మూర్చ్ఛాం ప్రాప మహాతేజాః పుష్కలో మహదద్భుతమ్ । యుద్ధం విధాయ సుమహద్రాజ్ఞా సహ మహామతిః
పుష్కలుడు మహాతేజస్సుతో ఉన్నవాడు, ఆ జ్ఞానవంతుడైన రాజుతో ఘోరంగా యుద్ధం చేసి, ఆశ్చర్యకరంగా మూర్చపోయాడు.
పుష్కలే పతితే రాజా శత్రుఘ్నః శత్రుతాపనః । సురథం ప్రతి సంక్రుద్ధో జగామ స్యందనస్థితః
పుష్కలుడు పడిపోవగానే, శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, కోపంతో తన రథంపై నిలబడి సురథునివైపు వెళ్లాడు.
ఉవాచ సురథం భూపం రామభ్రాతా మహాబలః । త్వయా మహత్కృతం కర్మ యద్బద్ధః పవనాత్మజః
రాముని సహోదరుడు, మహాబలుడు, సురథుని రాజును ఇలా అన్నాడు: 'పవనుని కుమారుడిని బంధించడం ద్వారా నీవు గొప్ప కార్యం చేశావు.'
పుష్కలోఽపి మహావీరస్తథాన్యే మమ సైనికాః । పాతితాః ప్రధనే ఘోరే మహాబలపరాక్రమాః
పుష్కలుడు కూడా మహావీరుడు. అలాగే నా సైన్యంలో ఉన్న ఇతరులు, మహాబలులు, పరాక్రమవంతులు, ఈ ఘోరమైన ప్రధాన యుద్ధంలో పడిపోయారు.
ఇదానీం తిష్ఠ మద్వీరాన్పాతయిత్వా రణాంగణే । కుత్ర యాస్యసి భూమీశ సహస్వ మమ సాయకాన్
ఇప్పుడు నిలబడు. నా వీరులను యుద్ధరంగంలో పడగొట్టిన తర్వాత, భూమిపతి, నువ్వు ఎక్కడికి పోతావు? నా బాణాలను భరించు.
ఇత్థమాశ్రుత్య వీరస్య భాషితం సురథో బలీ । జగాద రామపాదాబ్జం దధచ్చేతసి శోభనమ్
వీరుని మాటలు విని, బలవంతుడైన సురథుడు, తన మనసులో రాముని పదపద్మాలను ధ్యానిస్తూ, ఇలా అన్నాడు.
మయా తే పాతితాః సంఖ్యే వీరా మారుతజోన్ముఖాః । ఇదానీం పాతయిష్యామి త్వామపి ప్రధనాంగణే
నీ వీరులను, వాయుపుత్రుని ఎదుర్కొన్న వారిని నేను యుద్ధంలో పడగొట్టాను. ఇప్పుడు నిన్ను కూడా ప్రధాన యుద్ధరంగంలో పడగొడతాను.
స్మరస్వ రామం యో వీరః స్వమాగత్య ప్రరక్షతి । అన్యథా జీవితం నాస్తి మత్పురః శత్రుతాపన
వీరుడైన రాముని స్మరించు. అతడు వచ్చి తనవారిని రక్షిస్తాడు. లేకపోతే, శత్రువులకు భయంకరుడా, నా ముందు నీకు ప్రాణం ఉండదు.
ఇత్యుక్త్వా బాణసాహస్రైస్తం జఘాన మహీపతిః । శత్రుఘ్నం శరసంఘాతపంజరే న్యదధాత్పరమ్
అలా చెప్పి, రాజు వేలాది బాణాలతో శత్రుఘ్నుడిని గాయపరిచాడు. బాణాల సమూహాలతో అతడిని చుట్టుముట్టాడు.
శత్రుఘ్నః శరసంఘాతం ముంచంతం వహ్నిదైవతమ్ । అస్త్రం ముమోచ దాహార్థం శరాణాం నతపర్వణామ్
శత్రుఘ్నుడు, అగ్నిదేవతలా విసురుతున్న బాణాల సమూహాన్ని చూసి, వక్రమైన ఆ బాణాలను కాల్చేందుకు ఒక అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.
తదస్త్రం ముక్తమాలోక్య రాజా వై సురథో మహాన్ । వారుణాస్త్రేణ శమయన్వివ్యాధ శరకోటిభిః
ఆ ఆయుధాన్ని వదిలినదాన్ని చూసి, పరాక్రమశాలి సురథుడు వారు ఋణాస్త్రంతో అదాన్ని నశింపజేసి, బాణాల వర్షంతో ఎదురుదాడి చేశాడు.
తదా తద్యోగినీదత్తమస్త్రం ధనుషి సందధే । మోహనం సర్వవీరాణాం నిద్రాప్రాపకమద్భుతమ్
అప్పుడతడు యోగినీ ఇచ్చిన, అందరినీ నిద్రపోయేలా చేసే అద్భుతమైన మోహనాస్త్రాన్ని తన విల్లుపై పెట్టాడు.
తన్మోహనం మహాస్త్రం స వీక్ష్య రాజా హరింస్మరన్ । జగాద శత్రుఘ్నమయం సర్వశస్త్రాస్త్రకోవిదః
ఆ మహామోహనాస్త్రాన్ని చూసి, రాజు హరిను స్మరించుకుంటూ, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడైన శత్రుఘ్నునితో ఇలా అన్నాడు.
మోహితస్య మమ శ్రీమద్రామస్య స్మరణేన హ । నాన్యన్మోహనమాభాతి మమాపి భయతాపదమ్
నేను మోహించిపోయినా, శ్రీరాముని స్మరణ వల్ల నాకు ఇంకెలాంటి మోహం కనబడదు, భయం గానీ బాధ గానీ కలగదు.
ఇత్యుక్తవతి వీరే తు ముమోచ స మహాస్త్రకమ్ । తేన బాణేన సంఛిన్నం పపాత రణమండలే
అలా వీరుడు చెప్పగానే, అతడు మహాస్త్రాన్ని వదిలాడు; ఆ బాణంతో ఏదో ఒకటి తెగిపోయి యుద్ధరంగంలో పడిపోయింది.
తన్మోహనం మహాస్త్రం తు నిష్ఫలం వీక్ష్య భూమిపే । అత్యంతం విస్మయం ప్రాప్య బాణం ధనుషి సందధే
ఆ మహామోహనాస్త్రం ఫలితం లేకుండా పోయినదాన్ని చూసి, రాజు ఎంతో ఆశ్చర్యపడి, మరో బాణాన్ని విల్లుపై పెట్టాడు.
లవణో యేన నిహతో మహాసురవిమర్దనః । తం బాణం చాప ఆధత్త ఘోరం కాన్త్యానలప్రభమ్
లవణాసురుడిని సంహరించిన, అగ్నిలా ప్రకాశించే భయంకరమైన ఆ బాణాన్ని తన విల్లుపై పెట్టాడు.
తం వీక్ష్య రాజా ప్రోవాచ బాణోఽయమసతాం హృది । లగతే రామభక్తస్య సంముఖేఽపి న భాత్యసౌ
దాన్ని చూసి రాజు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ బాణం దుష్టుల హృదయాన్ని ఛేదిస్తుంది; కానీ రామభక్తుని ముందర అది ప్రభావం చూపదు.'
ఇత్యేవం భాషమాణం తు బాణేనానేన శత్రుహా । వివ్యాధ హృదయే క్షిప్రం వహ్నిజ్వాలాసమప్రభమ్
అతడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, శత్రువును సంహరించేవాడు ఆ అగ్నిజ్వాలలా మండే బాణంతో అతని హృదయాన్ని వేగంగా ఛేదించాడు.
తేన బాణేన దుఃఖార్తో మహాపీడాసమన్వితః । రథోపస్థే క్షణం మూర్చ్ఛామవాప పరతాపనః
ఆ బాణం వల్ల తీవ్రమైన బాధతో బాధపడుతూ, అతడు కొంతసేపు తన రథంలో మూర్చిపోయి పడిపోయాడు.
స క్షణాత్తాం వ్యథాం తీర్త్వా జగాద రిపుమగ్రతః । సహస్వైకం ప్రహారం మే కుత్ర యాసి మమాగ్రతః
ఆ బాధను క్షణంలో తట్టుకుని, తన శత్రువు ఎదుట ఇలా అన్నాడు: 'ఒక్క దెబ్బను తట్టుకో, నా ముందర నువ్వెక్కడికి పోతున్నావు?'
ఏవముక్త్వా మహాసంఖ్యే బాణమాధత్త సాయకే । జ్వాలామాలాపరీతాంగం స్వర్ణపుంఖసమన్వితమ్
అలా యుద్ధసభలో చెప్పి, అగ్నిజ్వాలలు చుట్టుముట్టిన, బంగారు తుంపతో అలంకరించిన బాణాన్ని విల్లుపై పెట్టాడు.
స బాణో ధనుషో ముక్తః శత్రుఘ్నేన పథిస్థితః । ఛిన్నోఽప్యగ్రఫలేనాశు హృదయే సమపద్యత
శత్రుఘ్నుడు మార్గంలో నిలబడి, ఆ బాణాన్ని విల్లు నుండి వదిలాడు; అది ముందుభాగం తెగిపోయినా, వేగంగా హృదయాన్ని తాకింది.
తేన బాణేన సంమూర్ఛ్య పపాత స్యందనోపరి । తతో హాహాకృతం సైన్యం భగ్నం సర్వం పరాద్రవత్
ఆ బాణం తగిలి అతడు మూర్చిపోయి తన రథంపై పడిపోయాడు; వెంటనే ఆ సైన్యం భయంతో అరుస్తూ చెల్లాచెదురుగా పారిపోయింది.
సురథో జయమాపేదే సంగ్రామే రామసేవకః । దశవీరా దశసుతైర్మూర్చ్ఛితాః పతితాః క్వచిత్
రాముని సేవకుడైన సురథుడు యుద్ధంలో విజయం సాధించాడు; పది వీరులు, వారి పది కుమారులతో, మూర్చితులై అక్కడక్కడ పడిపోయారు.
సుగ్రీవస్తు తత్కటకం భగ్నం వీక్ష్య రణాంగణే । స్వామినం మూర్చ్ఛితం వాపి యయౌ యోద్ధుం నృపం ప్రతి
సుగ్రీవుడు యుద్ధరంగంలో తన సైన్యం చెల్లాచెదురై, తన అధిపతి మూర్చిపోయినదాన్ని చూసి, రాజుతో యుద్ధం చేయడానికి వెళ్లాడు.
ఆగచ్ఛ భూప సర్వాన్నో మూర్చ్ఛయిత్వా కుతో భవాన్ । గచ్ఛతి క్షిప్రం మాం దేహి యుద్ధం రణవిశారద
రాజా! మమ్మల్ని అందరినీ మూర్చిపోయేలా చేసి, నువ్వెక్కడికి పోతున్నావు? యుద్ధంలో నిపుణుడవు కదా, త్వరగా నాతో యుద్ధం చేయు.
ఏవముక్త్వా నగం కంచిద్విశాలం శాఖయా యుతమ్ । ఉత్పాట్య ప్రాహరత్తస్య మస్తకే బలసంయుతః
అలా చెప్పి, ఒక పెద్ద చెట్టును కొమ్మతో సహా పెకలించి, తన బలంతో రాజు తలపై బలంగా కొట్టాడు.
తేన ప్రహారేణ మహాబలో నృపః । సంవీక్ష్యసు గ్రీవమథో స్వచాపే । బాణాన్సమాధాయ శితాన్సరోషా । జ్జఘాన వక్షస్యతిపౌరుషో బలీ
ఆ ఘోరమైన దెబ్బతో మహాబలుడు అయిన సుగ్రీవుడు కోపంతో తన విల్లు ఎక్కించుకుని పదునైన బాణాలు ఎక్కించి, సురథుడి ఛాతీపై బలంగా వదిలాడు.
తాన్బాణాన్వ్యధమత్సర్వాన్సుగ్రీవః సహసా హసన్ । తాడయామాస హృదయే సురథం సుమహాబలః
అప్పుడే సుగ్రీవుడు నవ్వుతూ ఆ బాణాలన్నింటిని చిత్తు చేసి, తన గొప్ప బలంతో సురథుడి గుండెల్లో బలంగా కొట్టాడు.