సురథ ఉవాచ। ధన్యోసి కపివర్య త్వం మహాబలపరాక్రమః । యేన రామమహత్కృత్యం కృతం రాక్షసకే పురే
సురథుడు ఇలా అన్నాడు: వానరులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు నిజంగా ధన్యుడవు, గొప్ప బలమూ పరాక్రమమూ కలవాడవు. నీ వల్ల రాముని మహత్తరమైన కార్యం రాక్షసుల పట్టణంలో నెరవేరింది.
త్వం రామచరణస్యాసి సేవకో భక్తిసంయుతః । త్వయా వీరేణ మత్పుత్రః పాతితశ్చంపకో బలీ
నీవు రాముని పాదాలను భక్తితో సేవించే వాడవు. అయినా, ఓ వీరా! నీవే నా బలవంతుడైన కుమారుడు చంపకుని పడగొట్టావు.
ఇదానీం త్వాం తు సంబధ్య గంతాస్మి నగరేమమ । యత్నాత్తిష్ఠ కపీశేశసత్యముక్తం మయా స్మృతమ్
ఇప్పుడు నిన్ను బంధించి నా పట్టణానికి వెళ్తాను. వానరాధిపతీ! నా మాట నిజమే, దీన్ని గుర్తుపెట్టుకో. నీవు ఎంత శ్రమించినా సిద్ధంగా ఉండు.
ఇతి భాషితమాకర్ణ్య సురథస్య కపీశ్వరః । ఉవాచ ధీరయా వాణ్యా రణే వీరైకభూషితే
సురథుడు ఇలా మాట్లాడిన మాటలు విని, వానరాధిపతి యుద్ధంలో ఏకైక వీరుడిగా ధైర్యంగా, శాంతంగా ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
హనూమానువాచ। త్వం రామచరణస్మారీ వయం రామస్య సేవకాః । బధ్నాసి చేన్మాం ప్రసభం మోచయిష్యతి మత్ప్రభుః
హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు రాముని పాదాలను స్మరిస్తావు, మేము రాముని సేవకులం. నువ్వు బలవంతంగా నన్ను బంధించినా, నా ప్రభువు నన్ను తప్పక విడిపిస్తాడు.
కురు వీర భవత్స్వాంతస్థితం సత్యం ప్రతిశ్రుతమ్ । రామం స్మరన్వై దుఃఖాంతం యాతి వేదా వదంత్యదః
ఓ వీరా! నీ మనసులో నీవు ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని నెరవేర్చు. రాముని స్మరిస్తే బాధలు అంతమవుతాయని వేదాలు చెబుతున్నాయి.
శేష ఉవాచ। ఇతి బ్రువంతం సురథః ప్రశస్య పవనాత్మజమ్ । వివ్యాధ బాణైర్బహుభిః శితైః శాణేన దారుణైః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: హనుమంతుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, సురథుడు వాయుపుత్రుడిని ప్రశంసించి, పదునైన, భయంకరమైన బాణాలతో అతనిపై విరుచుకుపడ్డాడు.
తాన్ముక్తానగణయ్యాథ బాణాఞ్ఛోణితపాతినః । కరే జగ్రాహ కోదండం సజ్యం శరసమన్వితమ్
ఆ రక్తాన్ని కార్చే బాణాలను పట్టించుకోకుండా, హనుమంతుడు తన చేతిలో బాణాలు అమర్చిన ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు.
గృహీత్వా కరయోశ్చాపం బభంజ కుపితః కపిః । చీత్కుర్వంస్త్రాసయన్వీరాన్నఖైర్దీర్ణాన్సృజన్భటాన్
కోపంతో రెండు చేతులతో ఆ ధనుస్సును పట్టుకుని, వానరుడు దాన్ని విరిగేశాడు. అతని అరుపులతో యోధులు భయపడిపోయారు, అతను తన గోరులతో వారిని చీల్చి చిత్తుర మాడేశాడు.
తేన భగ్నం ధనుర్దృష్ట్వా స్వకీయం గుణసంయుతమ్ । అపరం ధనురాదత్త మహద్గుణవిశోభితమ్
తన వద్ద ఉన్న ధనుస్సు విరిగిపోయినదాన్ని చూసి, సురథుడు మరో పెద్ద, మంచి తంతి కలిగిన ధనుస్సును తీసుకున్నాడు.
తచ్చాపి జగృహే రోషాత్కపిశ్చాపం బభంజ తత్ । అన్యచ్చాపం సమాదత్త తద్బభంజ మహాబలః
హనుమంతుడు కోపంతో ఆ ధనుస్సును కూడా పట్టుకుని విరిగేశాడు. తర్వాత మరో ధనుస్సును తీసుకుని, తన గొప్ప బలంతో దానిని కూడా విరిచేశాడు.
తస్మింశ్చాపే ప్రభగ్నేఽపి సోఽన్యద్ధనురుపాదదత్ । సోపి చాపం బభంజాశు మహావేగసమన్వితః
ఆ ధనుస్సు కూడా విరిగిపోయిన తర్వాత, సురథుడు ఇంకొక ధనుస్సును తీసుకున్నాడు. హనుమంతుడు అపార వేగంతో దానిని కూడా వెంటనే విరిగేశాడు.
ఏవం రాజ్ఞస్తు చాపానామశీతిర్విదలీకృతా । క్షణే క్షణే మహారోషాత్కుర్వన్నాదాననేకధా
ఇలా, సురథుడి ధనుస్సులను హనుమంతుడు మహా కోపంతో ఒక్కొక్కటి విరుస్తూ, ఒక్క క్షణంలో ఎనభై ధనుస్సులను ధ్వంసం చేశాడు. ఆ సమయంలో అనేక శబ్దాలు వినిపించాయి.
తదాత్యంతం ప్రకుపితః శక్తిముగ్రామథాదదే । శక్త్యా స తాడితో వీరః పపాత క్షణముత్సుకః
అప్పుడు సురథుడు అత్యంత కోపంతో ఉగ్రమైన శక్తిని తీసుకున్నాడు. ఆ శక్తితో హనుమంతుడిని గాయపరిచాడు. యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న హనుమంతుడు క్షణం పాటు పడిపోయాడు.
ఉత్థాయ స్యందనం రాజ్ఞో జగ్రాహ కుపితో భృశమ్ । ఉడ్డీనస్తం గృహీత్వా తు సముద్రమతివేగతః
రాజు కోపంతో లేచి తన రథాన్ని పట్టుకుని, దాన్ని ఎత్తి సముద్రం వైపు చాలా వేగంగా పోయాడు.
తముడ్డీనం సమాలక్ష్య సురథః పరవీరహా । తాడయామాస పరిఘైర్హృది మారుతిముద్యతమ్
అతడు దూకుతున్నదాన్ని గమనించిన సురథుడు, శత్రువులను జయించే వాడు, ముందుకు వస్తున్న మారుతిని గుండెల్లో ఇనుప గొడ్డళ్లతో కొట్టాడు.
ముక్తస్తేన రథో దూరాచ్చూర్ణీభూతోఽభవత్క్షణాత్ । సోఽన్యరథం సమారుహ్య యయౌ వేగాత్సమీరజమ్
ఆ దెబ్బతో రథం దూరంగా వెంటనే ముక్కలైపోయింది. వెంటనే ఇంకో రథంపైకి ఎక్కి, వాయుపుత్రుడి వెంట పరిగెత్తాడు.
హనూమాంస్తద్రథం పుచ్ఛే సంవేష్ట్య ప్రధనాంగణే । హయసారథిసంయుక్తం బభంజ సపతాకినమ్
హనుమంతుడు యుద్ధరంగ మధ్యలో తన తోకతో ఆ రథాన్ని చుట్టి, గుర్రాలు, రథసారథి, జెండాలతో సహా దాన్ని పగలగొట్టాడు.
అన్యం రథం సమాస్థాయ యయౌ రాజా మహాబలః । బభంజ తం రథం వేగాన్మారుతిః కుపితాంగకః
మరో రథంపైకి ఎక్కిన మహాబలుడు అయిన రాజు ముందుకు వచ్చాడు. కానీ కోపంతో ఉన్న మారుతి ఆ రథాన్ని కూడా వేగంగా పగలగొట్టాడు.
భగ్నం తం స్యందనం వీక్ష్య సురథోఽన్యసమాశ్రితః । భగ్నః స తేన సహసా హయసారథిసంయుతః
ఆ రథం పగిలిపోయినదాన్ని చూసి, సురథుడు ఇంకో రథాన్ని ఆశ్రయించాడు. కానీ అది కూడా గుర్రాలు, రథసారథితో సహా అతని చేతిలో ఒక్కసారిగా పగిలిపోయింది.
ఏవమేకోనపంచాశద్రథా భగ్నా హనూమతా । తత్కర్మ వీక్ష్య రాజాపి విసిస్మాయ ససైనికః
ఇలా హనుమంతుడు నలభై తొమ్మిది రథాలను పగలగొట్టాడు. ఆ కార్యాన్ని చూసి రాజు తన సైన్యంతో కలిసి ఆశ్చర్యపోయాడు.
కుపితః ప్రాహ కీశేంద్రం ధన్యోసి పవనాత్మజ । పరాక్రమన్నిదం కర్మ న కర్తా న కరిష్యతి
కోపంతో, వాయుపుత్రుడైన కిష్కిందాధిపతిని చూచి, 'నీకు ధన్యవాదాలు, ఇలాంటి పరాక్రమాన్ని ఎవ్వరూ చేయలేదు, చేయలేరు,' అన్నాడు.
క్షణమేకం ప్రతీక్షస్వ యావత్సజ్యం ధనుస్త్వహమ్ । కరోమి పవనోద్భూత రామపాదాబ్జషట్పద
'ఒక్క క్షణం ఆగు, నేను విల్లు సిద్ధం చేసుకుంటాను. వాయుపుత్రుడా, రాముని పాదపద్మాలకు తేనెటీగవు, ఇప్పుడు నేను చూపిస్తాను,' అన్నాడు.
ఇత్యుక్త్వా చాపమాత్తజ్యం కృత్వా రోషపరిప్లుతః । అస్త్రం పాశుపతం నామ సందధే శర ఉల్బణే
అలా చెప్పి, విల్లు ఎక్కించి, కోపంతో, పాశుపతాస్త్రాన్ని బలమైన బాణంలో పెట్టాడు.
తతో భూతాశ్చ వేతాలాః పిశాచా యోగినీముఖాః । ప్రాదుర్బభూవుః సహసా భీషయంతః సమీరజమ్
అప్పుడు భూతాలు, పిశాచాలు, దయ్యాలు ఒక్కసారిగా ప్రత్యక్షమై, వాయుపుత్రుడిని భయపెట్టాయి.
కపిః పాశుపతైరస్త్రైర్బద్ధో లోకైరభీక్షితః । హాహేతి చ వదంత్యేతే యావత్తావత్సమీరజః
కపిని పాశుపతాస్త్రాలతో బంధించి, అన్ని లోకాలు చూస్తుండగా, 'హా హా' అని వారు అరవగా, వాయుపుత్రుడు అక్కడే నిలిచాడు.
స్మృత్వా రామం స్వమనసా త్రోటయామాస తత్క్షణాత్ । స ముక్తగాత్రః సహసా యుయుధే సురథం నృపమ్
తన మనసులో రాముని స్మరించి, వెంటనే ఆ బంధాలను తెంచేసాడు. శరీరం విడిపోవడంతో, సురథునితో యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు.
తం ముక్తగాత్రం సంవీక్ష్య సురథః పరమాస్త్రవిత్ । మహాబలం మన్యమానో బ్రాహ్మమస్త్రం సమాదదే
అతడు బంధనాల నుంచి విడిపోవడాన్ని చూసి, మహాస్త్రవేత్త అయిన సురథుడు, అతడిని మహాబలుడిగా భావించి బ్రహ్మాస్త్రాన్ని తీసుకున్నాడు.
మారుతిర్బ్రాహ్మమస్త్రం తు నిజగాల హసన్బలీ । తన్నిగీర్ణం నృపో దృష్ట్వా రామం సస్మార భూమిపః
కానీ మారుతి, బలవంతుడూ, చిరునవ్వుతో బ్రహ్మాస్త్రాన్ని మింగేశాడు. అది మింగబడినదాన్ని చూసి, రాజు రాముని స్మరించాడు.
స్మృత్వా దాశరథిం రామం రామాస్త్రం స్వశరాసనే । సంధాయ తం జగాదేదం బద్ధోసి కపిపుంగవ
దశరథుని కుమారుడైన రాముని స్మరించి, తన విల్లులో రామాస్త్రాన్ని పెట్టి, 'ఇప్పుడు నీవు బంధించబడ్డావు, కపిశ్రేష్ఠా,' అన్నాడు.