చంపకస్తం హనూమంతం యుయుధే నభసి స్థితః । బాహుయుద్ధేన మహతా తాడితః కపిపుంగవః
ఆ సమయంలో, చంపకుడు ఆకాశంలో నిల్చున్న హనుమంతునితో గొప్ప చేతిపోరాటం చేశాడు. వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుని కొట్టాడు.
చుకోప మానసే వీరో గర్వపర్వతదారుణః । పదా ధృత్వా చంపకం తం తాడయామాస భూతలే
ఆ వీరుడు, గర్వపర్వతంలా ఉగ్రంగా, మనసులో కోపంతో నిండిపోయాడు. తన కాలుతో చంపకుని పట్టుకొని, భూమిపై బలంగా కొట్టాడు.
తాడితోఽసౌ కపీంద్రేణ క్షణాదుత్థాయ వేగవాన్ । హనూమంతం తు లాంగూలే ధృత్వా బభ్రామ సర్వతః
వానరుల అధిపతి కొట్టిన వెంటనే, చంపకుడు క్షణంలో లేచి, హనుమంతుని తోకను పట్టుకొని, చుట్టూ తిరిగాడు.
కపీంద్రస్తద్బలం వీక్ష్య హసన్పాదేఽగ్రహీత్పునః । భ్రామయిత్వా శతగుణం గజోపస్థే హ్యపాతయత్
వానరుల రాజు ఆ శక్తిని చూసి నవ్వాడు. మళ్లీ అతన్ని కాలితో పట్టుకొని, వందసార్లు తిప్పి, ఏనుగు మీద పడేశాడు.
పపాత భూమౌ సుబలో రాజసూనుః స చంపకః । మూర్చ్ఛితో వీరభూషాఢ్యమలంకుర్వన్రణాంగణమ్
ఆ రాజకుమారుడు చంపకుడు, బలవంతుడు, భూమిపై పడిపోయి, మూర్చిపోయాడు. అతని వీరభూషణాలతో యుద్ధరంగం అలంకరించబడింది.
తదా హాహేతి వై లోకాశ్చుక్రుశుశ్చంపకానుగాః । పుష్కలం మోచయామాస బద్ధం చంపకపాశతః
అప్పుడు చంపకుని అనుచరులు 'హా హా' అని అరవసాగారు. హనుమంతుడు, చంపకుని బంధనాల నుండి పుష్కలుడిని విడిపించాడు.
శేష ఉవాచ। చంపకం పతితం దృష్ట్వా సురథః క్షత్రియో బలీ । పుత్రదుఃఖపరీతాంగో జగామ స్యందనే స్థితః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: చంపకుడు పడిపోయిన దృశ్యం చూసి, బలవంతుడైన క్షత్రియుడు సురథుడు తన కుమారుని బాధతో బాధపడుతూ, రథంలో నిలబడి ముందుకు సాగాడు.
కపీంద్రమాజుహావాథ సురథః కోపసంయుతః । నిఃశ్వాసవేగం సంముంచన్మహాబలసమన్వితః
ఆ సమయంలో కోపంతో ఉప్పొంగిన సురథుడు, గొప్ప బలంతో కూడిన వానరాధిపతిని గట్టిగా ఊపిరి పీల్చుతూ పిలిచాడు.
ఆహ్వయానం నృపం దృష్ట్వా నిజం వీరః కపీశ్వరః । జగామ తం మహావీరో మహావేగసమన్వితః
ఆ రాజు సవాల్ను చూసిన వానరాధిపతి, మహా వీరుడు, అపార వేగంతో అతని దగ్గరకు వచ్చాడు.
తమాగతం హనూమంతం తృణీకుర్వం తముద్భటాన్ । ఉవాచ సురథో రాజా మేఘగంభీరసుస్వరః
హనుమంతుడు వచ్చి, అక్కడున్న భయంకరమైన యోధులను లెక్కచేయకుండా నిలబడగా, రాజు సురథుడు మేఘగంభీరమైన స్వరంతో అతనితో మాట్లాడాడు.
సురథ ఉవాచ। ధన్యోసి కపివర్య త్వం మహాబలపరాక్రమః । యేన రామమహత్కృత్యం కృతం రాక్షసకే పురే
సురథుడు ఇలా అన్నాడు: వానరులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు నిజంగా ధన్యుడవు, గొప్ప బలమూ పరాక్రమమూ కలవాడవు. నీ వల్ల రాముని మహత్తరమైన కార్యం రాక్షసుల పట్టణంలో నెరవేరింది.
త్వం రామచరణస్యాసి సేవకో భక్తిసంయుతః । త్వయా వీరేణ మత్పుత్రః పాతితశ్చంపకో బలీ
నీవు రాముని పాదాలను భక్తితో సేవించే వాడవు. అయినా, ఓ వీరా! నీవే నా బలవంతుడైన కుమారుడు చంపకుని పడగొట్టావు.
ఇదానీం త్వాం తు సంబధ్య గంతాస్మి నగరేమమ । యత్నాత్తిష్ఠ కపీశేశసత్యముక్తం మయా స్మృతమ్
ఇప్పుడు నిన్ను బంధించి నా పట్టణానికి వెళ్తాను. వానరాధిపతీ! నా మాట నిజమే, దీన్ని గుర్తుపెట్టుకో. నీవు ఎంత శ్రమించినా సిద్ధంగా ఉండు.
ఇతి భాషితమాకర్ణ్య సురథస్య కపీశ్వరః । ఉవాచ ధీరయా వాణ్యా రణే వీరైకభూషితే
సురథుడు ఇలా మాట్లాడిన మాటలు విని, వానరాధిపతి యుద్ధంలో ఏకైక వీరుడిగా ధైర్యంగా, శాంతంగా ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
హనూమానువాచ। త్వం రామచరణస్మారీ వయం రామస్య సేవకాః । బధ్నాసి చేన్మాం ప్రసభం మోచయిష్యతి మత్ప్రభుః
హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు రాముని పాదాలను స్మరిస్తావు, మేము రాముని సేవకులం. నువ్వు బలవంతంగా నన్ను బంధించినా, నా ప్రభువు నన్ను తప్పక విడిపిస్తాడు.
కురు వీర భవత్స్వాంతస్థితం సత్యం ప్రతిశ్రుతమ్ । రామం స్మరన్వై దుఃఖాంతం యాతి వేదా వదంత్యదః
ఓ వీరా! నీ మనసులో నీవు ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని నెరవేర్చు. రాముని స్మరిస్తే బాధలు అంతమవుతాయని వేదాలు చెబుతున్నాయి.
శేష ఉవాచ। ఇతి బ్రువంతం సురథః ప్రశస్య పవనాత్మజమ్ । వివ్యాధ బాణైర్బహుభిః శితైః శాణేన దారుణైః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: హనుమంతుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, సురథుడు వాయుపుత్రుడిని ప్రశంసించి, పదునైన, భయంకరమైన బాణాలతో అతనిపై విరుచుకుపడ్డాడు.
తాన్ముక్తానగణయ్యాథ బాణాఞ్ఛోణితపాతినః । కరే జగ్రాహ కోదండం సజ్యం శరసమన్వితమ్
ఆ రక్తాన్ని కార్చే బాణాలను పట్టించుకోకుండా, హనుమంతుడు తన చేతిలో బాణాలు అమర్చిన ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు.
గృహీత్వా కరయోశ్చాపం బభంజ కుపితః కపిః । చీత్కుర్వంస్త్రాసయన్వీరాన్నఖైర్దీర్ణాన్సృజన్భటాన్
కోపంతో రెండు చేతులతో ఆ ధనుస్సును పట్టుకుని, వానరుడు దాన్ని విరిగేశాడు. అతని అరుపులతో యోధులు భయపడిపోయారు, అతను తన గోరులతో వారిని చీల్చి చిత్తుర మాడేశాడు.
తేన భగ్నం ధనుర్దృష్ట్వా స్వకీయం గుణసంయుతమ్ । అపరం ధనురాదత్త మహద్గుణవిశోభితమ్
తన వద్ద ఉన్న ధనుస్సు విరిగిపోయినదాన్ని చూసి, సురథుడు మరో పెద్ద, మంచి తంతి కలిగిన ధనుస్సును తీసుకున్నాడు.
తచ్చాపి జగృహే రోషాత్కపిశ్చాపం బభంజ తత్ । అన్యచ్చాపం సమాదత్త తద్బభంజ మహాబలః
హనుమంతుడు కోపంతో ఆ ధనుస్సును కూడా పట్టుకుని విరిగేశాడు. తర్వాత మరో ధనుస్సును తీసుకుని, తన గొప్ప బలంతో దానిని కూడా విరిచేశాడు.
తస్మింశ్చాపే ప్రభగ్నేఽపి సోఽన్యద్ధనురుపాదదత్ । సోపి చాపం బభంజాశు మహావేగసమన్వితః
ఆ ధనుస్సు కూడా విరిగిపోయిన తర్వాత, సురథుడు ఇంకొక ధనుస్సును తీసుకున్నాడు. హనుమంతుడు అపార వేగంతో దానిని కూడా వెంటనే విరిగేశాడు.
ఏవం రాజ్ఞస్తు చాపానామశీతిర్విదలీకృతా । క్షణే క్షణే మహారోషాత్కుర్వన్నాదాననేకధా
ఇలా, సురథుడి ధనుస్సులను హనుమంతుడు మహా కోపంతో ఒక్కొక్కటి విరుస్తూ, ఒక్క క్షణంలో ఎనభై ధనుస్సులను ధ్వంసం చేశాడు. ఆ సమయంలో అనేక శబ్దాలు వినిపించాయి.
తదాత్యంతం ప్రకుపితః శక్తిముగ్రామథాదదే । శక్త్యా స తాడితో వీరః పపాత క్షణముత్సుకః
అప్పుడు సురథుడు అత్యంత కోపంతో ఉగ్రమైన శక్తిని తీసుకున్నాడు. ఆ శక్తితో హనుమంతుడిని గాయపరిచాడు. యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న హనుమంతుడు క్షణం పాటు పడిపోయాడు.
ఉత్థాయ స్యందనం రాజ్ఞో జగ్రాహ కుపితో భృశమ్ । ఉడ్డీనస్తం గృహీత్వా తు సముద్రమతివేగతః
రాజు కోపంతో లేచి తన రథాన్ని పట్టుకుని, దాన్ని ఎత్తి సముద్రం వైపు చాలా వేగంగా పోయాడు.
తముడ్డీనం సమాలక్ష్య సురథః పరవీరహా । తాడయామాస పరిఘైర్హృది మారుతిముద్యతమ్
అతడు దూకుతున్నదాన్ని గమనించిన సురథుడు, శత్రువులను జయించే వాడు, ముందుకు వస్తున్న మారుతిని గుండెల్లో ఇనుప గొడ్డళ్లతో కొట్టాడు.
ముక్తస్తేన రథో దూరాచ్చూర్ణీభూతోఽభవత్క్షణాత్ । సోఽన్యరథం సమారుహ్య యయౌ వేగాత్సమీరజమ్
ఆ దెబ్బతో రథం దూరంగా వెంటనే ముక్కలైపోయింది. వెంటనే ఇంకో రథంపైకి ఎక్కి, వాయుపుత్రుడి వెంట పరిగెత్తాడు.
హనూమాంస్తద్రథం పుచ్ఛే సంవేష్ట్య ప్రధనాంగణే । హయసారథిసంయుక్తం బభంజ సపతాకినమ్
హనుమంతుడు యుద్ధరంగ మధ్యలో తన తోకతో ఆ రథాన్ని చుట్టి, గుర్రాలు, రథసారథి, జెండాలతో సహా దాన్ని పగలగొట్టాడు.
అన్యం రథం సమాస్థాయ యయౌ రాజా మహాబలః । బభంజ తం రథం వేగాన్మారుతిః కుపితాంగకః
మరో రథంపైకి ఎక్కిన మహాబలుడు అయిన రాజు ముందుకు వచ్చాడు. కానీ కోపంతో ఉన్న మారుతి ఆ రథాన్ని కూడా వేగంగా పగలగొట్టాడు.
భగ్నం తం స్యందనం వీక్ష్య సురథోఽన్యసమాశ్రితః । భగ్నః స తేన సహసా హయసారథిసంయుతః
ఆ రథం పగిలిపోయినదాన్ని చూసి, సురథుడు ఇంకో రథాన్ని ఆశ్రయించాడు. కానీ అది కూడా గుర్రాలు, రథసారథితో సహా అతని చేతిలో ఒక్కసారిగా పగిలిపోయింది.