మోదంతే నైగమైః సార్ద్ధం దివి దేవగణా ఇవ । ఇక్ష్వాకువంశసంభూతో రైవతో నామ పార్థివః
పౌరులతో కలిసి పరమానందంగా ఆనందించారు, ఆకాశంలో దేవతలు ఎలా ఆనందిస్తారో అలా. ఇక్ష్వాకువంశంలో జన్మించిన రైవతుడు అనే రాజు
కన్యాం దుహితరం స్వస్య సర్వలక్షణసంయుతామ్ । రామాయ ప్రదదౌ ప్రీత్యా రేవతీ నామ నామతః
తనకున్న అన్ని శుభలక్షణాలతో కూడిన కుమార్తెను రామునికి ప్రేమతో ఇచ్చాడు. ఆమె పేరు రేవతి.
ఉపయేమే విధానేన స రామస్తాం చ రేవతీమ్ । రమయామాస చ తయా శచ్యా ఇవ సురేశ్వరః
రాముడు విధిగా రేవతిని పెళ్లి చేసుకుని, ఇంద్రుడు శచితో ఎలా ఆనందిస్తాడో అలా ఆమెతో ఆనందంగా గడిపాడు.
విదర్భరాజో ధర్మాత్మా భీష్మకో నామ ధార్మికః । బభూవుస్తస్య పుత్రాస్తు రుక్మప్రభృతయః శుభాః
విదర్భదేశానికి ధర్మాన్ని పాటించే భీష్మకుడు అనే రాజు ఉండేవాడు. అతనికి రుక్ముడు మొదలైన మంచి కుమారులు ఉన్నారు.
తేషామవరజా కన్యా రుక్మిణీ వరవర్ణినీ । కమలాంశేన సంభూతా సర్వలక్షణసంయుతా
వారిలో చిన్నదైన కుమార్తె రుక్మిణి, అద్భుతమైన వర్ణంతో, లక్ష్మిదేవి యొక్క అంసంగా జన్మించి, అన్ని శుభలక్షణాలతో ఉండేది.
రాఘవత్వేభవత్సీతా రుక్మిణీ కృష్ణజన్మని । అన్యేష్వేవావతారేషు విష్ణోరేషా సహాయినీ
రామావతారంలో ఆమె సీతగా, కృష్ణుని జన్మలో రుక్మిణిగా, విష్ణువు ఇతర అవతారాలలో కూడా ఆయనకు సహచరిగా ఉండేది.
హిరణ్యక హిరణ్యాక్షౌ సంభూతౌ ద్వాపరే పునః । శిశుపాలో దంతవక్త్ర ఇతి నామ సమన్వితౌ
హిరణ్యకశిపుడు, హిరణ్యాక్షుడు ద్వాపరయుగంలో మళ్లీ శిశుపాలుడు, దంతవక్త్రుడు అనే పేర్లతో జన్మించారు.
చైద్యాన్వయే సముద్భూతౌ మహాబలపరాక్రమౌ । రుక్మిణీ శిశుపాలాయ దాతుమైచ్ఛత్తదాత్మజః
వారు చేడివంశంలో జన్మించి, మహా బలవంతులు, పరాక్రమశాలులు అయ్యారు. రుక్మిణి తండ్రి తన కుమార్తెను శిశుపాలునికి ఇవ్వాలని కోరుకున్నాడు.
తం నేచ్ఛతీ పతిం సా తు శిశుపాలం శుభాననా । బాల్యాత్ప్రభృతి వై విష్ణుమనురక్తా దృఢవ్రతా
అయితే అందమైన ముఖమున్న రుక్మిణి శిశుపాలుని భర్తగా కోరలేదు. చిన్నప్పటి నుంచే దృఢనిశ్చయంతో విష్ణువును ప్రేమిస్తూ ఉండేది.
ఉద్దిశ్య కృష్ణం భర్త్తారం సురాణామర్చనం సదా । చకార రుక్మిణీ కన్యా దానాని వివిధాని చ
కృష్ణుని భర్తగా భావిస్తూ, దేవతలను ఎల్లప్పుడూ పూజిస్తూ, రుక్మిణి అనేక రకాల దానాలు చేసేది.
వ్రతచర్యాపరాభూత్వా ధ్యాయంతీ పురుషోత్తమమ్ । ఆత్మేశం స్వస్య భర్తారమువాస పితృమందిరే
వ్రతాలు ఆచరించడంలో నిమగ్నమై, పరమపురుషుడిని ధ్యానం చేస్తూ, తన ఆత్మకు అధిపతిగా భావించిన భర్తను మనసులో ఉంచుకుని, ఆమె తన తండ్రి ఇంట్లో నివసించింది.
కర్త్తుం తాం శిశుపాలాయ వివాహం పార్థివోత్తమః । చకార యత్నం పుత్రేణ రుక్మిణా సవిధీమతా
అత్యుత్తమమైన రాజు, తన ధర్మపరుడైన కుమారుడు రుక్మితో కలిసి, శిశుపాలుడితో ఆమె పెళ్లి జరిపేందుకు ప్రయత్నాలు చేశాడు.
పురోహితసుతం విప్రం ప్రేషయామాస రుక్మిణీ । ఉద్దిశ్య కృష్ణం భర్త్తారం స తూర్ణం ద్వారకాం యయౌ
రుక్మిణి, తన భర్తగా కృష్ణుణ్ని కోరుకుని, పురోహితుని కుమారుడైన బ్రాహ్మణుణ్ణి అతని వద్దకు పంపింది. ఆ బ్రాహ్మణుడు వెంటనే ద్వారకకు వెళ్లాడు.
సమేత్య కృష్ణం రామం చ తాభ్యాం విధివదర్చితః । ఏకాంతే సర్వమాచష్ట రుక్మిణీభాషితం తయోః
ఆ బ్రాహ్మణుడు కృష్ణుడు, రాముడిని కలిసిన తరువాత, వారిద్దరి చేత గౌరవించబడి, రహస్యంగా రుక్మిణి చెప్పిన మాటలన్నీ వారికి వివరంగా చెప్పాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా రామకృష్ణౌ తు తేన విప్రేణ ధీమతా । సర్వశస్త్రాస్త్రసంపూర్ణం రథమాకాశగం ప్రభుః
ఆ జ్ఞానవంతుడైన బ్రాహ్మణుని మాటలు విని, రాముడు, కృష్ణుడు ఇద్దరూ తమ రథాన్ని అన్ని ఆయుధాలతో నింపారు.
ఆరుహ్య సూతముఖ్యేన దారుకేణ మహాత్మనా । విదర్భనగరీం తూర్ణం జగ్మతుః పురుషోత్తమౌ
ప్రముఖ రథసారథి దారుకుడితో కలిసి, ఆ ఇద్దరు పరమాత్ములు వేగంగా విదర్భ నగరానికి బయలుదేరారు.
రాజానః సర్వరాష్ట్రేభ్యో వివాహం ద్రష్టుమాగతాః । జరాసంధముఖాః సర్వే శిశుపాలస్య ధీమతః
అన్ని రాజ్యాల నుండి వచ్చిన రాజులు, జరాసంధుడు ముందుండి, జ్ఞానవంతుడైన శిశుపాలుడి పెళ్లిని చూడటానికి అక్కడ చేరుకున్నారు.
తస్మిన్నుద్వాహసమయే రుక్మిణీ రుక్మభూషణా । దుర్గాం నిఃసృతార్చయితుం సఖీభిర్నగరాద్బహిః
ఆ పెళ్లి సమయానికి, బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన రుక్మిణి, స్నేహితులతో కలిసి నగరం బయటకు వెళ్లి దుర్గాదేవిని పూజించేందుకు బయలుదేరింది.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు సంప్రాప్తో దేవకీసుతః । రథస్థాం తాం చ జగ్రాహ బలవాన్మధుసూదనః
అదే సమయంలో దేవకీ కుమారుడు అక్కడికి వచ్చాడు. మధుసూదనుడు, బలవంతంగా రథంపై నిలబడిన రుక్మిణిని పట్టుకున్నాడు.
సహసా రథమారోప్య యయౌ తూర్ణం స్వమాలయమ్ । తతః క్రోధసమావిష్టా జరాసంధముఖా నృపాః
ఆమెను అకస్మాత్తుగా రథంపై ఎక్కించుకుని, అతడు తన ఇంటివైపు వేగంగా వెళ్లిపోయాడు. వెంటనే, జరాసంధుడు ముందుండి ఉన్న రాజులు కోపంతో నిండిపోయారు.
రుక్మిణా రాజపుత్రేణ యుద్ధాయ సముపస్థితాః । అనుయాతా హరిం క్రుద్ధాశ్చతురంగబలాన్వితాః
రాజకుమారుడైన రుక్మితో పాటు, ఆ రాజులు యుద్ధానికి సిద్ధమై, కోపంతో హరిని నాలుగు విభాగాల సైన్యాలతో వెంటాడారు.
బలభద్రో మహాబాహురవరుహ్య రథోత్తమాత్ । లాంగలం ముశలం గృహ్య నిజఘాన క్షణాదరీన్
బలభద్రుడు, గొప్ప బాహుబలితో తన అద్భుత రథం నుండి దిగాడు. లాంగలాన్ని, గదను తీసుకుని, శత్రువులను క్షణంలోనే చిత్తుచేశాడు.
రథానశ్వాన్మహానాగాంస్తథా పాదచరానపి । లాంగలముశలామ్యాం వై నిజఘాన బలాద్రణే
లాంగలం, ముసలంతో బలంగా యుద్ధంలో రథాలు, గుర్రాలు, గొప్ప ఏనుగులు, కాలినడక సైనికులను కూడా చిత్తుచేశాడు.
తస్య లాంగలపాతేన చూర్ణితా రథపంక్తయః । నాగాశ్చ పతితా భూమౌ వజ్రేణేవ మహీధరాః
అతని లాంగలం పడటంతో రథాల వరుసలు నుజ్జునుజ్జయ్యాయి. ఏనుగులు ఉరుము తగిలిన కొండల్లా నేలపై పడిపోయాయి.
నిర్భిన్నమస్తకాః సర్వే వమంతో రుధిరం బహు । క్షణేనైవ హతం సైన్యం బలరామేణ వై తదా
అందరి తలలు చీలిపోయి, విరిగిన రక్తం ఎక్కువగా పారింది. ఆ సమయంలో బలరాముడు ఆ సైన్యాన్ని క్షణంలోనే సంహరించాడు.
సాశ్వం సనాగం సరథం సపదాతిం మహారణే । సమంతాత్సమరే తత్ర సుస్రువుః శోణితాపగాః
ఆ గొప్ప యుద్ధంలో గుర్రాలు, ఏనుగులు, రథాలు, కాలినడక సైనికులతో కూడిన సైన్యం చుట్టూ ఎక్కడ చూసినా రక్తపు ప్రవాహాలు పారిపోయాయి.
ప్రభగ్నాః పార్థివాః సర్వే దుద్రువుర్భయపీడితాః । కృష్ణేన కదనం చక్రే రుక్మీ క్రోధవశాద్బలీ
అన్ని రాజులు భయంతో చిత్తవై పారిపోయారు. కానీ రుక్మి మాత్రం కోపంతో, బలంతో కృష్ణుడితో యుద్ధానికి ముందుకు వచ్చాడు.
ధనురుద్యమ్య బాణౌఘైస్తాడయామాస శార్ఙ్గిణమ్ । తతః ప్రహస్య గోవిందః శార్ఙ్గమాదాయ లీలయా
తన ధనుస్సును ఎత్తి, బాణాల వర్షంతో శారంగాన్ని ధరించిన కృష్ణుడిని తాకాడు. అప్పుడు గోవిందుడు నవ్వుతూ, సరదాగా శారంగాన్ని తీసుకున్నాడు.
జఘానైకేనబాణేన రథాశ్వాంస్తస్య సారథిమ్ । రథంధ్వజం పతాకాం చ చిచ్ఛేద ధరణీధరః
ఒకే బాణంతో భూమిపతి అతని రథం గుర్రాలు, సారథిని కూల్చాడు. రథాన్ని, ధ్వజాన్ని, పతాకను కూడా ధరణీధరుడు చీల్చేశాడు.
విరథః ఖఙ్గమాదాయ ధరణ్యాం స ఉపస్థితః । కృష్ణస్తు ఖఙ్గం చిచ్ఛేద బాణేనైకేన వీర్యవాన్
రథం లేకుండా పోయినవాడు కత్తి పట్టుకుని నేలపై నిలబడ్డాడు. కానీ వీరుడైన కృష్ణుడు ఒకే బాణంతో ఆ కత్తిని కూడా తెంచేశాడు.