ఏతద్విరుద్ధధర్మాణో యే నరాః పాపసంయుతాః । తానహం విషయే మహ్యం వాసయామి న దుర్మతీన్
ఈ ధర్మానికి విరుద్ధంగా, పాపంలో మునిగిపోయిన చెడు మనస్కులైన వారిని నా రాజ్యంలో నివసించనీయను.
తస్య దేశే న పాపిష్ఠాః పాపం కుర్వంతి మానసే । హరిధ్యానహతాశేష పాతకామోదసంయుతాః
ఆ రాజ్యంలో అత్యంత పాపిష్టులు కూడా మనసులో పాపం చేయరు; హరిధ్యానం వల్ల వారి పాపాలన్నీ నశించి, వారు ఆనందంతో నిండిపోతారు.
యదైవమభవద్దేశో రాజా ధర్మేణ సంయుతః । తదా తత్స్థా నరాః సర్వే మృతా గచ్ఛంతి నిర్వృతిమ్
ఆ దేశంలో రాజు ధర్మపరుడై ఉన్నప్పుడు, అక్కడ నివసించే ప్రజలందరూ మరణించిన తర్వాత మోక్షాన్ని పొందారు.
యమానుచరనిర్వేశో నాభవత్సౌరథే పురే । తదా యమో మునేరూపం ధృత్వా ప్రాగాన్మహీశ్వరమ్
సురథుని పట్టణంలో యముని దూతలు విచారణ చేయలేదు. అప్పుడు యముడు మునివేషం ధరించి భూమిపై ఉన్న మహారాజును దర్శించడానికి వెళ్లాడు.
వల్కలాంబరధారీ చ జటాశోభితశీర్షకః । సురథం తు సభామధ్యే దదర్శ హరిసేవకమ్
చర్మపు వస్త్రాలు ధరించి, జటలు అలంకరించిన తలతో ఉన్న అతను, సభ మధ్యలో హరిదాసుడైన సురథుని చూశాడు.
తులసీమస్తకే యస్య వాచి నామ హరేః పరమ్ । ధర్మకర్మరతాం వార్త్తాం శ్రావయంతం నిజాఞ్జనాన్
తలపై తులసి, పెదవులపై హరిలోకనాధుని పవిత్రనామం, ధర్మకార్యాల్లో ఆసక్తి కలిగి తనవారితో ధర్మమార్గాన్ని చెప్పుతున్న వాడు.
తదా మునిం నృపో దృష్ట్వా తపోమూర్తిమివ స్థితమ్ । వవందే చరణౌ తస్య పాద్యాదికమథాకరోత్
అప్పుడు ఆ మునిని తపస్సుకు ప్రతిరూపంగా నిలిచినట్టు చూసిన రాజు, అతని పాదాలకు నమస్కరించి, పాద్యాదిక సేవలు చేశాడు.
సుఖోపవిష్టం విశ్రాంతం మునిం ప్రాహ నృపాగ్రణీః । ధన్యమద్య జనుర్మహ్యం ధన్యమద్య గృహం మమ
ముని సుఖంగా కూర్చొని విశ్రాంతిచెందిన తర్వాత, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ రోజు నా జన్మ ధన్యం, ఈ రోజు నా ఇల్లు ధన్యం."
కథాః కథయతాన్మహ్యం రామస్య వివిధా వరాః । యాః శృణ్వతాం పాపహానిర్భవిష్యతి పదే పదే
"రాముని వివిధ మహత్తర కథలు నాకు చెప్పండి. వాటిని వినేవారికి ప్రతి అడుగులో పాపాలు తొలగిపోతాయి."
ఇత్థముక్తం సమాకర్ణ్య జహాస స మునిర్భృశమ్ । దంతాన్ప్రదర్శయన్సర్వాంస్తాలాస్ఫాలితపాణికః
ఇలా అడిగిన మాటలు విని, ఆ ముని హర్షంతో నవ్వుతూ, తన పళ్లన్నీ చూపిస్తూ, చేతులు చప్పట్లు కొట్టాడు.
హసంతం తం మునిం ప్రాహ హసనే కారణం కిము । కథయస్వ ప్రసాదేన యథా స్యాన్మనసః సుఖమ్
నవ్వుతున్న ఆ మునిని రాజు అడిగాడు: "మీరు నవ్వడానికి కారణం ఏమిటి? దయచేసి చెప్పండి, నా మనస్సు సాంత్వన పొందేలా."
తతో మునిర్నృపం ప్రాహ శృణు రాజన్ధియాయుతః । యదహం తేఽభిధాస్యామి స్మితే కారణముత్తమమ్
అప్పుడు ముని రాజును చూచి ఇలా అన్నాడు: "ఓ మహాబుద్ధిశాలి రాజా! నేను చెప్పబోయే నవ్వు కారణాన్ని విను."
త్వయా ప్రోక్తం హరేః కీర్తిం కథయస్వ మమాగ్రతః । కో హరిః కస్య వా కీర్తిః సర్వే కర్మవశా నరాః
"నీవు నా ముందే హరిలోకనాధుని మహిమను చెప్పమని అడిగావు. హరి ఎవరు? ఎవరి మహిమ? అందరూ కర్మ ఆధీనులే."
కర్మణా ప్రాప్యతే స్వర్గః కర్మణా నరకం వ్రజేత్ । కర్మణైవ భవేత్సర్వం పుత్రపౌత్రాదికం బహు
"కర్మ వల్ల స్వర్గం లభిస్తుంది, కర్మ వల్ల నరకం చేరుతారు; కర్మ వల్లే అన్నీ వస్తాయి — కొడుకులు, మనవళ్లు మొదలైనవి కూడా."
శక్రః శతం క్రతూనాం తు కృత్వాగాత్పరమం పదమ్ । బ్రహ్మాపి కర్మణా లోకం ప్రాప్య సత్యాఖ్యమద్భుతమ్
"ఇంద్రుడు నూరుసార్లు యజ్ఞాలు చేసి పరమపదాన్ని పొందాడు; బ్రహ్మ కూడా కర్మచేత సత్యలోకాన్ని పొందాడు."
అనేకే కర్మణా సిద్ధా మరుదాదయ ఈశినః । కుర్వన్తి భోగసౌఖ్యం చ అప్సరోగణసేవితాః
"అనేకులు కర్మచేత సిద్ధులయ్యారు — మరుతులు, ఇతర దేవతలు — అప్సరసలు సేవ చేసే సుఖాలు అనుభవిస్తున్నారు."
తస్మాత్కురుష్వ యజ్ఞాదీన్యజస్వ కిల దేవతాః । యథా తే విమలాకీర్తిర్భవిష్యతి మహీతలే
"కాబట్టి నీవు యజ్ఞాదులను చేయి, దేవతలను పూజించు. అలా చేస్తే నీ కీర్తి భూమిపై కలంకం లేకుండా నిలుస్తుంది."
ఇతి శ్రుత్వా తు తద్వాక్యం కోపక్షుభితమానసః । ఉవాచ రామైకమనా విప్రం కర్మవిశారదమ్
ఆ మాటలు విని, కోపంతో మనస్సు కలవరపడిన రాజు, రామునిపై మనస్సు కేంద్రీకరించి, ఆ పండితునితో ఇలా అన్నాడు.
మా బ్రూహి కర్మణో వార్తాం క్షయిష్ణుఫలదాయినీమ్ । గచ్ఛ మన్నగరోపాంతాద్బహిర్లోకవిగర్హితః
"నాశ్వర ఫలమిచ్చే కర్మ విషయాలు నాకు చెప్పవద్దు. నా నగర సరిహద్దు దాటి బయటకు పో, లోకానికి నిందితుడవు."
ఇంద్రః పతిష్యతి క్షిప్రం పతిష్యత్యపి పద్మజః । న పతిష్యంతి మనుజా రామస్య భజనోత్సుకాః
"ఇంద్రుడు త్వరలో పడిపోతాడు, పద్మజుడైన బ్రహ్మ కూడా పడిపోతాడు; కాని రామభక్తి కోసం ఉత్సాహంగా ఉన్న మనుషులు ఎప్పుడూ పడిపోరు."
పశ్య ధ్రువం చ ప్రహ్లాదం బిభీషణమథాద్భుతమ్ । యే చాన్యే రామభక్తా వై కదాపి న పతంతి తే
"ధ్రువుడు, ప్రహ్లాదుడు, అద్భుతుడైన విభీషణుడు — వీరిని చూడు. ఇంకా ఇతర రామభక్తులు ఎప్పుడూ పడిపోరు."
యే రామనిందకా దుష్టాస్తాని మే యమకింకరాః । తాడయిష్యంతి లోహస్య ముద్గరైః పాశబన్ధనైః
"రాముని నిందించే దుష్టులను నా యమదూతలు ఇనుప ముద్గరాలతో కొట్టి, గొలుసులతో కట్టేస్తారు."
బ్రాహ్మణత్వాద్దేహదండం న కుర్యాం తే ద్విజాధమ । గచ్ఛ గచ్ఛ మదాలోకాత్తాడయిష్యామి చాన్యథా
నీవు బ్రాహ్మణుడవని నీ శరీరాన్ని దండంతో కొట్టను, ఓ ద్విజలోకంలో నీచుడా! నా దృష్టికి దూరంగా పోయి పోయి, లేకపోతే నిన్ను కొడతాను.
ఇత్థముక్తవతి శ్రేష్ఠే భూపే సురథసంజ్ఞితే । సేవకా బాహునా ధృత్వా నిష్కాసయితుముద్యతాః
సురథ అనే మహారాజు ఇలా చెప్పగానే, అతని సేవకులు ఆ బ్రాహ్మణుడిని చేతితో పట్టుకొని బయటకు తోసివేయడానికి సిద్ధమయ్యారు.
తదా యమో నిజం రూపం ధృత్వా లోకైకవందితమ్ । ప్రాహ భూపం ప్రతుష్టోఽస్మి యాచస్వ హరిసేవక
అప్పుడు యమధర్మరాజు తన అసలు రూపాన్ని ధరించి, అందరు లోకాల్లో పూజింపబడే విధంగా, రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: 'హరి సేవకుడా! నేను నిన్ను చూసి సంతోషించాను. కోరుకున్న వరాన్ని అడుగు.'
మయా ప్రలోభితో వాగ్భిర్బహ్వీభిరపి సువ్రత । చలితోసి న రామస్య సేవాయాః సాధుసేవితః
'ఓ సద్బుద్ధి కలవాడా! నేను ఎన్నో మాటలతో మాయ చేయాలనుకున్నా, నీవు రాముని సేవ నుండి కదలలేదు. నిజంగా నీవు గొప్పవాడివి.'
తదా ప్రోవాచ భూమీశో యమం దృష్ట్వా సుతోషితమ్ । ఉవాచ యది తుష్టోసి దేహి మే వరముత్తమమ్
అప్పుడు భూమిపై రాజు యముని సంతోషంగా చూసి ఇలా అన్నాడు: 'మీరు సంతృప్తి చెందినట్లయితే, నాకు ఉత్తమమైన వరం ఇవ్వండి.'
తావన్మమ న వై మృత్యుర్యావద్రామసమాగమః । న భయం మే భవత్తో హి కదాచన హి ధర్మరాట్
'రామునితో కలిసే వరకు నాకు మరణం రాకూడదు. ధర్మరాజా! మీ వల్ల నాకు ఎప్పుడూ భయం కలగకూడదు.'
తదోవాచ యమో భూపమిదం తవ భవిష్యతి । సర్వం త్వదీప్సితం తథ్యం కరిష్యతి రఘోఃపతిః
అప్పుడు యముడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇది నీకు జరుగుతుంది. నీవు కోరుకున్నది అన్నీ రఘుపతి నిజం చేస్తాడు.'
ఇత్యుక్త్వాంతర్హితో ధర్మో జగామ స్వపురం ప్రతి । ప్రశస్య తస్య చరితం హరిభక్తిపరాత్మనః
ఇలా చెప్పి ధర్మరాజు కనిపించకుండా తన నగరానికి వెళ్లిపోయాడు. హరిభక్తి పరాయణుడైన ఆ రాజు ప్రవర్తనను ప్రశంసిస్తూ వెళ్లాడు.