స పూజితో భూపవరైః పరీత్య వరభారతమ్ । పరీవృతో వీరవరైః శత్రుఘ్నాదిభిరుద్భటైః
ఆ గుర్రాన్ని అగ్రగణ్యులైన రాజులు ఘనంగా సత్కరించారు. అది మహా భారతదేశాన్ని చుట్టి, శత్రుఘ్నుడు వంటి వీరుల మధ్య సంచరించింది.
స బభ్రామ బహూన్దేశాన్హిమాలయసమీపతః । న కోపి తం నిజగ్రాహ హయం రామబలం స్మరన్
అది హిమాలయ పర్వతాల సమీపంలోని ఎన్నో దేశాల్లో తిరిగింది. రాముని సేన బలాన్ని గుర్తు చేసుకుని, ఎవరూ ఆ గుర్రాన్ని పట్టుకోలేదు.
అంగవంగకలింగానాం రాజభిః సంస్తుతో హయః । జగామ రాజ్ఞో నగరే సురథస్య మనోహరే
అంగ, వంగ, కలింగ దేశాల రాజులు ఆ గుర్రాన్ని పొగిడారు. ఆ గుర్రం రాజు సురథుని అందమైన నగరంలోకి ప్రవేశించింది.
కుండలం నామ నగరమదితేర్యత్ర కుండలమ్ । కర్ణయోః పతితం భూమౌ హర్షభయసుకంపయోః
అదితికి చెందిన కుండలం అనే నగరం ఉంది. అక్కడ ఆనందం, భయం, ఉల్లాసంతో ఆమె చెవిలోని కుండలం నేలపై పడిపోయింది.
యత్ర ధర్మవ్యతిక్రాంతిం న కరోతి కదాపినా । శ్రీరామస్మరణం ప్రేమ్ణా కరోతి జనతాన్వహమ్
అక్కడ ఎవరూ ధర్మాన్ని ఉల్లంఘించరు. ప్రతిరోజూ ప్రజలు ప్రేమతో శ్రీరాముని స్మరిస్తూ ఉంటారు.
అశ్వత్థానాం తు యత్రార్చా తులస్యాః ప్రత్యహం నృభిః । క్రియతే రఘునాథస్య సేవకైః పాపవర్జితైః
అక్కడ రఘునాథుని పాపరహిత సేవకులు ప్రతిరోజూ అశ్వత్థ వృక్షం, తులసిని భక్తితో పూజిస్తారు.
యత్ర దేవాలయా రమ్యా రాఘవప్రతిమాయుతాః । పూజ్యంతే ప్రత్యహం శుద్ధచిత్తైః కపటవర్జితైః
అక్కడ రాఘవుని విగ్రహాలతో అలంకరించబడిన అందమైన దేవాలయాలు ఉన్నాయి. అక్కడ మాయలేని, పవిత్ర హృదయాలవారు ప్రతిరోజూ పూజ చేస్తారు.
వాచి నామ హరేర్యత్ర న వై కలహసంకథా । హృది ధ్యానం తు తస్యైవ న చ కామఫలస్మృతిః
హరిదేవునికి అర్పించిన వాచీ అనే ప్రదేశంలో ఎలాంటి గొడవలు, వాదనలు ఉండవు. అందరి హృదయాల్లో ఆయన ధ్యానమే ఉంటుంది, లోకసుఖాల ఆశలు ఉండవు.
దేవనం యత్ర రామస్య వార్త్తాభిః పూతదేహినామ్ । న జాతుచిన్నృణామస్తి సత్యవ్యసనమానినామ్
అక్కడ పవిత్రమైన జనులు రాముని కథలు చెబుతూ ఆయనను ఆరాధిస్తారు. అటువంటి ప్రజల్లో అసత్యానికి ఎప్పుడూ అలవాటు ఉండదు.
తస్మిన్వసతి ధర్మాత్మా సురథః సత్యవాన్బలీ । రఘునాథపదస్మారహృష్టచిత్తః పరోన్మదః
ఆ నగరంలో ధర్మాత్ముడైన, సత్యవంతుడైన, బలవంతుడైన సురథుడు నివసిస్తున్నాడు. అతని హృదయం రఘునాథుని పాదస్మరణతో ఆనందంగా మునిగిపోయి ఉంది.
కిం వర్ణయామి రామస్య సేవకం సురథం వరమ్ । యస్యాశేషగుణా భూమౌ విస్తృతాః పావయంత్యఘమ్
రాముని సేవకుల్లో అగ్రగణ్యుడైన సురథుని మహిమను నేను ఎలా వివరించగలను? అతని అనేక గుణాలు భూమిపై వ్యాపించి, పాపాలను పవిత్రం చేస్తున్నాయి.
సేవకాస్తస్య భూపస్య పర్యటంతః కదాచన । అపశ్యన్హయమేధస్య హయం చందనచర్చితమ్
ఒకసారి ఆ రాజుని సేవకులు సంచరిస్తూ ఉండగా, అశ్వమేధ గుర్రాన్ని, సాంద్రంగా చందనం పూసినదాన్ని చూశారు.
తే దృష్ట్వా విస్మయం ప్రాప్తా హయపత్రమలోకయన్ । స్పష్టాక్షరసమాయుక్తం చందనాదికచర్చితమ్
ఆ గుర్రాన్ని చూసి, దాని పతాకంపై స్పష్టమైన అక్షరాలు, చందనం మొదలైనవి అలంకరించబడినదాన్ని గమనించి, వారు ఆశ్చర్యపోయారు.
జ్ఞాత్వా రామేణ సంముక్తం హయం నేత్రమనోహరమ్ । హృష్టా రాజ్ఞే సభాస్థాయ కథయామాసురుత్సుకాః
దాన్ని రాముడు విడిచిన గుర్రమని, చూడటానికి ఎంతో అందంగా ఉందని తెలుసుకుని, వారు ఆనందంతో రాజు సభలోకి వెళ్లి ఉత్సాహంగా వివరించారు.
స్వామిన్నయోధ్యానగరీపతిస్తస్యాస్తు రాఘవః । హయమేధక్రతోర్యోగ్యో హయో ముక్తః పరిభ్రమన్
స్వామీ, అయోధ్య పట్టణాధిపతి రాఘవుడు ఈ గుర్రానికి యజమాని. ఇది అశ్వమేధ యాగం కోసం విడిపడిన గుర్రం.
స తే పురస్య నికటే ప్రాప్తః సేవకసంయుతః । గృహాణ త్వం మహారాజ హయం తం సుమనోహరమ్
ఆ గుర్రం ఇప్పుడు సేవకులతో కలిసి మన నగరానికి సమీపంలోకి వచ్చింది. మహారాజా, ఆ అద్భుతమైన గుర్రాన్ని మీరు పట్టుకోండి.
శేష ఉవాచ। ఇతి శ్రుత్వా నిజప్రోక్తం వాక్యం హర్షపరిప్లుతః । ఉవాచ వీరాన్బలినో మేఘగంభీరయా గిరా
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: తన మాటలు విని, హర్షంతో ఉప్పొంగిపోయి, మేఘగంభీరమైన స్వరంతో ఆ వీరులైన బలవంతులకు ఇలా పలికాడు.
సురథ ఉవాచ। ధన్యా వయం రామముఖం పశ్యామః సహ సేవకాః । గ్రహీష్యామి హయం తస్య భటకోటిపరీవృతమ్
సురథుడు ఇలా అన్నాడు: రాముని ముఖాన్ని మన సేవకులతో కలిసి చూడగలిగిన మేము ఎంత అదృష్టవంతులమో! ఇప్పుడు నేను, అనేక మంది యోధులతో చుట్టుముట్టబడ్డ అతని గుర్రాన్ని పట్టుకుంటాను.
తదా మోక్ష్యామి వాహం తం యదా రామః సమావ్రజేత్ । కృతార్థం మమ భక్తస్య చిరం ధ్యానరతస్య వై
తర్వాత రాముడు స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు ఆ గుర్రాన్ని విడిచిపెడతాను. ఎందుకంటే, నా భక్తుడు, ఎన్నో రోజులుగా ధ్యానంలో లీనమై ఉన్న వాడు, తన కోరిక నెరవేర్చుకుంటాడు.
శేష ఉవాచ। ఇత్థముక్త్వా మహీపాలః సేవకాన్స్వయమాదిశత్ । గృహ్ణంతు వాహం ప్రసభం మోచ్యో నాశ్వోఽక్షిగోచరః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ విధంగా చెప్పిన తరువాత, రాజు తన సేవకులకు ఆదేశించాడు—'ఆ గుర్రాన్ని బలవంతంగా పట్టుకోండి; ఆ గుర్రం మన కంటికి కనిపించేలా ఉండాలి, తప్పించుకోకుండా చూడండి.'
అనేన సుమహాఁల్లాభో భవిష్యతి తు మే మతమ్ । యద్రామచరణౌ ప్రేక్షే బ్రహ్మశక్రాదిదుర్ల్లభౌ
ఈ విధంగా చేస్తే నాకు గొప్ప లాభం కలుగుతుందని నా అభిప్రాయం. ఎందుకంటే బ్రహ్మ, ఇంద్రాదులకు కూడా కష్టంగా దొరికే రాముని పాదాలను నేను దర్శించగలను.
స ఏవ ధన్యః స్వజనః పుత్రో వా బాంధవోఽథవా । పశుర్వా వాహనం వాపి రామాప్తిర్యేన సంభవేత్
రాముని అనుగ్రహం ఎవరికి లభిస్తే, వారు ఎంత బంధువైనా, కుమారుడైనా, మిత్రుడైనా, జంతువైనా, వాహనమైనా, వారే నిజంగా ధన్యులు.
తస్మాద్గృహీత్వా క్రత్వశ్వం స్వర్ణపత్రేణ శోభితమ్ । బధ్నంతు వాజిశాలాయాం కామవేగం మనోరమమ్
అందువల్ల, ఆ యజ్ఞ గుర్రాన్ని, బంగారు పలకతో అలంకరించబడినదాన్ని పట్టుకుని, వేగంగా పరుగెత్తే ఆ అందమైన గుర్రాన్ని గుర్రాల కొట్టంలో కట్టేయండి.
ఇత్యుక్తాస్తే తతో గత్వా వాహం రామస్య శోభితమ్ । గృహీత్వా తరసా రాజ్ఞే దదుః సర్వం శుభాంగినమ్
రాజు ఆదేశించిన ప్రకారం, వారు వెళ్లి రాముని ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన గుర్రాన్ని త్వరగా పట్టుకుని, అన్ని శుభ లక్షణాలతో కూడినదాన్ని రాజుకి తీసుకువచ్చారు.
రాజా ప్రాప్య ముదా చాశ్వం రామస్య దనుజార్దనః । సేవకాన్ప్రాహ బలినో ధర్మకృత్యవిచక్షణః
రాముని గుర్రాన్ని ఆనందంతో స్వీకరించిన రాజు, దానవులను సంహరించే వాడైన వాడు, ధర్మకార్యాల్లో నిపుణుడైన తన బలవంతులైన సేవకులతో ఇలా మాట్లాడాడు.
వాత్స్యాయన మహాబుద్ధే శృణుష్వైకాగ్రమానసః । న తస్య విషయే కశ్చిత్పరదారరతో నరః
వాత్స్యాయన మహాబుద్ధిశాలి! నీ మనస్సు ఏకాగ్రంగా ఉంచుకుని విను: అతని రాజ్యంలో ఎవ్వరూ పరస్త్రీలో ఆసక్తి చూపే వారు లేరు.
న పరద్రవ్యనిరతో న చ కామేషు లంపటః । న జిహ్వాభిరతోన్మార్గే కీర్త్తయేద్రామకీర్తనాత్
ఎవరూ పరధనంపై మోహపడరు, కామంలో మునిగిపోరు; తప్పుదారి పట్టి చెడుగా మాట్లాడే వారు లేరు, ఎందుకంటే రాముని కీర్తి అక్కడ ప్రతిధ్వనిస్తుంది.
యః సేవకాన్నృపో వక్తి యూయం సేవార్థమాగతాః । కథయంతు భవచ్చేష్టాం ధర్మకర్మవిశారదాః
రాజు తన సేవకులతో ఇలా అంటాడు: 'మీరు సేవ కోసం వచ్చారు. ధర్మకార్యాల్లో నిపుణులైన వారు మీ ప్రవర్తనను వివరించండి.'
ఏకపత్నీవ్రతధరా న పరద్రవ్యలోలుపాః । పరాపవాదానిరతా న చ వేదోత్పథం గతాః
వారు ఒక్క భార్య పట్లే నిష్ఠ కలిగి ఉంటారు, పరధనంపై ఆశపడరు, ఇతరులను నిందించరు, వేదమార్గాన్ని విడిచిపోరు.
శ్రీరామస్మరణాదీని కుర్వంతి ప్రత్యహం భటాః । తానహం రామసేవార్థం రక్షామ్యంతక కోపవాన్
శ్రీరాముని స్మరణతో పాటు ఇతర పవిత్ర కార్యాలు కూడా యోధులు ప్రతిరోజూ చేస్తారు. అలాంటి వారిని రాముని సేవకోసం నేను రక్షిస్తాను, యముడు కోపించుకున్నా కూడా.