వయం చ ధిక్కృతాః సర్వే బలిభీ రాజసేవకైః । అత్ర ప్రమాణం భగవానితి కర్తవ్య తాం ప్రతి
మేమంతా బలవంతమైన రాజ సేవకుల చేత అపహాస్యం పాలయ్యాము. ఈ విషయంలో భగవంతుడే సాక్షిగా భావించాలి.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తేషాం శత్రుఘ్నః కుపితో భృశమ్ । దశన్రోషాత్స్వదశనాఞ్జిహ్వయా లేలిహన్ముహుః
వారి మాటలు విని శత్రుఘ్నుడు బాగా కోపంతో తన దంతాలను నాలుకతో పదే పదే లేపుతూ ఆగ్రహంతో నిండిపోయాడు.
ఉవాచ వీరో మద్వాహం హృత్వా కుత్ర గమిష్యసి । ఇదానీం పాతయే బాణైః పురంజనసమన్వితమ్
ఆ వీరుడు ఇలా అన్నాడు: 'నా గుర్రాన్ని తీసుకుని నువ్వు ఎక్కడికి పోతావు? ఇప్పుడు నేను ఈ పట్టణాన్ని, ప్రజలతో సహా, బాణాలతో పడగొడతాను.'
ఇత్యుక్త్వా సుమతిం ప్రాహ కస్యేదం పుటభేదనమ్ । కో వర్తతేఽస్యాధిపతిర్యో మే వాహమజీహరత్
ఇలా చెప్పి, శత్రుఘ్నుడు సుమతిని అడిగాడు: 'ఈ గోడను ఎవరు పగలగొట్టారు? ఇక్కడ యజమాని ఎవరు? నా గుర్రాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్లారు?'
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య భూపతేః కోపసంయుతమ్ । జగాద మంత్రీ సుగిరా స్ఫుటాక్షరసమన్వితమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: రాజుని కోపంతో నిండిన ఆ మాటలు విని, మంత్రి స్పష్టంగా, మధురంగా సమాధానం చెప్పాడు.
విద్ధీదం కుండలం నామ నగరం సుమనోహరమ్ । అస్మిన్వసతి ధర్మాత్మా సురథః క్షత్త్రియో బలీ
ఇది కుండలమనే అద్భుతమైన నగరం అని తెలుసుకో. ఇక్కడ ధర్మానికి నిబద్ధుడైన, బలవంతుడైన సురథుడు అనే క్షత్రియుడు నివసిస్తున్నాడు.
నిత్యం ధర్మపరో రామచరణద్వంద్వసేవకః । మనసా కర్మణా వాచా హనూమానివ సేవకః
అతడు ఎప్పుడూ ధర్మంలో నిమగ్నుడై, రాముని పాదాలను సేవిస్తూ, మనసుతో, మాటతో, చేతలతో హనుమంతుడిలా సేవకుడిగా ఉంటాడు.
చరితాన్యస్య శతశో వర్తంతే ధర్మకారిణః । మహాబలపరీవారః సురథః సర్వశోభనః
అతని ధార్మిక కార్యాలు వందల కొద్దీ ఉన్నాయి. మహాబలంతో కూడిన సురథుడు సంపూర్ణంగా కాంతిమంతుడుగా ఉన్నాడు.
మహద్యుద్ధం భవేదత్ర హృతశ్చేద్వాహసత్తమః । అనేకే ప్రపతిష్యంతి వీరా రణవిశారదాః
ఈ ఉత్తమ గుర్రాన్ని ఎవరైనా తీసుకెళ్తే ఇక్కడ గొప్ప యుద్ధం జరుగుతుంది. అనేకమంది యుద్ధ నిపుణులు అక్కడే పడిపోతారు.
ఏవముక్తం సమాశ్రుత్య శత్రుఘ్నః సచివం ప్రతి । ఉవాచ పునరప్యేవం వచనం వదతాం వరః
ఇలా విన్న శత్రుఘ్నుడు మళ్లీ మంత్రిని ఉద్దేశించి, ఉత్తమమైన మాటలతో ఇలా అన్నాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। కథమత్ర ప్రకర్తవ్యం రామాశ్వోఽనేన చేద్ధృతః । నాయాతి యోద్ధుం ప్రబలం కటకం వీరసేవితమ్
శత్రుఘ్నుడు అన్నాడు: 'రాముని గుర్రాన్ని ఇతడు తీసుకెళ్లాడంటే, ఇక్కడ మనం ఎలా వ్యవహరించాలి? వీరులతో కూడిన బలమైన సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనడానికి అతడు రావడం లేదు.'
సుమతిరువాచ। దూతః ప్రేష్యో మహారాజ రాజానం ప్రతి వాగ్మికః । యద్వాక్యేన సమాయాతి బలేన బలినాం వరః
సుమతి అన్నాడు: 'మహారాజా! మంచి మాటలు చెప్పగల దూతను రాజును దగ్గరకు పంపాలి. అతని మాటలతో గానీ, లేక బలప్రయోగంతో గానీ, బలవంతుల్లో శ్రేష్ఠుడు వచ్చేవాడు.'
నోచేదజ్ఞానతో వాహో ధృతః కేనాపి మానినా । అర్పయిష్యతి నః సాధుమశ్వం క్రతువరం శుభమ్
లేదంటే, ఎవరో గర్వంతో, తెలియకపోయినా గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లి ఉంటే, అతడు మనకు ఆ శుభ్రమైన, యజ్ఞానికి అర్హమైన గుర్రాన్ని తిరిగి అప్పగిస్తాడు.
ఇతి శ్రుత్వాతు తద్వాక్యం శత్రుఘ్నో బుద్ధిమాన్బలీ । అంగదం ప్రత్యువాచేదం వచనం వినయాన్వితమ్
ఆ మాటలు విని, బుద్ధిమంతుడైన, బలవంతుడైన శత్రుఘ్నుడు అంగదుని వినయంతో ఇలా ఉద్దేశించాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। యాహి త్వం నికటస్థే వై సురథస్య మహాపురే । దూతత్వేన తతో గత్వా ప్రబ్రూహి నృపతిం ప్రతి
శత్రుఘ్నుడు అన్నాడు: 'నికటంలో ఉన్న సురథుని మహానగరానికి నీవు వెళ్లి, దూతగా రాజును కలిసిప్రత్యక్షంగా చెప్పు.'
త్వయా ధృతో రామవాహో జ్ఞానతోఽజ్ఞానతోపి వా । అర్పయతు న వా యాతు ప్రధనం వీరసంయుతమ్
'రాముని గుర్రాన్ని నీవు తెలిసీ తెలియకపోయినా తీసుకెళ్లావా? అయితే మనకు తిరిగి అప్పగించు లేదా నీ వీరులతో కూడిన సైన్యంతో ముందుకు రా.'
రామస్య దౌత్యం లంకాయాం రావణం ప్రతి యత్కృతమ్ । తథైవ కురు భూయిష్ఠ బలసంయుతబుద్ధిమన్
'లంకలో రావణుని దగ్గర రాముని దూతగా నీవు చేసిన విధంగా, ఇప్పుడు కూడా అదే విధంగా, పరిపూర్ణ బలంతో, జ్ఞానంతో ఈ కార్యాన్ని నిర్వహించు.'
శేష ఉవాచ। ఏతచ్ఛ్రుత్వాంగదో వీర ఓమితి ప్రోచ్య భూమిపమ్ । జగామ సంసదో మధ్యే వీరశ్రేణిసమన్వితే
శేషుడు అన్నాడు: ఈ మాటలు విని, అంగదుడు 'ఓం' అని రాజుకు సమాధానం చెప్పి, వీరుల సమూహంతో కూడిన సభ మధ్యలోకి వెళ్లాడు.
దదర్శ సురథం భూపం తులసీమంజరీధరమ్ । రామభద్రం రసనయా బ్రువంతం సేవకాన్నిజాన్
ఆ సమయంలో రాజు సురథుడు తులసి పూల మాల ధరించి, తన సేవకులతో రామభద్రుని గురించి తన నాలుకతో మాట్లాడుతున్నాడు అని చూశాడు.
రాజాపి దృష్ట్వా ప్లవగం మనోహరవపుర్ధరమ్ । శత్రుఘ్నదూతం మత్వాపి వాలిజం ప్రత్యభాషత
రాజు, ఆకర్షణీయమైన రూపం కలిగిన వానరుణ్ణి చూసి, అతన్ని శత్రుఘ్నుని దూత అని భావించినా, వాలిపుత్రుడిని ఉద్దేశించి మాటాడాడు.
సురథ ఉవాచ। ప్లవగాధిప కస్మాత్త్వమాగతోఽత్ర కథం భవాన్ । బ్రూహి మే కారణం సర్వం యథా జ్ఞాత్వా కరోమి తత్
సురథుడు ఇలా అన్నాడు: వానరాధిపతీ! నువ్వు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? నన్ను అన్నీ వివరంగా చెప్పు, తెలుసుకుని నేను తగినట్లు చేస్తాను.
శేష ఉవాచ। ఇతి సంభాషమాణం తం ప్రత్యువాచ కపీశ్వరః । విస్మయంశ్చేతసి భృశం రామసేవాకరం నృపమ్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆయన ఇలా మాట్లాడుతుండగా, వానరుల అధిపతి రాజును చూసి ఆశ్చర్యంతో, రాముని సేవలో నిమగ్నుడై ఉన్న రాజును ఉద్దేశించి సమాధానం ఇచ్చాడు.
జానీహి మాం నృపశ్రేష్ఠ వాలిపుత్రం హరీశ్వరమ్ । శత్రుఘ్నేన చ దూతత్వే ప్రేషితో భవతోంఽతికమ్
రాజులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు, నన్ను వాలిపుత్రుడైన అంగదుడిగా, వానరుల అధిపతిగా తెలుసుకో. శత్రుఘ్నుడు నన్ను నీ వద్దకు దూతగా పంపాడు.
సేవకైః కైశ్చిదాగత్య ధృతోఽశ్వో మమ సాంప్రతమ్ । అజ్ఞానతో మహాన్యాయ్యం కుర్వద్భిః సహసా నృప
నీ కొంతమంది సేవకులు ఇప్పుడే వచ్చి, తెలియకపోయి, అన్యాయంగా, తొందరపడి నా గుర్రాన్ని పట్టుకున్నారు, రాజా!
తమశ్వం సహ రాజ్యేన సహపుత్రైర్ముదాన్వితః । శత్రుఘ్నం యాహి చరణే పతిత్వాశు ప్రదేహి చ
ఆ గుర్రాన్ని, నీ రాజ్యంతో, కుమారులతో, ఆనందంతో కూడి, శత్రుఘ్నుని వద్దకు తీసుకెళ్ళి, ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి, వెంటనే అప్పగించు.
నోచేచ్ఛత్రుఘ్ననిర్ముక్తనారాచైః క్షతవిగ్రహః । పృథ్వీతలమలం కుర్వఞ్ఛయిష్యసి విశీర్షకః
లేకపోతే, శత్రుఘ్నుని పదునైన బాణాలతో గాయపడి, నీ శరీరం రక్తమోడుతూ, తల విరిగిపోయి నేలమీద పడిపోతావు.
యేన లంకాపతిర్నాశం ప్రాపితో లీలయా క్షణాత్ । తస్యాశ్వం యాగయోగ్యం తు హృత్వా కుత్ర గమిష్యసి
ఎవడో లంకాధిపతిని క్షణంలో, ఆటగా సంహరించాడో, ఆ యాగానికి యోగ్యమైన గుర్రాన్ని దొంగిలించి, నువ్వు ఎక్కడికి పోతావు?
శేష ఉవాచ। ఇత్యాదిభాషమాణం తం ప్రత్యువాచ మహీశ్వరః । సర్వం తథ్యం బ్రవీషి త్వం నానృతం తవ భాషితమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: అతను ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, భూమిపతి సమాధానం ఇచ్చాడు: నీవు చెప్పింది అన్నీ నిజమే; నీ మాటల్లో అసత్యం లేదు.
పరం శృణుష్వ మద్వాక్యం శత్రుఘ్నపదసేవక । మయా ధృతో మహానశ్వో రామచంద్రస్య ధీమతః
కానీ, శత్రుఘ్నుని పాదసేవకా! ఇప్పుడు నా మాట విను. నేను ధీమంతుడైన రామచంద్రుని మహాగుర్రాన్ని పట్టుకున్నాను.
న మోక్ష్యే సర్వథా వాహం శత్రుఘ్నాదిభయాదహమ్ । చేద్రామః స్వయమాగత్య దర్శనం దాస్యతే మమ
శత్రుఘ్నుడు లేదా ఇతరుల భయంతో నేను ఆ గుర్రాన్ని ఎప్పటికీ విడిచిపెట్టను. రాముడు తానే వచ్చి నాకు దర్శనం ఇస్తే,