స రాజా ధార్మికో రామసేవకః పరయా ముదా । గృహీత్వాశ్వం ప్రత్యువాచ సేవకాన్హరిసేవకాన్
ఆ ధార్మికుడు, రాముని సేవకుడు అయిన రాజు, పరమానందంతో ఆ గుర్రాన్ని తీసుకుని, హరిభక్తులైన తన సేవకులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
మయా గృహీతో వాహోఽసౌ రాఘవస్య మహీపతేః । సజ్జీ భవంతు సర్వత్ర యూయం రణవిశారదాః
'నేను రఘువంశాధిపతియైన రాముని గుర్రాన్ని పట్టుకున్నాను. మీరు అందరూ యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవారు, ఎక్కడైనా సిద్ధంగా ఉండండి.'
ఇతి ప్రోక్తాస్తు తే సర్వే భటా రాజ్ఞో మహాబలాః । సజ్జీభూతాః క్షణాదేవ సభాయాం జగ్మురుత్సుకాః
రాజు ఇలా చెప్పగానే, అతని మహాబలశాలులు అందరూ వెంటనే సిద్ధమై, ఉత్సాహంతో సభలోకి ప్రవేశించారు.
రాజ్ఞో వీరా దశసుతాశ్చంపకో మోహకస్తథా । రిపుంజయోఽతిదుర్వారః ప్రతాపీబలమోదకః
రాజు యొక్క వీరులు, అతని పది మంది కుమారులు — చంపకుడు, మోహకుడు, రిపుంజయుడు, అతిదుర్వారుడు, ప్రతాపి, బలమోదకుడు,
హర్యక్షః సహదేవశ్చ భూరిదేవః సుతాపనః । ఇతి రాజ్ఞో దశ సుతాః సజ్జీభూతా రణాంగణే
హర్యక్షుడు, సహదేవుడు, భూరిదేవుడు, సుతాపనుడు — ఇలా రాజుకు పది మంది కుమారులు యుద్ధరంగంలో సిద్ధమయ్యారు.
యాతుమిచ్ఛామకుర్వంస్తే మహోత్సాహసమన్వితాః । రాజాపి స్వరథం చిత్రం హేమశోభావినిర్మితమ్
వారు అందరూ గొప్ప ఉత్సాహంతో బయలుదేరేందుకు సిద్ధమయ్యారు. రాజు కూడా బంగారు అలంకారాలతో నిర్మించిన తన అద్భుత రథాన్ని తీసుకురమ్మని ఆజ్ఞాపించాడు.
ఆహ్వయామాస సుజవైర్వాజిభిః సమలంకృతమ్ । రణోత్సాహేన సంయుక్తః సర్వసైన్యపరీవృతః
అద్భుతమైన అలంకారాలు వేసిన మంచి గుర్రాలతో ఆ రథాన్ని జోడించమని చెప్పాడు. యుద్ధోత్సాహంతో నిండిన రాజు తన సైన్యాన్ని చుట్టుముట్టించుకున్నాడు.
సభాయాం సేవకాన్సర్వాన్దిశన్నాస్తే మహీపతిః
సభలో రాజు తన సేవకులందరికీ ఆదేశాలు ఇచ్చాడు.
శేష ఉవాచ। అథ రామానుజో వేగాత్సమాగత్య స్వసేవకాన్ । పప్రచ్ఛ కుత్ర వాహోఽసౌ యాజ్ఞికః సుమనోహరః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: అప్పుడు లక్ష్మణుడు వేగంగా వచ్చి తన సేవకులను అడిగాడు — 'ఆ యజ్ఞ గుఱ్ఱం, అంత అందంగా కనిపించేది, ఎక్కడ ఉంది?'
తదా తే వచనం ప్రోచుః శత్రుఘ్నం సుమహాబలాః । న జానీమో భటాః కేచిద్ధయం నీత్వా గతాః పురే
అప్పుడు ఆ మహాబలశాలులు శత్రుఘ్నుని ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పారు: 'మేము తెలియదు, ఓ వీరా! కొంతమంది సైనికులు ఆ గుర్రాన్ని తీసుకొని పట్టణంలోకి వెళ్లారు.'
వయం చ ధిక్కృతాః సర్వే బలిభీ రాజసేవకైః । అత్ర ప్రమాణం భగవానితి కర్తవ్య తాం ప్రతి
మేమంతా బలవంతమైన రాజ సేవకుల చేత అపహాస్యం పాలయ్యాము. ఈ విషయంలో భగవంతుడే సాక్షిగా భావించాలి.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తేషాం శత్రుఘ్నః కుపితో భృశమ్ । దశన్రోషాత్స్వదశనాఞ్జిహ్వయా లేలిహన్ముహుః
వారి మాటలు విని శత్రుఘ్నుడు బాగా కోపంతో తన దంతాలను నాలుకతో పదే పదే లేపుతూ ఆగ్రహంతో నిండిపోయాడు.
ఉవాచ వీరో మద్వాహం హృత్వా కుత్ర గమిష్యసి । ఇదానీం పాతయే బాణైః పురంజనసమన్వితమ్
ఆ వీరుడు ఇలా అన్నాడు: 'నా గుర్రాన్ని తీసుకుని నువ్వు ఎక్కడికి పోతావు? ఇప్పుడు నేను ఈ పట్టణాన్ని, ప్రజలతో సహా, బాణాలతో పడగొడతాను.'
ఇత్యుక్త్వా సుమతిం ప్రాహ కస్యేదం పుటభేదనమ్ । కో వర్తతేఽస్యాధిపతిర్యో మే వాహమజీహరత్
ఇలా చెప్పి, శత్రుఘ్నుడు సుమతిని అడిగాడు: 'ఈ గోడను ఎవరు పగలగొట్టారు? ఇక్కడ యజమాని ఎవరు? నా గుర్రాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్లారు?'
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య భూపతేః కోపసంయుతమ్ । జగాద మంత్రీ సుగిరా స్ఫుటాక్షరసమన్వితమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: రాజుని కోపంతో నిండిన ఆ మాటలు విని, మంత్రి స్పష్టంగా, మధురంగా సమాధానం చెప్పాడు.
విద్ధీదం కుండలం నామ నగరం సుమనోహరమ్ । అస్మిన్వసతి ధర్మాత్మా సురథః క్షత్త్రియో బలీ
ఇది కుండలమనే అద్భుతమైన నగరం అని తెలుసుకో. ఇక్కడ ధర్మానికి నిబద్ధుడైన, బలవంతుడైన సురథుడు అనే క్షత్రియుడు నివసిస్తున్నాడు.
నిత్యం ధర్మపరో రామచరణద్వంద్వసేవకః । మనసా కర్మణా వాచా హనూమానివ సేవకః
అతడు ఎప్పుడూ ధర్మంలో నిమగ్నుడై, రాముని పాదాలను సేవిస్తూ, మనసుతో, మాటతో, చేతలతో హనుమంతుడిలా సేవకుడిగా ఉంటాడు.
చరితాన్యస్య శతశో వర్తంతే ధర్మకారిణః । మహాబలపరీవారః సురథః సర్వశోభనః
అతని ధార్మిక కార్యాలు వందల కొద్దీ ఉన్నాయి. మహాబలంతో కూడిన సురథుడు సంపూర్ణంగా కాంతిమంతుడుగా ఉన్నాడు.
మహద్యుద్ధం భవేదత్ర హృతశ్చేద్వాహసత్తమః । అనేకే ప్రపతిష్యంతి వీరా రణవిశారదాః
ఈ ఉత్తమ గుర్రాన్ని ఎవరైనా తీసుకెళ్తే ఇక్కడ గొప్ప యుద్ధం జరుగుతుంది. అనేకమంది యుద్ధ నిపుణులు అక్కడే పడిపోతారు.
ఏవముక్తం సమాశ్రుత్య శత్రుఘ్నః సచివం ప్రతి । ఉవాచ పునరప్యేవం వచనం వదతాం వరః
ఇలా విన్న శత్రుఘ్నుడు మళ్లీ మంత్రిని ఉద్దేశించి, ఉత్తమమైన మాటలతో ఇలా అన్నాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। కథమత్ర ప్రకర్తవ్యం రామాశ్వోఽనేన చేద్ధృతః । నాయాతి యోద్ధుం ప్రబలం కటకం వీరసేవితమ్
శత్రుఘ్నుడు అన్నాడు: 'రాముని గుర్రాన్ని ఇతడు తీసుకెళ్లాడంటే, ఇక్కడ మనం ఎలా వ్యవహరించాలి? వీరులతో కూడిన బలమైన సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనడానికి అతడు రావడం లేదు.'
సుమతిరువాచ। దూతః ప్రేష్యో మహారాజ రాజానం ప్రతి వాగ్మికః । యద్వాక్యేన సమాయాతి బలేన బలినాం వరః
సుమతి అన్నాడు: 'మహారాజా! మంచి మాటలు చెప్పగల దూతను రాజును దగ్గరకు పంపాలి. అతని మాటలతో గానీ, లేక బలప్రయోగంతో గానీ, బలవంతుల్లో శ్రేష్ఠుడు వచ్చేవాడు.'
నోచేదజ్ఞానతో వాహో ధృతః కేనాపి మానినా । అర్పయిష్యతి నః సాధుమశ్వం క్రతువరం శుభమ్
లేదంటే, ఎవరో గర్వంతో, తెలియకపోయినా గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లి ఉంటే, అతడు మనకు ఆ శుభ్రమైన, యజ్ఞానికి అర్హమైన గుర్రాన్ని తిరిగి అప్పగిస్తాడు.
ఇతి శ్రుత్వాతు తద్వాక్యం శత్రుఘ్నో బుద్ధిమాన్బలీ । అంగదం ప్రత్యువాచేదం వచనం వినయాన్వితమ్
ఆ మాటలు విని, బుద్ధిమంతుడైన, బలవంతుడైన శత్రుఘ్నుడు అంగదుని వినయంతో ఇలా ఉద్దేశించాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। యాహి త్వం నికటస్థే వై సురథస్య మహాపురే । దూతత్వేన తతో గత్వా ప్రబ్రూహి నృపతిం ప్రతి
శత్రుఘ్నుడు అన్నాడు: 'నికటంలో ఉన్న సురథుని మహానగరానికి నీవు వెళ్లి, దూతగా రాజును కలిసిప్రత్యక్షంగా చెప్పు.'
త్వయా ధృతో రామవాహో జ్ఞానతోఽజ్ఞానతోపి వా । అర్పయతు న వా యాతు ప్రధనం వీరసంయుతమ్
'రాముని గుర్రాన్ని నీవు తెలిసీ తెలియకపోయినా తీసుకెళ్లావా? అయితే మనకు తిరిగి అప్పగించు లేదా నీ వీరులతో కూడిన సైన్యంతో ముందుకు రా.'
రామస్య దౌత్యం లంకాయాం రావణం ప్రతి యత్కృతమ్ । తథైవ కురు భూయిష్ఠ బలసంయుతబుద్ధిమన్
'లంకలో రావణుని దగ్గర రాముని దూతగా నీవు చేసిన విధంగా, ఇప్పుడు కూడా అదే విధంగా, పరిపూర్ణ బలంతో, జ్ఞానంతో ఈ కార్యాన్ని నిర్వహించు.'
శేష ఉవాచ। ఏతచ్ఛ్రుత్వాంగదో వీర ఓమితి ప్రోచ్య భూమిపమ్ । జగామ సంసదో మధ్యే వీరశ్రేణిసమన్వితే
శేషుడు అన్నాడు: ఈ మాటలు విని, అంగదుడు 'ఓం' అని రాజుకు సమాధానం చెప్పి, వీరుల సమూహంతో కూడిన సభ మధ్యలోకి వెళ్లాడు.
దదర్శ సురథం భూపం తులసీమంజరీధరమ్ । రామభద్రం రసనయా బ్రువంతం సేవకాన్నిజాన్
ఆ సమయంలో రాజు సురథుడు తులసి పూల మాల ధరించి, తన సేవకులతో రామభద్రుని గురించి తన నాలుకతో మాట్లాడుతున్నాడు అని చూశాడు.
రాజాపి దృష్ట్వా ప్లవగం మనోహరవపుర్ధరమ్ । శత్రుఘ్నదూతం మత్వాపి వాలిజం ప్రత్యభాషత
రాజు, ఆకర్షణీయమైన రూపం కలిగిన వానరుణ్ణి చూసి, అతన్ని శత్రుఘ్నుని దూత అని భావించినా, వాలిపుత్రుడిని ఉద్దేశించి మాటాడాడు.