సురథ ఉవాచ। ప్లవగాధిప కస్మాత్త్వమాగతోఽత్ర కథం భవాన్ । బ్రూహి మే కారణం సర్వం యథా జ్ఞాత్వా కరోమి తత్
సురథుడు ఇలా అన్నాడు: వానరాధిపతీ! నువ్వు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? నన్ను అన్నీ వివరంగా చెప్పు, తెలుసుకుని నేను తగినట్లు చేస్తాను.
శేష ఉవాచ। ఇతి సంభాషమాణం తం ప్రత్యువాచ కపీశ్వరః । విస్మయంశ్చేతసి భృశం రామసేవాకరం నృపమ్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆయన ఇలా మాట్లాడుతుండగా, వానరుల అధిపతి రాజును చూసి ఆశ్చర్యంతో, రాముని సేవలో నిమగ్నుడై ఉన్న రాజును ఉద్దేశించి సమాధానం ఇచ్చాడు.
జానీహి మాం నృపశ్రేష్ఠ వాలిపుత్రం హరీశ్వరమ్ । శత్రుఘ్నేన చ దూతత్వే ప్రేషితో భవతోంఽతికమ్
రాజులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు, నన్ను వాలిపుత్రుడైన అంగదుడిగా, వానరుల అధిపతిగా తెలుసుకో. శత్రుఘ్నుడు నన్ను నీ వద్దకు దూతగా పంపాడు.
సేవకైః కైశ్చిదాగత్య ధృతోఽశ్వో మమ సాంప్రతమ్ । అజ్ఞానతో మహాన్యాయ్యం కుర్వద్భిః సహసా నృప
నీ కొంతమంది సేవకులు ఇప్పుడే వచ్చి, తెలియకపోయి, అన్యాయంగా, తొందరపడి నా గుర్రాన్ని పట్టుకున్నారు, రాజా!
తమశ్వం సహ రాజ్యేన సహపుత్రైర్ముదాన్వితః । శత్రుఘ్నం యాహి చరణే పతిత్వాశు ప్రదేహి చ
ఆ గుర్రాన్ని, నీ రాజ్యంతో, కుమారులతో, ఆనందంతో కూడి, శత్రుఘ్నుని వద్దకు తీసుకెళ్ళి, ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి, వెంటనే అప్పగించు.
నోచేచ్ఛత్రుఘ్ననిర్ముక్తనారాచైః క్షతవిగ్రహః । పృథ్వీతలమలం కుర్వఞ్ఛయిష్యసి విశీర్షకః
లేకపోతే, శత్రుఘ్నుని పదునైన బాణాలతో గాయపడి, నీ శరీరం రక్తమోడుతూ, తల విరిగిపోయి నేలమీద పడిపోతావు.
యేన లంకాపతిర్నాశం ప్రాపితో లీలయా క్షణాత్ । తస్యాశ్వం యాగయోగ్యం తు హృత్వా కుత్ర గమిష్యసి
ఎవడో లంకాధిపతిని క్షణంలో, ఆటగా సంహరించాడో, ఆ యాగానికి యోగ్యమైన గుర్రాన్ని దొంగిలించి, నువ్వు ఎక్కడికి పోతావు?
శేష ఉవాచ। ఇత్యాదిభాషమాణం తం ప్రత్యువాచ మహీశ్వరః । సర్వం తథ్యం బ్రవీషి త్వం నానృతం తవ భాషితమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: అతను ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, భూమిపతి సమాధానం ఇచ్చాడు: నీవు చెప్పింది అన్నీ నిజమే; నీ మాటల్లో అసత్యం లేదు.
పరం శృణుష్వ మద్వాక్యం శత్రుఘ్నపదసేవక । మయా ధృతో మహానశ్వో రామచంద్రస్య ధీమతః
కానీ, శత్రుఘ్నుని పాదసేవకా! ఇప్పుడు నా మాట విను. నేను ధీమంతుడైన రామచంద్రుని మహాగుర్రాన్ని పట్టుకున్నాను.
న మోక్ష్యే సర్వథా వాహం శత్రుఘ్నాదిభయాదహమ్ । చేద్రామః స్వయమాగత్య దర్శనం దాస్యతే మమ
శత్రుఘ్నుడు లేదా ఇతరుల భయంతో నేను ఆ గుర్రాన్ని ఎప్పటికీ విడిచిపెట్టను. రాముడు తానే వచ్చి నాకు దర్శనం ఇస్తే,
తదాహం చరణౌ నత్వా దాస్యామి సుతసంయుతః । సర్వం రాజ్యం కుటుంబం చ ధనం ధాన్యం బలం బహు
అప్పుడు ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి, నా కుమారులతో పాటు, నా రాజ్యం, కుటుంబం, ధనం, ధాన్యం, పెద్ద సైన్యం అన్నీ సమర్పిస్తాను.
క్షత్త్రియాణామయం ధర్మః స్వామినాపి విరుద్ధ్యతే। ధర్మేణ యుద్ధం తత్రాపి రామదర్శనమిచ్ఛతా
క్షత్రియులకు ఇదే ధర్మం — తన యజమానికి కూడా ఎదిరించాలి. ధర్మబద్ధంగా యుద్ధం చేయడం, ముఖ్యంగా రాముని దర్శించాలనుకునే వారికి తగినదే.
శత్రుఘ్నాదీన్ప్రవీరాంస్తానధునాహం క్షణాదపి । జిత్వా బధ్నామి మద్గేహే నోచేద్రామః సమావ్రజేత్
ఇప్పుడు నేను శత్రుఘ్నుడు మొదలైన వీరులను ఓడించి, నా ఇంట్లో బంధిస్తాను. లేకపోతే రాముడు తానే రాకపోతే.
శేష ఉవాచ। ఇతి శ్రుత్వాంగదో ధీమాఞ్జహాస నృపతిం తదా । ఉవాచ చ మహద్వాక్యం మహాధైర్యసమన్వితమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఇది విని, అంగదుడు తెలివిగలవాడై, రాజును చూసి నవ్వి, గొప్ప ధైర్యంతో కూడిన మాటలు అన్నాడు.
అంగద ఉవాచ। బుద్ధిహీనః ప్రవదసి వృద్ధత్వాత్సాగతా తవ । యత్త్వం శత్రుఘ్ననృపతిం ధిక్కరోషి ధియా బలీ
అంగదుడు ఇలా అన్నాడు: నీకు వృద్ధాప్యం వచ్చి, నీవు బుద్ధిలేని మాటలు మాట్లాడుతున్నావు. నీవు బలవంతుడైన, జ్ఞానవంతుడైన శత్రుఘ్న మహారాజును నిందిస్తున్నావు.
యో మాంధాతృరిపుం దైత్యం లవణం లీలయావధీత్ । యేనానేకే జితాః సంఖ్యే వైరిణః ప్రబలోద్ధతాః
మాంధాతృకు శత్రువైన లవణాసురుణ్ని ఆటగా సంహరించినవాడు, యుద్ధంలో అనేక మంది బలవంతులైన, అహంకారులైన శత్రువులను జయించినవాడు
విద్యున్మాలీ హతో యేన రాక్షసః కామగే స్థితః । త్వం తం బధ్నాసి వీరేంద్రం మతిహీనః ప్రభాసి మే
విద్యున్మాలిని అనే రాక్షసుడిని నీవే కోరికతో నిలిచినపుడు చంపావు. కాని ఇప్పుడు, నీకు జ్ఞానం లేకుండా, ఆ వీరుల అధిపతిని బంధించాలనుకుంటున్నావు అని నాకు అనిపిస్తోంది.
భ్రాతృజో యస్య సుబలీ పుష్కలః పరమాస్త్రవిత్ । యేన రుద్రగణః సంఖ్యే వీరభద్రః సుతోషితః
ఆయనకు సుబలుడనే శక్తివంతమైన అన్నయ్య ఉన్నాడు. అతడు గొప్ప ఆయుధాల్లో నిపుణుడు. అతని చేత రుద్రగణాలు యుద్ధంలో సంతోషించబడ్డారు, వీరభద్రుడికూడా సంతృప్తిచెందాడు.
వర్ణయామి కిమేతస్య పరాక్రాంతిం బలోర్జితామ్ । యేన నాస్తి సమః పృథ్వ్యాం బలేన యశసా శ్రియా
ఆయన పరాక్రమాన్ని, గెలిచిన బలాన్ని నేను వివరించాల్సిన అవసరం లేదు. ఎందుకంటే భూమిపై బలంలో, కీర్తిలో, ఐశ్వర్యంలో ఆయనకు సమానుడు ఎవ్వరూ లేరు.
హనూమాన్యస్య నికటే రఘునాథపదాబ్జధీః । యస్యానేకాని కర్మాణి భవిష్యంతి శ్రుతాని తే
రఘునాథుని పదపద్మాలపై మనస్సు నిలిపిన హనుమంతుడు ఆయన దగ్గర ఉన్నాడు. భవిష్యత్తులో ఆయన చేసిన అనేక కార్యాల గురించి నువ్వు వినబోతున్నావు.
సత్రికూటా రాక్షసపూర్దగ్ధా యేన క్షణాద్బలాత్ । అక్షో యేన హతః పుత్రో రాక్షసేంద్రస్య దుర్మతేః
తన బలంతో మూడు కొండలున్న రాక్షసుల నగరాన్ని క్షణంలో కాల్చేశాడు. దుష్టబుద్ధి రాక్షసాధిపతికి కుమారుడైన అక్షుడిని కూడా ఆయన హతమార్చాడు.
ద్రోణోనామ గిరిర్యేన పుచ్ఛాగ్రేణ సదైవతః । ఆనీతో జీవనార్థం తు సైనికానాం ముహుర్ముహుః
ద్రోణ అనే పర్వతాన్ని తన వాలుతో ఎప్పుడూ తీసుకొచ్చేవాడు. సైనికుల ప్రాణాల కోసం ఆయన మళ్లీ మళ్లీ ఆ పర్వతాన్ని తెచ్చేవాడు.
జానాతి రామశ్చారిత్రం నాన్యో జానాతి మూఢధీః । యం కపీంద్రం మనాక్స్వాన్తాన్న విస్మరతి సేవకమ్
ఆయన స్వభావాన్ని రాముడే తెలుసు, మూర్ఖుడైన వాడెవ్వరూ తెలియరు. ఆ కపీసేనాధిపతి తన సేవకుడిని మనసులో కూడా ఎప్పుడూ మర్చిపోడు.
సుగ్రీవాద్యాః కపీంద్రా యే పృథ్వీం సర్వాం గ్రసంతి యే । తే శత్రుఘ్నం నృపం సర్వే సేవంతే ప్రేక్షణోత్సుకాః
సుగ్రీవుడు మొదలుకొని భూమిని మొత్తం మింగగలిగే అన్ని కపీసేనాధిపతులు రాజు శత్రుఘ్నుని సేవిస్తూ, ఆయన దర్శనం కోసం ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నారు.
కుశధ్వజో నీలరత్నో రిపుతాపో మహాస్త్రవిత్ । ప్రతాపాగ్ర్యః సుబాహుశ్చ విమలః సుమదస్తథా
కుశధ్వజుడు, నీలరత్నుడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, మహాయుద్ధ నిపుణుడు, పరాక్రమంలో ముందు ఉండే సుబాహు, విమలుడు, అలాగే సుమదుడు—
రాజా వీరమణిః సత్యయుతో రామస్య సేవకః । ఏతేఽన్యేపి నృపా భూమేః పతయః పర్యుపాసతే
సత్యసంపన్నుడైన రాజు వీరమణి, రాముని సేవకుడు—ఇలాంటి వారు, ఇంకా ఇతర భూస్వామ్య రాజులు అందరూ ఆయన దగ్గర సేవలో ఉంటారు.
తత్ర త్వం వీర జలధౌ మశకః కో భవానితి । తజ్జ్ఞాత్వా గచ్ఛ శత్రుఘ్నం కృపాలుం పుత్రకైర్యుతః
అక్కడ నీవు సముద్రంలో ఉన్న దోమ లాంటివాడివి, వీరా! ఇది తెలుసుకుని, నీ కుమారులతో కలిసి కరుణామయుడైన శత్రుఘ్నుని వద్దకు వెళ్ళు.
వాహం సమర్ప్య గంతాసి రామం రాజీవలోచనమ్ । దృష్ట్వా కృతార్థీ కురుషే స్వాంగాని జనుషా సహ
నీ వాహనాన్ని సమర్పించి, నీవు పద్మనేత్రుడైన రాముని దగ్గరకు వెళ్ళవు. ఆయనను దర్శించి, నీ కోరిక నెరవేరి, ఈ జన్మను సఫలంగా చేసుకుంటావు.
శేష ఉవాచ। రాజా ప్రోవాచ తం దూతం ప్రబ్రువంతమనేకధా । ఏతాన్దర్శయసి క్షిప్రం సర్వే న మమగోచరాః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: రాజు, అనేక విధాలుగా మాట్లాడుతున్న దూతను చూసి, 'ఈవాళ్లను నువ్వు త్వరగా చూపించు. వారు నాకు కనబడటం లేదు' అని అన్నాడు.
యాదృశం మద్బలం దూత తాదృశం న హనూమతః । యో రామం పృష్ఠతః కృత్వా ప్రాగాద్యాగస్య పాలనే
'దూతా! నా బలం హనుమంతుని బలానికి సమానం కాదు. రాముని తనపై కూర్చోబెట్టి, యాగాన్ని రక్షించడానికి వెళ్లినవాడు అతడే.'