పశ్య ధ్రువం చ ప్రహ్లాదం బిభీషణమథాద్భుతమ్ । యే చాన్యే రామభక్తా వై కదాపి న పతంతి తే
"ధ్రువుడు, ప్రహ్లాదుడు, అద్భుతుడైన విభీషణుడు — వీరిని చూడు. ఇంకా ఇతర రామభక్తులు ఎప్పుడూ పడిపోరు."
యే రామనిందకా దుష్టాస్తాని మే యమకింకరాః । తాడయిష్యంతి లోహస్య ముద్గరైః పాశబన్ధనైః
"రాముని నిందించే దుష్టులను నా యమదూతలు ఇనుప ముద్గరాలతో కొట్టి, గొలుసులతో కట్టేస్తారు."
బ్రాహ్మణత్వాద్దేహదండం న కుర్యాం తే ద్విజాధమ । గచ్ఛ గచ్ఛ మదాలోకాత్తాడయిష్యామి చాన్యథా
నీవు బ్రాహ్మణుడవని నీ శరీరాన్ని దండంతో కొట్టను, ఓ ద్విజలోకంలో నీచుడా! నా దృష్టికి దూరంగా పోయి పోయి, లేకపోతే నిన్ను కొడతాను.
ఇత్థముక్తవతి శ్రేష్ఠే భూపే సురథసంజ్ఞితే । సేవకా బాహునా ధృత్వా నిష్కాసయితుముద్యతాః
సురథ అనే మహారాజు ఇలా చెప్పగానే, అతని సేవకులు ఆ బ్రాహ్మణుడిని చేతితో పట్టుకొని బయటకు తోసివేయడానికి సిద్ధమయ్యారు.
తదా యమో నిజం రూపం ధృత్వా లోకైకవందితమ్ । ప్రాహ భూపం ప్రతుష్టోఽస్మి యాచస్వ హరిసేవక
అప్పుడు యమధర్మరాజు తన అసలు రూపాన్ని ధరించి, అందరు లోకాల్లో పూజింపబడే విధంగా, రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: 'హరి సేవకుడా! నేను నిన్ను చూసి సంతోషించాను. కోరుకున్న వరాన్ని అడుగు.'
మయా ప్రలోభితో వాగ్భిర్బహ్వీభిరపి సువ్రత । చలితోసి న రామస్య సేవాయాః సాధుసేవితః
'ఓ సద్బుద్ధి కలవాడా! నేను ఎన్నో మాటలతో మాయ చేయాలనుకున్నా, నీవు రాముని సేవ నుండి కదలలేదు. నిజంగా నీవు గొప్పవాడివి.'
తదా ప్రోవాచ భూమీశో యమం దృష్ట్వా సుతోషితమ్ । ఉవాచ యది తుష్టోసి దేహి మే వరముత్తమమ్
అప్పుడు భూమిపై రాజు యముని సంతోషంగా చూసి ఇలా అన్నాడు: 'మీరు సంతృప్తి చెందినట్లయితే, నాకు ఉత్తమమైన వరం ఇవ్వండి.'
తావన్మమ న వై మృత్యుర్యావద్రామసమాగమః । న భయం మే భవత్తో హి కదాచన హి ధర్మరాట్
'రామునితో కలిసే వరకు నాకు మరణం రాకూడదు. ధర్మరాజా! మీ వల్ల నాకు ఎప్పుడూ భయం కలగకూడదు.'
తదోవాచ యమో భూపమిదం తవ భవిష్యతి । సర్వం త్వదీప్సితం తథ్యం కరిష్యతి రఘోఃపతిః
అప్పుడు యముడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇది నీకు జరుగుతుంది. నీవు కోరుకున్నది అన్నీ రఘుపతి నిజం చేస్తాడు.'
ఇత్యుక్త్వాంతర్హితో ధర్మో జగామ స్వపురం ప్రతి । ప్రశస్య తస్య చరితం హరిభక్తిపరాత్మనః
ఇలా చెప్పి ధర్మరాజు కనిపించకుండా తన నగరానికి వెళ్లిపోయాడు. హరిభక్తి పరాయణుడైన ఆ రాజు ప్రవర్తనను ప్రశంసిస్తూ వెళ్లాడు.
స రాజా ధార్మికో రామసేవకః పరయా ముదా । గృహీత్వాశ్వం ప్రత్యువాచ సేవకాన్హరిసేవకాన్
ఆ ధార్మికుడు, రాముని సేవకుడు అయిన రాజు, పరమానందంతో ఆ గుర్రాన్ని తీసుకుని, హరిభక్తులైన తన సేవకులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
మయా గృహీతో వాహోఽసౌ రాఘవస్య మహీపతేః । సజ్జీ భవంతు సర్వత్ర యూయం రణవిశారదాః
'నేను రఘువంశాధిపతియైన రాముని గుర్రాన్ని పట్టుకున్నాను. మీరు అందరూ యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవారు, ఎక్కడైనా సిద్ధంగా ఉండండి.'
ఇతి ప్రోక్తాస్తు తే సర్వే భటా రాజ్ఞో మహాబలాః । సజ్జీభూతాః క్షణాదేవ సభాయాం జగ్మురుత్సుకాః
రాజు ఇలా చెప్పగానే, అతని మహాబలశాలులు అందరూ వెంటనే సిద్ధమై, ఉత్సాహంతో సభలోకి ప్రవేశించారు.
రాజ్ఞో వీరా దశసుతాశ్చంపకో మోహకస్తథా । రిపుంజయోఽతిదుర్వారః ప్రతాపీబలమోదకః
రాజు యొక్క వీరులు, అతని పది మంది కుమారులు — చంపకుడు, మోహకుడు, రిపుంజయుడు, అతిదుర్వారుడు, ప్రతాపి, బలమోదకుడు,
హర్యక్షః సహదేవశ్చ భూరిదేవః సుతాపనః । ఇతి రాజ్ఞో దశ సుతాః సజ్జీభూతా రణాంగణే
హర్యక్షుడు, సహదేవుడు, భూరిదేవుడు, సుతాపనుడు — ఇలా రాజుకు పది మంది కుమారులు యుద్ధరంగంలో సిద్ధమయ్యారు.
యాతుమిచ్ఛామకుర్వంస్తే మహోత్సాహసమన్వితాః । రాజాపి స్వరథం చిత్రం హేమశోభావినిర్మితమ్
వారు అందరూ గొప్ప ఉత్సాహంతో బయలుదేరేందుకు సిద్ధమయ్యారు. రాజు కూడా బంగారు అలంకారాలతో నిర్మించిన తన అద్భుత రథాన్ని తీసుకురమ్మని ఆజ్ఞాపించాడు.
ఆహ్వయామాస సుజవైర్వాజిభిః సమలంకృతమ్ । రణోత్సాహేన సంయుక్తః సర్వసైన్యపరీవృతః
అద్భుతమైన అలంకారాలు వేసిన మంచి గుర్రాలతో ఆ రథాన్ని జోడించమని చెప్పాడు. యుద్ధోత్సాహంతో నిండిన రాజు తన సైన్యాన్ని చుట్టుముట్టించుకున్నాడు.
సభాయాం సేవకాన్సర్వాన్దిశన్నాస్తే మహీపతిః
సభలో రాజు తన సేవకులందరికీ ఆదేశాలు ఇచ్చాడు.
శేష ఉవాచ। అథ రామానుజో వేగాత్సమాగత్య స్వసేవకాన్ । పప్రచ్ఛ కుత్ర వాహోఽసౌ యాజ్ఞికః సుమనోహరః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: అప్పుడు లక్ష్మణుడు వేగంగా వచ్చి తన సేవకులను అడిగాడు — 'ఆ యజ్ఞ గుఱ్ఱం, అంత అందంగా కనిపించేది, ఎక్కడ ఉంది?'
తదా తే వచనం ప్రోచుః శత్రుఘ్నం సుమహాబలాః । న జానీమో భటాః కేచిద్ధయం నీత్వా గతాః పురే
అప్పుడు ఆ మహాబలశాలులు శత్రుఘ్నుని ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పారు: 'మేము తెలియదు, ఓ వీరా! కొంతమంది సైనికులు ఆ గుర్రాన్ని తీసుకొని పట్టణంలోకి వెళ్లారు.'
వయం చ ధిక్కృతాః సర్వే బలిభీ రాజసేవకైః । అత్ర ప్రమాణం భగవానితి కర్తవ్య తాం ప్రతి
మేమంతా బలవంతమైన రాజ సేవకుల చేత అపహాస్యం పాలయ్యాము. ఈ విషయంలో భగవంతుడే సాక్షిగా భావించాలి.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తేషాం శత్రుఘ్నః కుపితో భృశమ్ । దశన్రోషాత్స్వదశనాఞ్జిహ్వయా లేలిహన్ముహుః
వారి మాటలు విని శత్రుఘ్నుడు బాగా కోపంతో తన దంతాలను నాలుకతో పదే పదే లేపుతూ ఆగ్రహంతో నిండిపోయాడు.
ఉవాచ వీరో మద్వాహం హృత్వా కుత్ర గమిష్యసి । ఇదానీం పాతయే బాణైః పురంజనసమన్వితమ్
ఆ వీరుడు ఇలా అన్నాడు: 'నా గుర్రాన్ని తీసుకుని నువ్వు ఎక్కడికి పోతావు? ఇప్పుడు నేను ఈ పట్టణాన్ని, ప్రజలతో సహా, బాణాలతో పడగొడతాను.'
ఇత్యుక్త్వా సుమతిం ప్రాహ కస్యేదం పుటభేదనమ్ । కో వర్తతేఽస్యాధిపతిర్యో మే వాహమజీహరత్
ఇలా చెప్పి, శత్రుఘ్నుడు సుమతిని అడిగాడు: 'ఈ గోడను ఎవరు పగలగొట్టారు? ఇక్కడ యజమాని ఎవరు? నా గుర్రాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్లారు?'
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య భూపతేః కోపసంయుతమ్ । జగాద మంత్రీ సుగిరా స్ఫుటాక్షరసమన్వితమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: రాజుని కోపంతో నిండిన ఆ మాటలు విని, మంత్రి స్పష్టంగా, మధురంగా సమాధానం చెప్పాడు.
విద్ధీదం కుండలం నామ నగరం సుమనోహరమ్ । అస్మిన్వసతి ధర్మాత్మా సురథః క్షత్త్రియో బలీ
ఇది కుండలమనే అద్భుతమైన నగరం అని తెలుసుకో. ఇక్కడ ధర్మానికి నిబద్ధుడైన, బలవంతుడైన సురథుడు అనే క్షత్రియుడు నివసిస్తున్నాడు.
నిత్యం ధర్మపరో రామచరణద్వంద్వసేవకః । మనసా కర్మణా వాచా హనూమానివ సేవకః
అతడు ఎప్పుడూ ధర్మంలో నిమగ్నుడై, రాముని పాదాలను సేవిస్తూ, మనసుతో, మాటతో, చేతలతో హనుమంతుడిలా సేవకుడిగా ఉంటాడు.
చరితాన్యస్య శతశో వర్తంతే ధర్మకారిణః । మహాబలపరీవారః సురథః సర్వశోభనః
అతని ధార్మిక కార్యాలు వందల కొద్దీ ఉన్నాయి. మహాబలంతో కూడిన సురథుడు సంపూర్ణంగా కాంతిమంతుడుగా ఉన్నాడు.
మహద్యుద్ధం భవేదత్ర హృతశ్చేద్వాహసత్తమః । అనేకే ప్రపతిష్యంతి వీరా రణవిశారదాః
ఈ ఉత్తమ గుర్రాన్ని ఎవరైనా తీసుకెళ్తే ఇక్కడ గొప్ప యుద్ధం జరుగుతుంది. అనేకమంది యుద్ధ నిపుణులు అక్కడే పడిపోతారు.
ఏవముక్తం సమాశ్రుత్య శత్రుఘ్నః సచివం ప్రతి । ఉవాచ పునరప్యేవం వచనం వదతాం వరః
ఇలా విన్న శత్రుఘ్నుడు మళ్లీ మంత్రిని ఉద్దేశించి, ఉత్తమమైన మాటలతో ఇలా అన్నాడు.