న లవునితో ఇలా అన్నారు: 'అయోధ్య రాజు రాముడు గొప్ప బలశాలి, పరాక్రమవంతుడు.'
తస్య వాహం న గృహ్ణాతి శక్రోఽపి స్వబలోద్ధతః । మా గృహాణ శృణుష్వేదం మద్వాక్యం హితసంయుతమ్
ఇంద్రుడు కూడా తన బలంతో ఆ గుర్రాన్ని పట్టుకోలేడు. నీవు తీసుకోకు; నా మాట విను, ఇది నీకు మేలు చేస్తుంది.