ఏవమేకోనపంచాశద్రథా భగ్నా హనూమతా । తత్కర్మ వీక్ష్య రాజాపి విసిస్మాయ ససైనికః
ఇలా హనుమంతుడు నలభై తొమ్మిది రథాలను పగలగొట్టాడు. ఆ కార్యాన్ని చూసి రాజు తన సైన్యంతో కలిసి ఆశ్చర్యపోయాడు.
కుపితః ప్రాహ కీశేంద్రం ధన్యోసి పవనాత్మజ । పరాక్రమన్నిదం కర్మ న కర్తా న కరిష్యతి
కోపంతో, వాయుపుత్రుడైన కిష్కిందాధిపతిని చూచి, 'నీకు ధన్యవాదాలు, ఇలాంటి పరాక్రమాన్ని ఎవ్వరూ చేయలేదు, చేయలేరు,' అన్నాడు.
క్షణమేకం ప్రతీక్షస్వ యావత్సజ్యం ధనుస్త్వహమ్ । కరోమి పవనోద్భూత రామపాదాబ్జషట్పద
'ఒక్క క్షణం ఆగు, నేను విల్లు సిద్ధం చేసుకుంటాను. వాయుపుత్రుడా, రాముని పాదపద్మాలకు తేనెటీగవు, ఇప్పుడు నేను చూపిస్తాను,' అన్నాడు.
ఇత్యుక్త్వా చాపమాత్తజ్యం కృత్వా రోషపరిప్లుతః । అస్త్రం పాశుపతం నామ సందధే శర ఉల్బణే
అలా చెప్పి, విల్లు ఎక్కించి, కోపంతో, పాశుపతాస్త్రాన్ని బలమైన బాణంలో పెట్టాడు.
తతో భూతాశ్చ వేతాలాః పిశాచా యోగినీముఖాః । ప్రాదుర్బభూవుః సహసా భీషయంతః సమీరజమ్
అప్పుడు భూతాలు, పిశాచాలు, దయ్యాలు ఒక్కసారిగా ప్రత్యక్షమై, వాయుపుత్రుడిని భయపెట్టాయి.
కపిః పాశుపతైరస్త్రైర్బద్ధో లోకైరభీక్షితః । హాహేతి చ వదంత్యేతే యావత్తావత్సమీరజః
కపిని పాశుపతాస్త్రాలతో బంధించి, అన్ని లోకాలు చూస్తుండగా, 'హా హా' అని వారు అరవగా, వాయుపుత్రుడు అక్కడే నిలిచాడు.
స్మృత్వా రామం స్వమనసా త్రోటయామాస తత్క్షణాత్ । స ముక్తగాత్రః సహసా యుయుధే సురథం నృపమ్
తన మనసులో రాముని స్మరించి, వెంటనే ఆ బంధాలను తెంచేసాడు. శరీరం విడిపోవడంతో, సురథునితో యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు.
తం ముక్తగాత్రం సంవీక్ష్య సురథః పరమాస్త్రవిత్ । మహాబలం మన్యమానో బ్రాహ్మమస్త్రం సమాదదే
అతడు బంధనాల నుంచి విడిపోవడాన్ని చూసి, మహాస్త్రవేత్త అయిన సురథుడు, అతడిని మహాబలుడిగా భావించి బ్రహ్మాస్త్రాన్ని తీసుకున్నాడు.
మారుతిర్బ్రాహ్మమస్త్రం తు నిజగాల హసన్బలీ । తన్నిగీర్ణం నృపో దృష్ట్వా రామం సస్మార భూమిపః
కానీ మారుతి, బలవంతుడూ, చిరునవ్వుతో బ్రహ్మాస్త్రాన్ని మింగేశాడు. అది మింగబడినదాన్ని చూసి, రాజు రాముని స్మరించాడు.
స్మృత్వా దాశరథిం రామం రామాస్త్రం స్వశరాసనే । సంధాయ తం జగాదేదం బద్ధోసి కపిపుంగవ
దశరథుని కుమారుడైన రాముని స్మరించి, తన విల్లులో రామాస్త్రాన్ని పెట్టి, 'ఇప్పుడు నీవు బంధించబడ్డావు, కపిశ్రేష్ఠా,' అన్నాడు.
శ్రుత్వా తత్ప్రక్రమేద్యావత్తావద్బద్ధో రణాంగణే । రాజ్ఞా రామాస్త్రతో వీరో హనూమాన్రామసేవకః
అది విన్న హనుమంతుడు, రాముని సేవకుడు, రాజు చేత రామాస్త్రంతో యుద్ధరంగంలో వెంటనే బంధించబడ్డాడు.
ఉవాచ భూపం హనుమాన్కింకరోమి మహీభుజ । మత్స్వామ్యస్త్రేణ సంబద్ధో నాన్యేన ప్రాకృతేన వై
హనుమంతుడు రాజును చూచి, 'ధరణీపతీ, నేను ఏమి చేయగలను? నా స్వామి ఆయుధంతో బంధించబడ్డాను, ఇతర సాధారణ బంధాలతో నాకు ఏమి కాదు,' అన్నాడు.
తన్మానయామిభూపాలనయస్వస్వపురంప్రతి । మోచయిష్యతి మత్స్వామీ ఆగత్య స దయానిధిః
రాజును తిరిగి తన ఊరికి తీసుకెళ్ళు. నా ప్రభువు, దయాసాగరుడు, వచ్చి అతడిని విముక్తి చేస్తాడు.
బద్ధే సమీరజే క్రుద్ధః పుష్కలో భూమిపం యయౌ । తం పుష్కలం సమాయాంతం వివ్యాధ వసుభిః శరైః
సమీరజుడు రాజును బంధించగా, పుష్కలుడు కోపంతో రాజునివద్దకు వెళ్లాడు. పుష్కలుడు దగ్గరకు రాగానే, ధనవంతమైన బాణాలతో అతడిని గాయపరిచాడు.
అనేకబాణసాహస్రైర్నిజఘాన నృపం బలీ । రాజ్ఞానేకే శరాస్తస్య చ్ఛిన్నాః ప్రధనమండలే
అనేక వేల బాణాలతో శక్తిశాలి పుష్కలుడు రాజును గాయపరిచాడు. ప్రధాన యుద్ధరంగంలో రాజు వదిలిన అనేక బాణాలు విరిగిపోయాయి.
ఏవం సమరసంక్రుద్ధే సురథే పుష్కలే తథా । బాణైర్వ్యాప్తం జగత్సర్వం స్థాస్నుభూయశ్చరిష్ణు చ
ఇలా సురథుడు, పుష్కలుడు యుద్ధంలో ఉగ్రంగా పోరాడుతుండగా, స్థిరమైనదీ, చలించునదీ అయిన ఈ లోకం అంతా బాణాలతో నిండిపోయింది.
తేషాం రణోద్యమం వీక్ష్య ముముహుః సురసైనికాః । మానవానాం తు కా వార్తా క్షణాత్త్రాసం సమీయుషామ్
వారిద్దరి యుద్ధోత్సాహాన్ని చూసి దేవతల సైనికులు మైమరచిపోయారు. మానవులకు సంగతి ఏమిటి, వారు క్షణంలోనే భయంతో వణికిపోయారు.
అస్త్రప్రత్యస్త్రవిగమైర్మహామంత్రపరిస్తుతైః । బభూవ తుములం యుద్ధం వీరాణాం రోమహర్షణమ్
అస్త్ర, ప్రతిఅస్త్ర మార్పిడులతో, మహామంత్రాలతో కీర్తించబడుతూ, వీరుల యుద్ధం ఘోరంగా, ఒళ్లుగుబురుగా మారింది.
తదా ప్రకుపితో రాజా నారాచం తు సమాదదే । ఛిన్నః స తు క్రుధా ముక్తైర్వత్సదంతైః సభారతైః
అప్పుడు రాజు కోపంతో నారాచాన్ని ఎత్తుకున్నాడు. కానీ వత్సదంతుడు, భారతులు కోపంతో వదిలిన బాణాలతో అది తెగిపోయింది.
ఛిన్నే తస్మిఞ్ఛరే రాజా కోపాదన్యం సమాదదే । ఛినత్తి యావత్స శరం తావల్లగ్నో హృది క్షతః
ఆ బాణం విరిగిపోయిన తర్వాత, రాజు కోపంతో ఇంకొకటి ఎత్తుకున్నాడు. ఆ బాణాన్ని తెంచబోయేలోపే అతని హృదయంలో గాయం తగిలింది.
మూర్చ్ఛాం ప్రాప మహాతేజాః పుష్కలో మహదద్భుతమ్ । యుద్ధం విధాయ సుమహద్రాజ్ఞా సహ మహామతిః
పుష్కలుడు మహాతేజస్సుతో ఉన్నవాడు, ఆ జ్ఞానవంతుడైన రాజుతో ఘోరంగా యుద్ధం చేసి, ఆశ్చర్యకరంగా మూర్చపోయాడు.
పుష్కలే పతితే రాజా శత్రుఘ్నః శత్రుతాపనః । సురథం ప్రతి సంక్రుద్ధో జగామ స్యందనస్థితః
పుష్కలుడు పడిపోవగానే, శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, కోపంతో తన రథంపై నిలబడి సురథునివైపు వెళ్లాడు.
ఉవాచ సురథం భూపం రామభ్రాతా మహాబలః । త్వయా మహత్కృతం కర్మ యద్బద్ధః పవనాత్మజః
రాముని సహోదరుడు, మహాబలుడు, సురథుని రాజును ఇలా అన్నాడు: 'పవనుని కుమారుడిని బంధించడం ద్వారా నీవు గొప్ప కార్యం చేశావు.'
పుష్కలోఽపి మహావీరస్తథాన్యే మమ సైనికాః । పాతితాః ప్రధనే ఘోరే మహాబలపరాక్రమాః
పుష్కలుడు కూడా మహావీరుడు. అలాగే నా సైన్యంలో ఉన్న ఇతరులు, మహాబలులు, పరాక్రమవంతులు, ఈ ఘోరమైన ప్రధాన యుద్ధంలో పడిపోయారు.
ఇదానీం తిష్ఠ మద్వీరాన్పాతయిత్వా రణాంగణే । కుత్ర యాస్యసి భూమీశ సహస్వ మమ సాయకాన్
ఇప్పుడు నిలబడు. నా వీరులను యుద్ధరంగంలో పడగొట్టిన తర్వాత, భూమిపతి, నువ్వు ఎక్కడికి పోతావు? నా బాణాలను భరించు.
ఇత్థమాశ్రుత్య వీరస్య భాషితం సురథో బలీ । జగాద రామపాదాబ్జం దధచ్చేతసి శోభనమ్
వీరుని మాటలు విని, బలవంతుడైన సురథుడు, తన మనసులో రాముని పదపద్మాలను ధ్యానిస్తూ, ఇలా అన్నాడు.
మయా తే పాతితాః సంఖ్యే వీరా మారుతజోన్ముఖాః । ఇదానీం పాతయిష్యామి త్వామపి ప్రధనాంగణే
నీ వీరులను, వాయుపుత్రుని ఎదుర్కొన్న వారిని నేను యుద్ధంలో పడగొట్టాను. ఇప్పుడు నిన్ను కూడా ప్రధాన యుద్ధరంగంలో పడగొడతాను.
స్మరస్వ రామం యో వీరః స్వమాగత్య ప్రరక్షతి । అన్యథా జీవితం నాస్తి మత్పురః శత్రుతాపన
వీరుడైన రాముని స్మరించు. అతడు వచ్చి తనవారిని రక్షిస్తాడు. లేకపోతే, శత్రువులకు భయంకరుడా, నా ముందు నీకు ప్రాణం ఉండదు.
ఇత్యుక్త్వా బాణసాహస్రైస్తం జఘాన మహీపతిః । శత్రుఘ్నం శరసంఘాతపంజరే న్యదధాత్పరమ్
అలా చెప్పి, రాజు వేలాది బాణాలతో శత్రుఘ్నుడిని గాయపరిచాడు. బాణాల సమూహాలతో అతడిని చుట్టుముట్టాడు.
శత్రుఘ్నః శరసంఘాతం ముంచంతం వహ్నిదైవతమ్ । అస్త్రం ముమోచ దాహార్థం శరాణాం నతపర్వణామ్
శత్రుఘ్నుడు, అగ్నిదేవతలా విసురుతున్న బాణాల సమూహాన్ని చూసి, వక్రమైన ఆ బాణాలను కాల్చేందుకు ఒక అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.