శ్రుత్వా తత్ప్రక్రమేద్యావత్తావద్బద్ధో రణాంగణే । రాజ్ఞా రామాస్త్రతో వీరో హనూమాన్రామసేవకః
అది విన్న హనుమంతుడు, రాముని సేవకుడు, రాజు చేత రామాస్త్రంతో యుద్ధరంగంలో వెంటనే బంధించబడ్డాడు.
ఉవాచ భూపం హనుమాన్కింకరోమి మహీభుజ । మత్స్వామ్యస్త్రేణ సంబద్ధో నాన్యేన ప్రాకృతేన వై
హనుమంతుడు రాజును చూచి, 'ధరణీపతీ, నేను ఏమి చేయగలను? నా స్వామి ఆయుధంతో బంధించబడ్డాను, ఇతర సాధారణ బంధాలతో నాకు ఏమి కాదు,' అన్నాడు.
తన్మానయామిభూపాలనయస్వస్వపురంప్రతి । మోచయిష్యతి మత్స్వామీ ఆగత్య స దయానిధిః
రాజును తిరిగి తన ఊరికి తీసుకెళ్ళు. నా ప్రభువు, దయాసాగరుడు, వచ్చి అతడిని విముక్తి చేస్తాడు.
బద్ధే సమీరజే క్రుద్ధః పుష్కలో భూమిపం యయౌ । తం పుష్కలం సమాయాంతం వివ్యాధ వసుభిః శరైః
సమీరజుడు రాజును బంధించగా, పుష్కలుడు కోపంతో రాజునివద్దకు వెళ్లాడు. పుష్కలుడు దగ్గరకు రాగానే, ధనవంతమైన బాణాలతో అతడిని గాయపరిచాడు.
అనేకబాణసాహస్రైర్నిజఘాన నృపం బలీ । రాజ్ఞానేకే శరాస్తస్య చ్ఛిన్నాః ప్రధనమండలే
అనేక వేల బాణాలతో శక్తిశాలి పుష్కలుడు రాజును గాయపరిచాడు. ప్రధాన యుద్ధరంగంలో రాజు వదిలిన అనేక బాణాలు విరిగిపోయాయి.
ఏవం సమరసంక్రుద్ధే సురథే పుష్కలే తథా । బాణైర్వ్యాప్తం జగత్సర్వం స్థాస్నుభూయశ్చరిష్ణు చ
ఇలా సురథుడు, పుష్కలుడు యుద్ధంలో ఉగ్రంగా పోరాడుతుండగా, స్థిరమైనదీ, చలించునదీ అయిన ఈ లోకం అంతా బాణాలతో నిండిపోయింది.
తేషాం రణోద్యమం వీక్ష్య ముముహుః సురసైనికాః । మానవానాం తు కా వార్తా క్షణాత్త్రాసం సమీయుషామ్
వారిద్దరి యుద్ధోత్సాహాన్ని చూసి దేవతల సైనికులు మైమరచిపోయారు. మానవులకు సంగతి ఏమిటి, వారు క్షణంలోనే భయంతో వణికిపోయారు.
అస్త్రప్రత్యస్త్రవిగమైర్మహామంత్రపరిస్తుతైః । బభూవ తుములం యుద్ధం వీరాణాం రోమహర్షణమ్
అస్త్ర, ప్రతిఅస్త్ర మార్పిడులతో, మహామంత్రాలతో కీర్తించబడుతూ, వీరుల యుద్ధం ఘోరంగా, ఒళ్లుగుబురుగా మారింది.
తదా ప్రకుపితో రాజా నారాచం తు సమాదదే । ఛిన్నః స తు క్రుధా ముక్తైర్వత్సదంతైః సభారతైః
అప్పుడు రాజు కోపంతో నారాచాన్ని ఎత్తుకున్నాడు. కానీ వత్సదంతుడు, భారతులు కోపంతో వదిలిన బాణాలతో అది తెగిపోయింది.
ఛిన్నే తస్మిఞ్ఛరే రాజా కోపాదన్యం సమాదదే । ఛినత్తి యావత్స శరం తావల్లగ్నో హృది క్షతః
ఆ బాణం విరిగిపోయిన తర్వాత, రాజు కోపంతో ఇంకొకటి ఎత్తుకున్నాడు. ఆ బాణాన్ని తెంచబోయేలోపే అతని హృదయంలో గాయం తగిలింది.
మూర్చ్ఛాం ప్రాప మహాతేజాః పుష్కలో మహదద్భుతమ్ । యుద్ధం విధాయ సుమహద్రాజ్ఞా సహ మహామతిః
పుష్కలుడు మహాతేజస్సుతో ఉన్నవాడు, ఆ జ్ఞానవంతుడైన రాజుతో ఘోరంగా యుద్ధం చేసి, ఆశ్చర్యకరంగా మూర్చపోయాడు.
పుష్కలే పతితే రాజా శత్రుఘ్నః శత్రుతాపనః । సురథం ప్రతి సంక్రుద్ధో జగామ స్యందనస్థితః
పుష్కలుడు పడిపోవగానే, శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, కోపంతో తన రథంపై నిలబడి సురథునివైపు వెళ్లాడు.
ఉవాచ సురథం భూపం రామభ్రాతా మహాబలః । త్వయా మహత్కృతం కర్మ యద్బద్ధః పవనాత్మజః
రాముని సహోదరుడు, మహాబలుడు, సురథుని రాజును ఇలా అన్నాడు: 'పవనుని కుమారుడిని బంధించడం ద్వారా నీవు గొప్ప కార్యం చేశావు.'
పుష్కలోఽపి మహావీరస్తథాన్యే మమ సైనికాః । పాతితాః ప్రధనే ఘోరే మహాబలపరాక్రమాః
పుష్కలుడు కూడా మహావీరుడు. అలాగే నా సైన్యంలో ఉన్న ఇతరులు, మహాబలులు, పరాక్రమవంతులు, ఈ ఘోరమైన ప్రధాన యుద్ధంలో పడిపోయారు.
ఇదానీం తిష్ఠ మద్వీరాన్పాతయిత్వా రణాంగణే । కుత్ర యాస్యసి భూమీశ సహస్వ మమ సాయకాన్
ఇప్పుడు నిలబడు. నా వీరులను యుద్ధరంగంలో పడగొట్టిన తర్వాత, భూమిపతి, నువ్వు ఎక్కడికి పోతావు? నా బాణాలను భరించు.
ఇత్థమాశ్రుత్య వీరస్య భాషితం సురథో బలీ । జగాద రామపాదాబ్జం దధచ్చేతసి శోభనమ్
వీరుని మాటలు విని, బలవంతుడైన సురథుడు, తన మనసులో రాముని పదపద్మాలను ధ్యానిస్తూ, ఇలా అన్నాడు.
మయా తే పాతితాః సంఖ్యే వీరా మారుతజోన్ముఖాః । ఇదానీం పాతయిష్యామి త్వామపి ప్రధనాంగణే
నీ వీరులను, వాయుపుత్రుని ఎదుర్కొన్న వారిని నేను యుద్ధంలో పడగొట్టాను. ఇప్పుడు నిన్ను కూడా ప్రధాన యుద్ధరంగంలో పడగొడతాను.
స్మరస్వ రామం యో వీరః స్వమాగత్య ప్రరక్షతి । అన్యథా జీవితం నాస్తి మత్పురః శత్రుతాపన
వీరుడైన రాముని స్మరించు. అతడు వచ్చి తనవారిని రక్షిస్తాడు. లేకపోతే, శత్రువులకు భయంకరుడా, నా ముందు నీకు ప్రాణం ఉండదు.
ఇత్యుక్త్వా బాణసాహస్రైస్తం జఘాన మహీపతిః । శత్రుఘ్నం శరసంఘాతపంజరే న్యదధాత్పరమ్
అలా చెప్పి, రాజు వేలాది బాణాలతో శత్రుఘ్నుడిని గాయపరిచాడు. బాణాల సమూహాలతో అతడిని చుట్టుముట్టాడు.
శత్రుఘ్నః శరసంఘాతం ముంచంతం వహ్నిదైవతమ్ । అస్త్రం ముమోచ దాహార్థం శరాణాం నతపర్వణామ్
శత్రుఘ్నుడు, అగ్నిదేవతలా విసురుతున్న బాణాల సమూహాన్ని చూసి, వక్రమైన ఆ బాణాలను కాల్చేందుకు ఒక అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.
తదస్త్రం ముక్తమాలోక్య రాజా వై సురథో మహాన్ । వారుణాస్త్రేణ శమయన్వివ్యాధ శరకోటిభిః
ఆ ఆయుధాన్ని వదిలినదాన్ని చూసి, పరాక్రమశాలి సురథుడు వారు ఋణాస్త్రంతో అదాన్ని నశింపజేసి, బాణాల వర్షంతో ఎదురుదాడి చేశాడు.
తదా తద్యోగినీదత్తమస్త్రం ధనుషి సందధే । మోహనం సర్వవీరాణాం నిద్రాప్రాపకమద్భుతమ్
అప్పుడతడు యోగినీ ఇచ్చిన, అందరినీ నిద్రపోయేలా చేసే అద్భుతమైన మోహనాస్త్రాన్ని తన విల్లుపై పెట్టాడు.
తన్మోహనం మహాస్త్రం స వీక్ష్య రాజా హరింస్మరన్ । జగాద శత్రుఘ్నమయం సర్వశస్త్రాస్త్రకోవిదః
ఆ మహామోహనాస్త్రాన్ని చూసి, రాజు హరిను స్మరించుకుంటూ, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడైన శత్రుఘ్నునితో ఇలా అన్నాడు.
మోహితస్య మమ శ్రీమద్రామస్య స్మరణేన హ । నాన్యన్మోహనమాభాతి మమాపి భయతాపదమ్
నేను మోహించిపోయినా, శ్రీరాముని స్మరణ వల్ల నాకు ఇంకెలాంటి మోహం కనబడదు, భయం గానీ బాధ గానీ కలగదు.
ఇత్యుక్తవతి వీరే తు ముమోచ స మహాస్త్రకమ్ । తేన బాణేన సంఛిన్నం పపాత రణమండలే
అలా వీరుడు చెప్పగానే, అతడు మహాస్త్రాన్ని వదిలాడు; ఆ బాణంతో ఏదో ఒకటి తెగిపోయి యుద్ధరంగంలో పడిపోయింది.
తన్మోహనం మహాస్త్రం తు నిష్ఫలం వీక్ష్య భూమిపే । అత్యంతం విస్మయం ప్రాప్య బాణం ధనుషి సందధే
ఆ మహామోహనాస్త్రం ఫలితం లేకుండా పోయినదాన్ని చూసి, రాజు ఎంతో ఆశ్చర్యపడి, మరో బాణాన్ని విల్లుపై పెట్టాడు.
లవణో యేన నిహతో మహాసురవిమర్దనః । తం బాణం చాప ఆధత్త ఘోరం కాన్త్యానలప్రభమ్
లవణాసురుడిని సంహరించిన, అగ్నిలా ప్రకాశించే భయంకరమైన ఆ బాణాన్ని తన విల్లుపై పెట్టాడు.
తం వీక్ష్య రాజా ప్రోవాచ బాణోఽయమసతాం హృది । లగతే రామభక్తస్య సంముఖేఽపి న భాత్యసౌ
దాన్ని చూసి రాజు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ బాణం దుష్టుల హృదయాన్ని ఛేదిస్తుంది; కానీ రామభక్తుని ముందర అది ప్రభావం చూపదు.'
ఇత్యేవం భాషమాణం తు బాణేనానేన శత్రుహా । వివ్యాధ హృదయే క్షిప్రం వహ్నిజ్వాలాసమప్రభమ్
అతడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, శత్రువును సంహరించేవాడు ఆ అగ్నిజ్వాలలా మండే బాణంతో అతని హృదయాన్ని వేగంగా ఛేదించాడు.
తేన బాణేన దుఃఖార్తో మహాపీడాసమన్వితః । రథోపస్థే క్షణం మూర్చ్ఛామవాప పరతాపనః
ఆ బాణం వల్ల తీవ్రమైన బాధతో బాధపడుతూ, అతడు కొంతసేపు తన రథంలో మూర్చిపోయి పడిపోయాడు.