శత్రుఘ్న ఉవాచ। కథమత్ర ప్రకర్తవ్యం రామాశ్వోఽనేన చేద్ధృతః । నాయాతి యోద్ధుం ప్రబలం కటకం వీరసేవితమ్
శత్రుఘ్నుడు అన్నాడు: 'రాముని గుర్రాన్ని ఇతడు తీసుకెళ్లాడంటే, ఇక్కడ మనం ఎలా వ్యవహరించాలి? వీరులతో కూడిన బలమైన సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనడానికి అతడు రావడం లేదు.'
సుమతిరువాచ। దూతః ప్రేష్యో మహారాజ రాజానం ప్రతి వాగ్మికః । యద్వాక్యేన సమాయాతి బలేన బలినాం వరః
సుమతి అన్నాడు: 'మహారాజా! మంచి మాటలు చెప్పగల దూతను రాజును దగ్గరకు పంపాలి. అతని మాటలతో గానీ, లేక బలప్రయోగంతో గానీ, బలవంతుల్లో శ్రేష్ఠుడు వచ్చేవాడు.'
నోచేదజ్ఞానతో వాహో ధృతః కేనాపి మానినా । అర్పయిష్యతి నః సాధుమశ్వం క్రతువరం శుభమ్
లేదంటే, ఎవరో గర్వంతో, తెలియకపోయినా గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లి ఉంటే, అతడు మనకు ఆ శుభ్రమైన, యజ్ఞానికి అర్హమైన గుర్రాన్ని తిరిగి అప్పగిస్తాడు.
ఇతి శ్రుత్వాతు తద్వాక్యం శత్రుఘ్నో బుద్ధిమాన్బలీ । అంగదం ప్రత్యువాచేదం వచనం వినయాన్వితమ్
ఆ మాటలు విని, బుద్ధిమంతుడైన, బలవంతుడైన శత్రుఘ్నుడు అంగదుని వినయంతో ఇలా ఉద్దేశించాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। యాహి త్వం నికటస్థే వై సురథస్య మహాపురే । దూతత్వేన తతో గత్వా ప్రబ్రూహి నృపతిం ప్రతి
శత్రుఘ్నుడు అన్నాడు: 'నికటంలో ఉన్న సురథుని మహానగరానికి నీవు వెళ్లి, దూతగా రాజును కలిసిప్రత్యక్షంగా చెప్పు.'
త్వయా ధృతో రామవాహో జ్ఞానతోఽజ్ఞానతోపి వా । అర్పయతు న వా యాతు ప్రధనం వీరసంయుతమ్
'రాముని గుర్రాన్ని నీవు తెలిసీ తెలియకపోయినా తీసుకెళ్లావా? అయితే మనకు తిరిగి అప్పగించు లేదా నీ వీరులతో కూడిన సైన్యంతో ముందుకు రా.'
రామస్య దౌత్యం లంకాయాం రావణం ప్రతి యత్కృతమ్ । తథైవ కురు భూయిష్ఠ బలసంయుతబుద్ధిమన్
'లంకలో రావణుని దగ్గర రాముని దూతగా నీవు చేసిన విధంగా, ఇప్పుడు కూడా అదే విధంగా, పరిపూర్ణ బలంతో, జ్ఞానంతో ఈ కార్యాన్ని నిర్వహించు.'
శేష ఉవాచ। ఏతచ్ఛ్రుత్వాంగదో వీర ఓమితి ప్రోచ్య భూమిపమ్ । జగామ సంసదో మధ్యే వీరశ్రేణిసమన్వితే
శేషుడు అన్నాడు: ఈ మాటలు విని, అంగదుడు 'ఓం' అని రాజుకు సమాధానం చెప్పి, వీరుల సమూహంతో కూడిన సభ మధ్యలోకి వెళ్లాడు.
దదర్శ సురథం భూపం తులసీమంజరీధరమ్ । రామభద్రం రసనయా బ్రువంతం సేవకాన్నిజాన్
ఆ సమయంలో రాజు సురథుడు తులసి పూల మాల ధరించి, తన సేవకులతో రామభద్రుని గురించి తన నాలుకతో మాట్లాడుతున్నాడు అని చూశాడు.
రాజాపి దృష్ట్వా ప్లవగం మనోహరవపుర్ధరమ్ । శత్రుఘ్నదూతం మత్వాపి వాలిజం ప్రత్యభాషత
రాజు, ఆకర్షణీయమైన రూపం కలిగిన వానరుణ్ణి చూసి, అతన్ని శత్రుఘ్నుని దూత అని భావించినా, వాలిపుత్రుడిని ఉద్దేశించి మాటాడాడు.
సురథ ఉవాచ। ప్లవగాధిప కస్మాత్త్వమాగతోఽత్ర కథం భవాన్ । బ్రూహి మే కారణం సర్వం యథా జ్ఞాత్వా కరోమి తత్
సురథుడు ఇలా అన్నాడు: వానరాధిపతీ! నువ్వు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? నన్ను అన్నీ వివరంగా చెప్పు, తెలుసుకుని నేను తగినట్లు చేస్తాను.
శేష ఉవాచ। ఇతి సంభాషమాణం తం ప్రత్యువాచ కపీశ్వరః । విస్మయంశ్చేతసి భృశం రామసేవాకరం నృపమ్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆయన ఇలా మాట్లాడుతుండగా, వానరుల అధిపతి రాజును చూసి ఆశ్చర్యంతో, రాముని సేవలో నిమగ్నుడై ఉన్న రాజును ఉద్దేశించి సమాధానం ఇచ్చాడు.
జానీహి మాం నృపశ్రేష్ఠ వాలిపుత్రం హరీశ్వరమ్ । శత్రుఘ్నేన చ దూతత్వే ప్రేషితో భవతోంఽతికమ్
రాజులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు, నన్ను వాలిపుత్రుడైన అంగదుడిగా, వానరుల అధిపతిగా తెలుసుకో. శత్రుఘ్నుడు నన్ను నీ వద్దకు దూతగా పంపాడు.
సేవకైః కైశ్చిదాగత్య ధృతోఽశ్వో మమ సాంప్రతమ్ । అజ్ఞానతో మహాన్యాయ్యం కుర్వద్భిః సహసా నృప
నీ కొంతమంది సేవకులు ఇప్పుడే వచ్చి, తెలియకపోయి, అన్యాయంగా, తొందరపడి నా గుర్రాన్ని పట్టుకున్నారు, రాజా!
తమశ్వం సహ రాజ్యేన సహపుత్రైర్ముదాన్వితః । శత్రుఘ్నం యాహి చరణే పతిత్వాశు ప్రదేహి చ
ఆ గుర్రాన్ని, నీ రాజ్యంతో, కుమారులతో, ఆనందంతో కూడి, శత్రుఘ్నుని వద్దకు తీసుకెళ్ళి, ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి, వెంటనే అప్పగించు.
నోచేచ్ఛత్రుఘ్ననిర్ముక్తనారాచైః క్షతవిగ్రహః । పృథ్వీతలమలం కుర్వఞ్ఛయిష్యసి విశీర్షకః
లేకపోతే, శత్రుఘ్నుని పదునైన బాణాలతో గాయపడి, నీ శరీరం రక్తమోడుతూ, తల విరిగిపోయి నేలమీద పడిపోతావు.
యేన లంకాపతిర్నాశం ప్రాపితో లీలయా క్షణాత్ । తస్యాశ్వం యాగయోగ్యం తు హృత్వా కుత్ర గమిష్యసి
ఎవడో లంకాధిపతిని క్షణంలో, ఆటగా సంహరించాడో, ఆ యాగానికి యోగ్యమైన గుర్రాన్ని దొంగిలించి, నువ్వు ఎక్కడికి పోతావు?
శేష ఉవాచ। ఇత్యాదిభాషమాణం తం ప్రత్యువాచ మహీశ్వరః । సర్వం తథ్యం బ్రవీషి త్వం నానృతం తవ భాషితమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: అతను ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, భూమిపతి సమాధానం ఇచ్చాడు: నీవు చెప్పింది అన్నీ నిజమే; నీ మాటల్లో అసత్యం లేదు.
పరం శృణుష్వ మద్వాక్యం శత్రుఘ్నపదసేవక । మయా ధృతో మహానశ్వో రామచంద్రస్య ధీమతః
కానీ, శత్రుఘ్నుని పాదసేవకా! ఇప్పుడు నా మాట విను. నేను ధీమంతుడైన రామచంద్రుని మహాగుర్రాన్ని పట్టుకున్నాను.
న మోక్ష్యే సర్వథా వాహం శత్రుఘ్నాదిభయాదహమ్ । చేద్రామః స్వయమాగత్య దర్శనం దాస్యతే మమ
శత్రుఘ్నుడు లేదా ఇతరుల భయంతో నేను ఆ గుర్రాన్ని ఎప్పటికీ విడిచిపెట్టను. రాముడు తానే వచ్చి నాకు దర్శనం ఇస్తే,
తదాహం చరణౌ నత్వా దాస్యామి సుతసంయుతః । సర్వం రాజ్యం కుటుంబం చ ధనం ధాన్యం బలం బహు
అప్పుడు ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి, నా కుమారులతో పాటు, నా రాజ్యం, కుటుంబం, ధనం, ధాన్యం, పెద్ద సైన్యం అన్నీ సమర్పిస్తాను.
క్షత్త్రియాణామయం ధర్మః స్వామినాపి విరుద్ధ్యతే। ధర్మేణ యుద్ధం తత్రాపి రామదర్శనమిచ్ఛతా
క్షత్రియులకు ఇదే ధర్మం — తన యజమానికి కూడా ఎదిరించాలి. ధర్మబద్ధంగా యుద్ధం చేయడం, ముఖ్యంగా రాముని దర్శించాలనుకునే వారికి తగినదే.
శత్రుఘ్నాదీన్ప్రవీరాంస్తానధునాహం క్షణాదపి । జిత్వా బధ్నామి మద్గేహే నోచేద్రామః సమావ్రజేత్
ఇప్పుడు నేను శత్రుఘ్నుడు మొదలైన వీరులను ఓడించి, నా ఇంట్లో బంధిస్తాను. లేకపోతే రాముడు తానే రాకపోతే.
శేష ఉవాచ। ఇతి శ్రుత్వాంగదో ధీమాఞ్జహాస నృపతిం తదా । ఉవాచ చ మహద్వాక్యం మహాధైర్యసమన్వితమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఇది విని, అంగదుడు తెలివిగలవాడై, రాజును చూసి నవ్వి, గొప్ప ధైర్యంతో కూడిన మాటలు అన్నాడు.
అంగద ఉవాచ। బుద్ధిహీనః ప్రవదసి వృద్ధత్వాత్సాగతా తవ । యత్త్వం శత్రుఘ్ననృపతిం ధిక్కరోషి ధియా బలీ
అంగదుడు ఇలా అన్నాడు: నీకు వృద్ధాప్యం వచ్చి, నీవు బుద్ధిలేని మాటలు మాట్లాడుతున్నావు. నీవు బలవంతుడైన, జ్ఞానవంతుడైన శత్రుఘ్న మహారాజును నిందిస్తున్నావు.
యో మాంధాతృరిపుం దైత్యం లవణం లీలయావధీత్ । యేనానేకే జితాః సంఖ్యే వైరిణః ప్రబలోద్ధతాః
మాంధాతృకు శత్రువైన లవణాసురుణ్ని ఆటగా సంహరించినవాడు, యుద్ధంలో అనేక మంది బలవంతులైన, అహంకారులైన శత్రువులను జయించినవాడు
విద్యున్మాలీ హతో యేన రాక్షసః కామగే స్థితః । త్వం తం బధ్నాసి వీరేంద్రం మతిహీనః ప్రభాసి మే
విద్యున్మాలిని అనే రాక్షసుడిని నీవే కోరికతో నిలిచినపుడు చంపావు. కాని ఇప్పుడు, నీకు జ్ఞానం లేకుండా, ఆ వీరుల అధిపతిని బంధించాలనుకుంటున్నావు అని నాకు అనిపిస్తోంది.
భ్రాతృజో యస్య సుబలీ పుష్కలః పరమాస్త్రవిత్ । యేన రుద్రగణః సంఖ్యే వీరభద్రః సుతోషితః
ఆయనకు సుబలుడనే శక్తివంతమైన అన్నయ్య ఉన్నాడు. అతడు గొప్ప ఆయుధాల్లో నిపుణుడు. అతని చేత రుద్రగణాలు యుద్ధంలో సంతోషించబడ్డారు, వీరభద్రుడికూడా సంతృప్తిచెందాడు.
వర్ణయామి కిమేతస్య పరాక్రాంతిం బలోర్జితామ్ । యేన నాస్తి సమః పృథ్వ్యాం బలేన యశసా శ్రియా
ఆయన పరాక్రమాన్ని, గెలిచిన బలాన్ని నేను వివరించాల్సిన అవసరం లేదు. ఎందుకంటే భూమిపై బలంలో, కీర్తిలో, ఐశ్వర్యంలో ఆయనకు సమానుడు ఎవ్వరూ లేరు.
హనూమాన్యస్య నికటే రఘునాథపదాబ్జధీః । యస్యానేకాని కర్మాణి భవిష్యంతి శ్రుతాని తే
రఘునాథుని పదపద్మాలపై మనస్సు నిలిపిన హనుమంతుడు ఆయన దగ్గర ఉన్నాడు. భవిష్యత్తులో ఆయన చేసిన అనేక కార్యాల గురించి నువ్వు వినబోతున్నావు.