హసంతం తం మునిం ప్రాహ హసనే కారణం కిము । కథయస్వ ప్రసాదేన యథా స్యాన్మనసః సుఖమ్
నవ్వుతున్న ఆ మునిని రాజు అడిగాడు: "మీరు నవ్వడానికి కారణం ఏమిటి? దయచేసి చెప్పండి, నా మనస్సు సాంత్వన పొందేలా."
తతో మునిర్నృపం ప్రాహ శృణు రాజన్ధియాయుతః । యదహం తేఽభిధాస్యామి స్మితే కారణముత్తమమ్
అప్పుడు ముని రాజును చూచి ఇలా అన్నాడు: "ఓ మహాబుద్ధిశాలి రాజా! నేను చెప్పబోయే నవ్వు కారణాన్ని విను."
త్వయా ప్రోక్తం హరేః కీర్తిం కథయస్వ మమాగ్రతః । కో హరిః కస్య వా కీర్తిః సర్వే కర్మవశా నరాః
"నీవు నా ముందే హరిలోకనాధుని మహిమను చెప్పమని అడిగావు. హరి ఎవరు? ఎవరి మహిమ? అందరూ కర్మ ఆధీనులే."
కర్మణా ప్రాప్యతే స్వర్గః కర్మణా నరకం వ్రజేత్ । కర్మణైవ భవేత్సర్వం పుత్రపౌత్రాదికం బహు
"కర్మ వల్ల స్వర్గం లభిస్తుంది, కర్మ వల్ల నరకం చేరుతారు; కర్మ వల్లే అన్నీ వస్తాయి — కొడుకులు, మనవళ్లు మొదలైనవి కూడా."
శక్రః శతం క్రతూనాం తు కృత్వాగాత్పరమం పదమ్ । బ్రహ్మాపి కర్మణా లోకం ప్రాప్య సత్యాఖ్యమద్భుతమ్
"ఇంద్రుడు నూరుసార్లు యజ్ఞాలు చేసి పరమపదాన్ని పొందాడు; బ్రహ్మ కూడా కర్మచేత సత్యలోకాన్ని పొందాడు."
అనేకే కర్మణా సిద్ధా మరుదాదయ ఈశినః । కుర్వన్తి భోగసౌఖ్యం చ అప్సరోగణసేవితాః
"అనేకులు కర్మచేత సిద్ధులయ్యారు — మరుతులు, ఇతర దేవతలు — అప్సరసలు సేవ చేసే సుఖాలు అనుభవిస్తున్నారు."
తస్మాత్కురుష్వ యజ్ఞాదీన్యజస్వ కిల దేవతాః । యథా తే విమలాకీర్తిర్భవిష్యతి మహీతలే
"కాబట్టి నీవు యజ్ఞాదులను చేయి, దేవతలను పూజించు. అలా చేస్తే నీ కీర్తి భూమిపై కలంకం లేకుండా నిలుస్తుంది."
ఇతి శ్రుత్వా తు తద్వాక్యం కోపక్షుభితమానసః । ఉవాచ రామైకమనా విప్రం కర్మవిశారదమ్
ఆ మాటలు విని, కోపంతో మనస్సు కలవరపడిన రాజు, రామునిపై మనస్సు కేంద్రీకరించి, ఆ పండితునితో ఇలా అన్నాడు.
మా బ్రూహి కర్మణో వార్తాం క్షయిష్ణుఫలదాయినీమ్ । గచ్ఛ మన్నగరోపాంతాద్బహిర్లోకవిగర్హితః
"నాశ్వర ఫలమిచ్చే కర్మ విషయాలు నాకు చెప్పవద్దు. నా నగర సరిహద్దు దాటి బయటకు పో, లోకానికి నిందితుడవు."
ఇంద్రః పతిష్యతి క్షిప్రం పతిష్యత్యపి పద్మజః । న పతిష్యంతి మనుజా రామస్య భజనోత్సుకాః
"ఇంద్రుడు త్వరలో పడిపోతాడు, పద్మజుడైన బ్రహ్మ కూడా పడిపోతాడు; కాని రామభక్తి కోసం ఉత్సాహంగా ఉన్న మనుషులు ఎప్పుడూ పడిపోరు."
పశ్య ధ్రువం చ ప్రహ్లాదం బిభీషణమథాద్భుతమ్ । యే చాన్యే రామభక్తా వై కదాపి న పతంతి తే
"ధ్రువుడు, ప్రహ్లాదుడు, అద్భుతుడైన విభీషణుడు — వీరిని చూడు. ఇంకా ఇతర రామభక్తులు ఎప్పుడూ పడిపోరు."
యే రామనిందకా దుష్టాస్తాని మే యమకింకరాః । తాడయిష్యంతి లోహస్య ముద్గరైః పాశబన్ధనైః
"రాముని నిందించే దుష్టులను నా యమదూతలు ఇనుప ముద్గరాలతో కొట్టి, గొలుసులతో కట్టేస్తారు."
బ్రాహ్మణత్వాద్దేహదండం న కుర్యాం తే ద్విజాధమ । గచ్ఛ గచ్ఛ మదాలోకాత్తాడయిష్యామి చాన్యథా
నీవు బ్రాహ్మణుడవని నీ శరీరాన్ని దండంతో కొట్టను, ఓ ద్విజలోకంలో నీచుడా! నా దృష్టికి దూరంగా పోయి పోయి, లేకపోతే నిన్ను కొడతాను.
ఇత్థముక్తవతి శ్రేష్ఠే భూపే సురథసంజ్ఞితే । సేవకా బాహునా ధృత్వా నిష్కాసయితుముద్యతాః
సురథ అనే మహారాజు ఇలా చెప్పగానే, అతని సేవకులు ఆ బ్రాహ్మణుడిని చేతితో పట్టుకొని బయటకు తోసివేయడానికి సిద్ధమయ్యారు.
తదా యమో నిజం రూపం ధృత్వా లోకైకవందితమ్ । ప్రాహ భూపం ప్రతుష్టోఽస్మి యాచస్వ హరిసేవక
అప్పుడు యమధర్మరాజు తన అసలు రూపాన్ని ధరించి, అందరు లోకాల్లో పూజింపబడే విధంగా, రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: 'హరి సేవకుడా! నేను నిన్ను చూసి సంతోషించాను. కోరుకున్న వరాన్ని అడుగు.'
మయా ప్రలోభితో వాగ్భిర్బహ్వీభిరపి సువ్రత । చలితోసి న రామస్య సేవాయాః సాధుసేవితః
'ఓ సద్బుద్ధి కలవాడా! నేను ఎన్నో మాటలతో మాయ చేయాలనుకున్నా, నీవు రాముని సేవ నుండి కదలలేదు. నిజంగా నీవు గొప్పవాడివి.'
తదా ప్రోవాచ భూమీశో యమం దృష్ట్వా సుతోషితమ్ । ఉవాచ యది తుష్టోసి దేహి మే వరముత్తమమ్
అప్పుడు భూమిపై రాజు యముని సంతోషంగా చూసి ఇలా అన్నాడు: 'మీరు సంతృప్తి చెందినట్లయితే, నాకు ఉత్తమమైన వరం ఇవ్వండి.'
తావన్మమ న వై మృత్యుర్యావద్రామసమాగమః । న భయం మే భవత్తో హి కదాచన హి ధర్మరాట్
'రామునితో కలిసే వరకు నాకు మరణం రాకూడదు. ధర్మరాజా! మీ వల్ల నాకు ఎప్పుడూ భయం కలగకూడదు.'
తదోవాచ యమో భూపమిదం తవ భవిష్యతి । సర్వం త్వదీప్సితం తథ్యం కరిష్యతి రఘోఃపతిః
అప్పుడు యముడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇది నీకు జరుగుతుంది. నీవు కోరుకున్నది అన్నీ రఘుపతి నిజం చేస్తాడు.'
ఇత్యుక్త్వాంతర్హితో ధర్మో జగామ స్వపురం ప్రతి । ప్రశస్య తస్య చరితం హరిభక్తిపరాత్మనః
ఇలా చెప్పి ధర్మరాజు కనిపించకుండా తన నగరానికి వెళ్లిపోయాడు. హరిభక్తి పరాయణుడైన ఆ రాజు ప్రవర్తనను ప్రశంసిస్తూ వెళ్లాడు.
స రాజా ధార్మికో రామసేవకః పరయా ముదా । గృహీత్వాశ్వం ప్రత్యువాచ సేవకాన్హరిసేవకాన్
ఆ ధార్మికుడు, రాముని సేవకుడు అయిన రాజు, పరమానందంతో ఆ గుర్రాన్ని తీసుకుని, హరిభక్తులైన తన సేవకులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
మయా గృహీతో వాహోఽసౌ రాఘవస్య మహీపతేః । సజ్జీ భవంతు సర్వత్ర యూయం రణవిశారదాః
'నేను రఘువంశాధిపతియైన రాముని గుర్రాన్ని పట్టుకున్నాను. మీరు అందరూ యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవారు, ఎక్కడైనా సిద్ధంగా ఉండండి.'
ఇతి ప్రోక్తాస్తు తే సర్వే భటా రాజ్ఞో మహాబలాః । సజ్జీభూతాః క్షణాదేవ సభాయాం జగ్మురుత్సుకాః
రాజు ఇలా చెప్పగానే, అతని మహాబలశాలులు అందరూ వెంటనే సిద్ధమై, ఉత్సాహంతో సభలోకి ప్రవేశించారు.
రాజ్ఞో వీరా దశసుతాశ్చంపకో మోహకస్తథా । రిపుంజయోఽతిదుర్వారః ప్రతాపీబలమోదకః
రాజు యొక్క వీరులు, అతని పది మంది కుమారులు — చంపకుడు, మోహకుడు, రిపుంజయుడు, అతిదుర్వారుడు, ప్రతాపి, బలమోదకుడు,
హర్యక్షః సహదేవశ్చ భూరిదేవః సుతాపనః । ఇతి రాజ్ఞో దశ సుతాః సజ్జీభూతా రణాంగణే
హర్యక్షుడు, సహదేవుడు, భూరిదేవుడు, సుతాపనుడు — ఇలా రాజుకు పది మంది కుమారులు యుద్ధరంగంలో సిద్ధమయ్యారు.
యాతుమిచ్ఛామకుర్వంస్తే మహోత్సాహసమన్వితాః । రాజాపి స్వరథం చిత్రం హేమశోభావినిర్మితమ్
వారు అందరూ గొప్ప ఉత్సాహంతో బయలుదేరేందుకు సిద్ధమయ్యారు. రాజు కూడా బంగారు అలంకారాలతో నిర్మించిన తన అద్భుత రథాన్ని తీసుకురమ్మని ఆజ్ఞాపించాడు.
ఆహ్వయామాస సుజవైర్వాజిభిః సమలంకృతమ్ । రణోత్సాహేన సంయుక్తః సర్వసైన్యపరీవృతః
అద్భుతమైన అలంకారాలు వేసిన మంచి గుర్రాలతో ఆ రథాన్ని జోడించమని చెప్పాడు. యుద్ధోత్సాహంతో నిండిన రాజు తన సైన్యాన్ని చుట్టుముట్టించుకున్నాడు.
సభాయాం సేవకాన్సర్వాన్దిశన్నాస్తే మహీపతిః
సభలో రాజు తన సేవకులందరికీ ఆదేశాలు ఇచ్చాడు.
శేష ఉవాచ। అథ రామానుజో వేగాత్సమాగత్య స్వసేవకాన్ । పప్రచ్ఛ కుత్ర వాహోఽసౌ యాజ్ఞికః సుమనోహరః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: అప్పుడు లక్ష్మణుడు వేగంగా వచ్చి తన సేవకులను అడిగాడు — 'ఆ యజ్ఞ గుఱ్ఱం, అంత అందంగా కనిపించేది, ఎక్కడ ఉంది?'
తదా తే వచనం ప్రోచుః శత్రుఘ్నం సుమహాబలాః । న జానీమో భటాః కేచిద్ధయం నీత్వా గతాః పురే
అప్పుడు ఆ మహాబలశాలులు శత్రుఘ్నుని ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పారు: 'మేము తెలియదు, ఓ వీరా! కొంతమంది సైనికులు ఆ గుర్రాన్ని తీసుకొని పట్టణంలోకి వెళ్లారు.'