మహాబలః సుతశ్చాస్య బద్ధ్వా యః పుష్కలం భటమ్ । తస్మాన్మోచయ వీరాగ్ర్య కథం తిష్ఠసి చాహవే
'ఆ మహాబలుడు తన కుమారుడిని బంధించి ఉంచాడు. ఓ వీరులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు ఎందుకు యుద్ధరంగంలో నిల్చొని చూస్తున్నావు? వెంటనే అతన్ని విడిపించు.'
ఏతద్వాక్యం సమాకర్ణ్య హనూమానోమితి బ్రువన్ । జగామ తం మోచయితుం పుష్కలం చంపకాద్భటాత్
ఆ మాటలు విని, హనుమంతుడు 'అలాగు' అని చెప్పి, చంపకుని చేత బంధించబడిన పుష్కలుడిని విడిపించడానికి వెళ్లాడు.
హనూమంతమథాలోక్య తం మోచయితుమాగతమ్ । బాణైః శతైశ్చ సాహస్రైర్జఘాన పరకోపనః
హనుమంతుడు పుష్కలుడిని విడిపించడానికి వస్తున్నాడని చూసి, శత్రువు కోపంతో వందలాది, వేలాది బాణాలతో అతనిపై విసిరాడు.
బాణాంస్తాన్స బభంజాశు ముక్తాంస్తేన మహాత్మనా । పునరప్యేనమేవాశు బాణాన్ముంచన్మహానభూత్
ఆ మహాత్ముడు హనుమంతుడు, శత్రువు వదిలిన ఆ బాణాలను వెంటనే విరిగిపోయేలా చేసాడు. అయినా, ఆ శక్తివంతుడు మరలా త్వరగా బాణాలను వదిలాడు.
తాన్సర్వాంశ్చూర్ణయామాస నారాచాన్వైరిమోచితాన్ । శాలం కరే సమాధృత్య జఘాన నృపనందనమ్
శత్రువు వదిలిన ఆ ఇనుప అంచుల బాణాలన్నింటినీ హనుమంతుడు పటాపంచలు చేసాడు. తర్వాత ఒక శాలవృక్షాన్ని చేతిలో పట్టుకొని, రాజకుమారుడిని కొట్టాడు.
శాలం తేన వినిర్ముక్తం తిలశః కృతవాన్బలీ । గజో హనూమతా ముక్తో నృపనందన మస్తకే
హనుమంతుడిపై విసిరిన ఆ శాలవృక్షాన్ని అతడు చిన్నచిన్న ముక్కలుగా చేసాడు. ఆ తరువాత, ఒక ఏనుగుతో రాజకుమారుడి తలపై దెబ్బ కొట్టాడు.
సోఽప్యాహతశ్చంపకేన మృతో భూమౌ పపాతసః । శిలాః సంమోచయామాస హనూమాన్పరమాస్త్రవిత్
ఆ చంపకుడు కొట్టిన ఏనుగు నేలపై పడిపోయి చనిపోయింది. అప్పుడు హనుమంతుడు, అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు, రాళ్లను వదిలాడు.
చంపకస్తాః శిలాః సర్వాః క్షణాచ్చూర్ణితవాన్భృశమ్ । బాణయంత్రికయా బ్రహ్మన్మహచ్చిత్రమభూదిదమ్
చంపకుడు ఆ రాళ్లన్నింటినీ క్షణంలోనే బలంగా పిండిపారేశాడు. తన బాణయంత్రంతో ఆ పని చేశాడు. బ్రాహ్మణా, ఇది గొప్ప ఆశ్చర్యంగా కనిపించింది.
స్వముక్తాస్తాః శిలాః సర్వాశ్చూర్ణితా వీక్ష్య మారుతిః । చుకోప హృదయేఽత్యతం బహువీర్యమితి స్మరన్
తాను విసిరిన రాళ్లన్నీ పిండిపారిపోయినట్టు చూసి, హనుమంతుడు తన గొప్ప వీరత్వాన్ని గుర్తుచేసుకొని, హృదయంలో తీవ్ర కోపంతో నిండిపోయాడు.
ఆగత్య చ కరే ధృత్వా నభస్యుత్పతితః కపిః । తావద్యయౌ నేత్రపథాదుపరి క్షిప్రవేగవాన్
అప్పుడా వానరుడు మరో రాయిని చేతిలో పట్టుకొని, ఆకాశంలోకి ఎగిరి, వేగంగా పైకి పోయి, అందరి చూపుకు అందకుండా దూరంగా వెళ్లాడు.
చంపకస్తం హనూమంతం యుయుధే నభసి స్థితః । బాహుయుద్ధేన మహతా తాడితః కపిపుంగవః
ఆ సమయంలో, చంపకుడు ఆకాశంలో నిల్చున్న హనుమంతునితో గొప్ప చేతిపోరాటం చేశాడు. వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుని కొట్టాడు.
చుకోప మానసే వీరో గర్వపర్వతదారుణః । పదా ధృత్వా చంపకం తం తాడయామాస భూతలే
ఆ వీరుడు, గర్వపర్వతంలా ఉగ్రంగా, మనసులో కోపంతో నిండిపోయాడు. తన కాలుతో చంపకుని పట్టుకొని, భూమిపై బలంగా కొట్టాడు.
తాడితోఽసౌ కపీంద్రేణ క్షణాదుత్థాయ వేగవాన్ । హనూమంతం తు లాంగూలే ధృత్వా బభ్రామ సర్వతః
వానరుల అధిపతి కొట్టిన వెంటనే, చంపకుడు క్షణంలో లేచి, హనుమంతుని తోకను పట్టుకొని, చుట్టూ తిరిగాడు.
కపీంద్రస్తద్బలం వీక్ష్య హసన్పాదేఽగ్రహీత్పునః । భ్రామయిత్వా శతగుణం గజోపస్థే హ్యపాతయత్
వానరుల రాజు ఆ శక్తిని చూసి నవ్వాడు. మళ్లీ అతన్ని కాలితో పట్టుకొని, వందసార్లు తిప్పి, ఏనుగు మీద పడేశాడు.
పపాత భూమౌ సుబలో రాజసూనుః స చంపకః । మూర్చ్ఛితో వీరభూషాఢ్యమలంకుర్వన్రణాంగణమ్
ఆ రాజకుమారుడు చంపకుడు, బలవంతుడు, భూమిపై పడిపోయి, మూర్చిపోయాడు. అతని వీరభూషణాలతో యుద్ధరంగం అలంకరించబడింది.
తదా హాహేతి వై లోకాశ్చుక్రుశుశ్చంపకానుగాః । పుష్కలం మోచయామాస బద్ధం చంపకపాశతః
అప్పుడు చంపకుని అనుచరులు 'హా హా' అని అరవసాగారు. హనుమంతుడు, చంపకుని బంధనాల నుండి పుష్కలుడిని విడిపించాడు.
శేష ఉవాచ। చంపకం పతితం దృష్ట్వా సురథః క్షత్రియో బలీ । పుత్రదుఃఖపరీతాంగో జగామ స్యందనే స్థితః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: చంపకుడు పడిపోయిన దృశ్యం చూసి, బలవంతుడైన క్షత్రియుడు సురథుడు తన కుమారుని బాధతో బాధపడుతూ, రథంలో నిలబడి ముందుకు సాగాడు.
కపీంద్రమాజుహావాథ సురథః కోపసంయుతః । నిఃశ్వాసవేగం సంముంచన్మహాబలసమన్వితః
ఆ సమయంలో కోపంతో ఉప్పొంగిన సురథుడు, గొప్ప బలంతో కూడిన వానరాధిపతిని గట్టిగా ఊపిరి పీల్చుతూ పిలిచాడు.
ఆహ్వయానం నృపం దృష్ట్వా నిజం వీరః కపీశ్వరః । జగామ తం మహావీరో మహావేగసమన్వితః
ఆ రాజు సవాల్ను చూసిన వానరాధిపతి, మహా వీరుడు, అపార వేగంతో అతని దగ్గరకు వచ్చాడు.
తమాగతం హనూమంతం తృణీకుర్వం తముద్భటాన్ । ఉవాచ సురథో రాజా మేఘగంభీరసుస్వరః
హనుమంతుడు వచ్చి, అక్కడున్న భయంకరమైన యోధులను లెక్కచేయకుండా నిలబడగా, రాజు సురథుడు మేఘగంభీరమైన స్వరంతో అతనితో మాట్లాడాడు.
సురథ ఉవాచ। ధన్యోసి కపివర్య త్వం మహాబలపరాక్రమః । యేన రామమహత్కృత్యం కృతం రాక్షసకే పురే
సురథుడు ఇలా అన్నాడు: వానరులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు నిజంగా ధన్యుడవు, గొప్ప బలమూ పరాక్రమమూ కలవాడవు. నీ వల్ల రాముని మహత్తరమైన కార్యం రాక్షసుల పట్టణంలో నెరవేరింది.
త్వం రామచరణస్యాసి సేవకో భక్తిసంయుతః । త్వయా వీరేణ మత్పుత్రః పాతితశ్చంపకో బలీ
నీవు రాముని పాదాలను భక్తితో సేవించే వాడవు. అయినా, ఓ వీరా! నీవే నా బలవంతుడైన కుమారుడు చంపకుని పడగొట్టావు.
ఇదానీం త్వాం తు సంబధ్య గంతాస్మి నగరేమమ । యత్నాత్తిష్ఠ కపీశేశసత్యముక్తం మయా స్మృతమ్
ఇప్పుడు నిన్ను బంధించి నా పట్టణానికి వెళ్తాను. వానరాధిపతీ! నా మాట నిజమే, దీన్ని గుర్తుపెట్టుకో. నీవు ఎంత శ్రమించినా సిద్ధంగా ఉండు.
ఇతి భాషితమాకర్ణ్య సురథస్య కపీశ్వరః । ఉవాచ ధీరయా వాణ్యా రణే వీరైకభూషితే
సురథుడు ఇలా మాట్లాడిన మాటలు విని, వానరాధిపతి యుద్ధంలో ఏకైక వీరుడిగా ధైర్యంగా, శాంతంగా ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
హనూమానువాచ। త్వం రామచరణస్మారీ వయం రామస్య సేవకాః । బధ్నాసి చేన్మాం ప్రసభం మోచయిష్యతి మత్ప్రభుః
హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు రాముని పాదాలను స్మరిస్తావు, మేము రాముని సేవకులం. నువ్వు బలవంతంగా నన్ను బంధించినా, నా ప్రభువు నన్ను తప్పక విడిపిస్తాడు.
కురు వీర భవత్స్వాంతస్థితం సత్యం ప్రతిశ్రుతమ్ । రామం స్మరన్వై దుఃఖాంతం యాతి వేదా వదంత్యదః
ఓ వీరా! నీ మనసులో నీవు ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని నెరవేర్చు. రాముని స్మరిస్తే బాధలు అంతమవుతాయని వేదాలు చెబుతున్నాయి.
శేష ఉవాచ। ఇతి బ్రువంతం సురథః ప్రశస్య పవనాత్మజమ్ । వివ్యాధ బాణైర్బహుభిః శితైః శాణేన దారుణైః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: హనుమంతుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, సురథుడు వాయుపుత్రుడిని ప్రశంసించి, పదునైన, భయంకరమైన బాణాలతో అతనిపై విరుచుకుపడ్డాడు.
తాన్ముక్తానగణయ్యాథ బాణాఞ్ఛోణితపాతినః । కరే జగ్రాహ కోదండం సజ్యం శరసమన్వితమ్
ఆ రక్తాన్ని కార్చే బాణాలను పట్టించుకోకుండా, హనుమంతుడు తన చేతిలో బాణాలు అమర్చిన ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు.
గృహీత్వా కరయోశ్చాపం బభంజ కుపితః కపిః । చీత్కుర్వంస్త్రాసయన్వీరాన్నఖైర్దీర్ణాన్సృజన్భటాన్
కోపంతో రెండు చేతులతో ఆ ధనుస్సును పట్టుకుని, వానరుడు దాన్ని విరిగేశాడు. అతని అరుపులతో యోధులు భయపడిపోయారు, అతను తన గోరులతో వారిని చీల్చి చిత్తుర మాడేశాడు.
తేన భగ్నం ధనుర్దృష్ట్వా స్వకీయం గుణసంయుతమ్ । అపరం ధనురాదత్త మహద్గుణవిశోభితమ్
తన వద్ద ఉన్న ధనుస్సు విరిగిపోయినదాన్ని చూసి, సురథుడు మరో పెద్ద, మంచి తంతి కలిగిన ధనుస్సును తీసుకున్నాడు.