కిం వర్ణయామి రామస్య సేవకం సురథం వరమ్ । యస్యాశేషగుణా భూమౌ విస్తృతాః పావయంత్యఘమ్
రాముని సేవకుల్లో అగ్రగణ్యుడైన సురథుని మహిమను నేను ఎలా వివరించగలను? అతని అనేక గుణాలు భూమిపై వ్యాపించి, పాపాలను పవిత్రం చేస్తున్నాయి.
సేవకాస్తస్య భూపస్య పర్యటంతః కదాచన । అపశ్యన్హయమేధస్య హయం చందనచర్చితమ్
ఒకసారి ఆ రాజుని సేవకులు సంచరిస్తూ ఉండగా, అశ్వమేధ గుర్రాన్ని, సాంద్రంగా చందనం పూసినదాన్ని చూశారు.
తే దృష్ట్వా విస్మయం ప్రాప్తా హయపత్రమలోకయన్ । స్పష్టాక్షరసమాయుక్తం చందనాదికచర్చితమ్
ఆ గుర్రాన్ని చూసి, దాని పతాకంపై స్పష్టమైన అక్షరాలు, చందనం మొదలైనవి అలంకరించబడినదాన్ని గమనించి, వారు ఆశ్చర్యపోయారు.
జ్ఞాత్వా రామేణ సంముక్తం హయం నేత్రమనోహరమ్ । హృష్టా రాజ్ఞే సభాస్థాయ కథయామాసురుత్సుకాః
దాన్ని రాముడు విడిచిన గుర్రమని, చూడటానికి ఎంతో అందంగా ఉందని తెలుసుకుని, వారు ఆనందంతో రాజు సభలోకి వెళ్లి ఉత్సాహంగా వివరించారు.
స్వామిన్నయోధ్యానగరీపతిస్తస్యాస్తు రాఘవః । హయమేధక్రతోర్యోగ్యో హయో ముక్తః పరిభ్రమన్
స్వామీ, అయోధ్య పట్టణాధిపతి రాఘవుడు ఈ గుర్రానికి యజమాని. ఇది అశ్వమేధ యాగం కోసం విడిపడిన గుర్రం.
స తే పురస్య నికటే ప్రాప్తః సేవకసంయుతః । గృహాణ త్వం మహారాజ హయం తం సుమనోహరమ్
ఆ గుర్రం ఇప్పుడు సేవకులతో కలిసి మన నగరానికి సమీపంలోకి వచ్చింది. మహారాజా, ఆ అద్భుతమైన గుర్రాన్ని మీరు పట్టుకోండి.
శేష ఉవాచ। ఇతి శ్రుత్వా నిజప్రోక్తం వాక్యం హర్షపరిప్లుతః । ఉవాచ వీరాన్బలినో మేఘగంభీరయా గిరా
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: తన మాటలు విని, హర్షంతో ఉప్పొంగిపోయి, మేఘగంభీరమైన స్వరంతో ఆ వీరులైన బలవంతులకు ఇలా పలికాడు.
సురథ ఉవాచ। ధన్యా వయం రామముఖం పశ్యామః సహ సేవకాః । గ్రహీష్యామి హయం తస్య భటకోటిపరీవృతమ్
సురథుడు ఇలా అన్నాడు: రాముని ముఖాన్ని మన సేవకులతో కలిసి చూడగలిగిన మేము ఎంత అదృష్టవంతులమో! ఇప్పుడు నేను, అనేక మంది యోధులతో చుట్టుముట్టబడ్డ అతని గుర్రాన్ని పట్టుకుంటాను.
తదా మోక్ష్యామి వాహం తం యదా రామః సమావ్రజేత్ । కృతార్థం మమ భక్తస్య చిరం ధ్యానరతస్య వై
తర్వాత రాముడు స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు ఆ గుర్రాన్ని విడిచిపెడతాను. ఎందుకంటే, నా భక్తుడు, ఎన్నో రోజులుగా ధ్యానంలో లీనమై ఉన్న వాడు, తన కోరిక నెరవేర్చుకుంటాడు.
శేష ఉవాచ। ఇత్థముక్త్వా మహీపాలః సేవకాన్స్వయమాదిశత్ । గృహ్ణంతు వాహం ప్రసభం మోచ్యో నాశ్వోఽక్షిగోచరః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ విధంగా చెప్పిన తరువాత, రాజు తన సేవకులకు ఆదేశించాడు—'ఆ గుర్రాన్ని బలవంతంగా పట్టుకోండి; ఆ గుర్రం మన కంటికి కనిపించేలా ఉండాలి, తప్పించుకోకుండా చూడండి.'
అనేన సుమహాఁల్లాభో భవిష్యతి తు మే మతమ్ । యద్రామచరణౌ ప్రేక్షే బ్రహ్మశక్రాదిదుర్ల్లభౌ
ఈ విధంగా చేస్తే నాకు గొప్ప లాభం కలుగుతుందని నా అభిప్రాయం. ఎందుకంటే బ్రహ్మ, ఇంద్రాదులకు కూడా కష్టంగా దొరికే రాముని పాదాలను నేను దర్శించగలను.
స ఏవ ధన్యః స్వజనః పుత్రో వా బాంధవోఽథవా । పశుర్వా వాహనం వాపి రామాప్తిర్యేన సంభవేత్
రాముని అనుగ్రహం ఎవరికి లభిస్తే, వారు ఎంత బంధువైనా, కుమారుడైనా, మిత్రుడైనా, జంతువైనా, వాహనమైనా, వారే నిజంగా ధన్యులు.
తస్మాద్గృహీత్వా క్రత్వశ్వం స్వర్ణపత్రేణ శోభితమ్ । బధ్నంతు వాజిశాలాయాం కామవేగం మనోరమమ్
అందువల్ల, ఆ యజ్ఞ గుర్రాన్ని, బంగారు పలకతో అలంకరించబడినదాన్ని పట్టుకుని, వేగంగా పరుగెత్తే ఆ అందమైన గుర్రాన్ని గుర్రాల కొట్టంలో కట్టేయండి.
ఇత్యుక్తాస్తే తతో గత్వా వాహం రామస్య శోభితమ్ । గృహీత్వా తరసా రాజ్ఞే దదుః సర్వం శుభాంగినమ్
రాజు ఆదేశించిన ప్రకారం, వారు వెళ్లి రాముని ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన గుర్రాన్ని త్వరగా పట్టుకుని, అన్ని శుభ లక్షణాలతో కూడినదాన్ని రాజుకి తీసుకువచ్చారు.
రాజా ప్రాప్య ముదా చాశ్వం రామస్య దనుజార్దనః । సేవకాన్ప్రాహ బలినో ధర్మకృత్యవిచక్షణః
రాముని గుర్రాన్ని ఆనందంతో స్వీకరించిన రాజు, దానవులను సంహరించే వాడైన వాడు, ధర్మకార్యాల్లో నిపుణుడైన తన బలవంతులైన సేవకులతో ఇలా మాట్లాడాడు.
వాత్స్యాయన మహాబుద్ధే శృణుష్వైకాగ్రమానసః । న తస్య విషయే కశ్చిత్పరదారరతో నరః
వాత్స్యాయన మహాబుద్ధిశాలి! నీ మనస్సు ఏకాగ్రంగా ఉంచుకుని విను: అతని రాజ్యంలో ఎవ్వరూ పరస్త్రీలో ఆసక్తి చూపే వారు లేరు.
న పరద్రవ్యనిరతో న చ కామేషు లంపటః । న జిహ్వాభిరతోన్మార్గే కీర్త్తయేద్రామకీర్తనాత్
ఎవరూ పరధనంపై మోహపడరు, కామంలో మునిగిపోరు; తప్పుదారి పట్టి చెడుగా మాట్లాడే వారు లేరు, ఎందుకంటే రాముని కీర్తి అక్కడ ప్రతిధ్వనిస్తుంది.
యః సేవకాన్నృపో వక్తి యూయం సేవార్థమాగతాః । కథయంతు భవచ్చేష్టాం ధర్మకర్మవిశారదాః
రాజు తన సేవకులతో ఇలా అంటాడు: 'మీరు సేవ కోసం వచ్చారు. ధర్మకార్యాల్లో నిపుణులైన వారు మీ ప్రవర్తనను వివరించండి.'
ఏకపత్నీవ్రతధరా న పరద్రవ్యలోలుపాః । పరాపవాదానిరతా న చ వేదోత్పథం గతాః
వారు ఒక్క భార్య పట్లే నిష్ఠ కలిగి ఉంటారు, పరధనంపై ఆశపడరు, ఇతరులను నిందించరు, వేదమార్గాన్ని విడిచిపోరు.
శ్రీరామస్మరణాదీని కుర్వంతి ప్రత్యహం భటాః । తానహం రామసేవార్థం రక్షామ్యంతక కోపవాన్
శ్రీరాముని స్మరణతో పాటు ఇతర పవిత్ర కార్యాలు కూడా యోధులు ప్రతిరోజూ చేస్తారు. అలాంటి వారిని రాముని సేవకోసం నేను రక్షిస్తాను, యముడు కోపించుకున్నా కూడా.
ఏతద్విరుద్ధధర్మాణో యే నరాః పాపసంయుతాః । తానహం విషయే మహ్యం వాసయామి న దుర్మతీన్
ఈ ధర్మానికి విరుద్ధంగా, పాపంలో మునిగిపోయిన చెడు మనస్కులైన వారిని నా రాజ్యంలో నివసించనీయను.
తస్య దేశే న పాపిష్ఠాః పాపం కుర్వంతి మానసే । హరిధ్యానహతాశేష పాతకామోదసంయుతాః
ఆ రాజ్యంలో అత్యంత పాపిష్టులు కూడా మనసులో పాపం చేయరు; హరిధ్యానం వల్ల వారి పాపాలన్నీ నశించి, వారు ఆనందంతో నిండిపోతారు.
యదైవమభవద్దేశో రాజా ధర్మేణ సంయుతః । తదా తత్స్థా నరాః సర్వే మృతా గచ్ఛంతి నిర్వృతిమ్
ఆ దేశంలో రాజు ధర్మపరుడై ఉన్నప్పుడు, అక్కడ నివసించే ప్రజలందరూ మరణించిన తర్వాత మోక్షాన్ని పొందారు.
యమానుచరనిర్వేశో నాభవత్సౌరథే పురే । తదా యమో మునేరూపం ధృత్వా ప్రాగాన్మహీశ్వరమ్
సురథుని పట్టణంలో యముని దూతలు విచారణ చేయలేదు. అప్పుడు యముడు మునివేషం ధరించి భూమిపై ఉన్న మహారాజును దర్శించడానికి వెళ్లాడు.
వల్కలాంబరధారీ చ జటాశోభితశీర్షకః । సురథం తు సభామధ్యే దదర్శ హరిసేవకమ్
చర్మపు వస్త్రాలు ధరించి, జటలు అలంకరించిన తలతో ఉన్న అతను, సభ మధ్యలో హరిదాసుడైన సురథుని చూశాడు.
తులసీమస్తకే యస్య వాచి నామ హరేః పరమ్ । ధర్మకర్మరతాం వార్త్తాం శ్రావయంతం నిజాఞ్జనాన్
తలపై తులసి, పెదవులపై హరిలోకనాధుని పవిత్రనామం, ధర్మకార్యాల్లో ఆసక్తి కలిగి తనవారితో ధర్మమార్గాన్ని చెప్పుతున్న వాడు.
తదా మునిం నృపో దృష్ట్వా తపోమూర్తిమివ స్థితమ్ । వవందే చరణౌ తస్య పాద్యాదికమథాకరోత్
అప్పుడు ఆ మునిని తపస్సుకు ప్రతిరూపంగా నిలిచినట్టు చూసిన రాజు, అతని పాదాలకు నమస్కరించి, పాద్యాదిక సేవలు చేశాడు.
సుఖోపవిష్టం విశ్రాంతం మునిం ప్రాహ నృపాగ్రణీః । ధన్యమద్య జనుర్మహ్యం ధన్యమద్య గృహం మమ
ముని సుఖంగా కూర్చొని విశ్రాంతిచెందిన తర్వాత, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ రోజు నా జన్మ ధన్యం, ఈ రోజు నా ఇల్లు ధన్యం."
కథాః కథయతాన్మహ్యం రామస్య వివిధా వరాః । యాః శృణ్వతాం పాపహానిర్భవిష్యతి పదే పదే
"రాముని వివిధ మహత్తర కథలు నాకు చెప్పండి. వాటిని వినేవారికి ప్రతి అడుగులో పాపాలు తొలగిపోతాయి."
ఇత్థముక్తం సమాకర్ణ్య జహాస స మునిర్భృశమ్ । దంతాన్ప్రదర్శయన్సర్వాంస్తాలాస్ఫాలితపాణికః
ఇలా అడిగిన మాటలు విని, ఆ ముని హర్షంతో నవ్వుతూ, తన పళ్లన్నీ చూపిస్తూ, చేతులు చప్పట్లు కొట్టాడు.