హసతే కీర్త్యమానం యశ్చరిత్రం జ్ఞానదుర్బలః । న తస్య నరకాన్ముక్తిః కల్పాంతేఽపి భవిష్యతి
హరిచరిత్రను వినిపించగా ఎవరైనా అవమానంగా నవ్వితే, అటువంటి జ్ఞానం లేని వారికి యుగాంతంలో కూడా నరక విముక్తి కలగదు.
యా హి రాజన్విమోక్షార్థం హయస్యానుచరైః సహ । శ్రావయ శ్రీశచరితం యతో వాహగతిర్భవేత్
రాజా! విముక్తి కోసం, గుర్రపు సేవకులతో కలిసి శ్రీహరి చరిత్రను వినిపించించు; అప్పుడు ఆ గుర్రానికి కూడా శుభమార్గం కలుగుతుంది.
శేష ఉవాచ। ఇతి శ్రుత్వా ప్రహృష్టోఽభూచ్ఛత్రుఘ్నః పరవీరహా । ప్రణమ్య తం పరిక్రమ్య యయౌ సేవకసంయుతః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: ఇది విని శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, ఆనందంతో నిండిపోయాడు; అతడికి నమస్కరించి, ప్రదక్షిణ చేసి, సేవకులతో కలిసి వెళ్లిపోయాడు.
తత్ర గత్వా స హనుమాన్హయవర్యస్య పార్శ్వతః । ఉవాచ రామచరితం మహాదుర్గతినాశకమ్
అక్కడికి వెళ్లి, హనుమంతుడు ఆ గొప్ప గుర్రం పక్కన నిలబడి, రాముని చరిత్రను, మహా దుర్గతిని తొలగించేది, వినిపించాడు.
యాహి దేవ విమానం స్వం రామకీర్తనపుణ్యతః । స్వైరం చర స్వలోకే త్వం ముక్తో భవ కుయోనితః
రాముని కీర్తన పుణ్యఫలంతో, ఓ భాగ్యవంతుడా! నీవు నీ స్వర్గ విమానానికి వెళ్లిపో; నీ లోకంలో స్వేచ్ఛగా సంచరించు, పాప జన్మవాడా! విముక్తుడవు కావు.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య శత్రుఘ్నో యావదాస్థితః । తావద్దదర్శ విమలం దేవం వైమానికం వరమ్
ఈ మాటలు వినగానే, శత్రుఘ్నుడు అక్కడ ఉన్నంత కాలం, ఒక పవిత్రమైన, అద్భుతమైన దేవతను ఆకాశవాహనంలో చూశాడు.
స ఉవాచ విముక్తోఽహం రామకీర్తనసంశ్రుతేః । యామి స్వం భవనం రాజన్నాజ్ఞాపయ మహామతే
ఆ దేవుడు ఇలా అన్నాడు: రాముని కీర్తన విన్నందువల్ల నేను విముక్తుడనయ్యాను; రాజా! నేను నా గృహానికి వెళ్తున్నాను, ఓ జ్ఞానవంతుడా! నన్ను ఆజ్ఞాపించు.
ఇత్యుక్త్వా ప్రయయౌ దేవో విమానే స్వే పరిస్థితః । తదా విస్మయమాపుస్తే శత్రుఘ్నేన సహానుగాః
అలా చెప్పి ఆ దేవుడు తన విమానంలో స్థిరంగా వెళ్లిపోయాడు; అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు, అతని అనుచరులతో కలిసి, ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయారు.
తతో వాహో వినిర్ముక్తో గాత్రస్తంభాచ్చ భూతలాత్ । యయౌ తద్విపినం సర్వం భ్రమన్పక్షిసమాకులమ్
ఆ క్షణానికే ఆ గుర్రం తన బంధనాల నుంచి విడిపొయి, దేహంలోని కఠినత కూడా పోయి, భూమిపై నుంచి లేచి, పక్షులతో నిండిన ఆ అడవంతా స్వేచ్ఛగా తిరిగింది.
శేష ఉవాచ। మాసాః సప్తాభవంస్తస్య హయవర్యస్య హేలయా । చరతో భారతం వర్షమనేకనృపపూరితమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ గొప్ప గుర్రం భరతదేశంలో ఎన్నో రాజులతో నిండిన ప్రాంతాల్లో నిర్లక్ష్యంగా తిరుగుతూ ఏడునెలలు గడిపింది.
స పూజితో భూపవరైః పరీత్య వరభారతమ్ । పరీవృతో వీరవరైః శత్రుఘ్నాదిభిరుద్భటైః
ఆ గుర్రాన్ని అగ్రగణ్యులైన రాజులు ఘనంగా సత్కరించారు. అది మహా భారతదేశాన్ని చుట్టి, శత్రుఘ్నుడు వంటి వీరుల మధ్య సంచరించింది.
స బభ్రామ బహూన్దేశాన్హిమాలయసమీపతః । న కోపి తం నిజగ్రాహ హయం రామబలం స్మరన్
అది హిమాలయ పర్వతాల సమీపంలోని ఎన్నో దేశాల్లో తిరిగింది. రాముని సేన బలాన్ని గుర్తు చేసుకుని, ఎవరూ ఆ గుర్రాన్ని పట్టుకోలేదు.
అంగవంగకలింగానాం రాజభిః సంస్తుతో హయః । జగామ రాజ్ఞో నగరే సురథస్య మనోహరే
అంగ, వంగ, కలింగ దేశాల రాజులు ఆ గుర్రాన్ని పొగిడారు. ఆ గుర్రం రాజు సురథుని అందమైన నగరంలోకి ప్రవేశించింది.
కుండలం నామ నగరమదితేర్యత్ర కుండలమ్ । కర్ణయోః పతితం భూమౌ హర్షభయసుకంపయోః
అదితికి చెందిన కుండలం అనే నగరం ఉంది. అక్కడ ఆనందం, భయం, ఉల్లాసంతో ఆమె చెవిలోని కుండలం నేలపై పడిపోయింది.
యత్ర ధర్మవ్యతిక్రాంతిం న కరోతి కదాపినా । శ్రీరామస్మరణం ప్రేమ్ణా కరోతి జనతాన్వహమ్
అక్కడ ఎవరూ ధర్మాన్ని ఉల్లంఘించరు. ప్రతిరోజూ ప్రజలు ప్రేమతో శ్రీరాముని స్మరిస్తూ ఉంటారు.
అశ్వత్థానాం తు యత్రార్చా తులస్యాః ప్రత్యహం నృభిః । క్రియతే రఘునాథస్య సేవకైః పాపవర్జితైః
అక్కడ రఘునాథుని పాపరహిత సేవకులు ప్రతిరోజూ అశ్వత్థ వృక్షం, తులసిని భక్తితో పూజిస్తారు.
యత్ర దేవాలయా రమ్యా రాఘవప్రతిమాయుతాః । పూజ్యంతే ప్రత్యహం శుద్ధచిత్తైః కపటవర్జితైః
అక్కడ రాఘవుని విగ్రహాలతో అలంకరించబడిన అందమైన దేవాలయాలు ఉన్నాయి. అక్కడ మాయలేని, పవిత్ర హృదయాలవారు ప్రతిరోజూ పూజ చేస్తారు.
వాచి నామ హరేర్యత్ర న వై కలహసంకథా । హృది ధ్యానం తు తస్యైవ న చ కామఫలస్మృతిః
హరిదేవునికి అర్పించిన వాచీ అనే ప్రదేశంలో ఎలాంటి గొడవలు, వాదనలు ఉండవు. అందరి హృదయాల్లో ఆయన ధ్యానమే ఉంటుంది, లోకసుఖాల ఆశలు ఉండవు.
దేవనం యత్ర రామస్య వార్త్తాభిః పూతదేహినామ్ । న జాతుచిన్నృణామస్తి సత్యవ్యసనమానినామ్
అక్కడ పవిత్రమైన జనులు రాముని కథలు చెబుతూ ఆయనను ఆరాధిస్తారు. అటువంటి ప్రజల్లో అసత్యానికి ఎప్పుడూ అలవాటు ఉండదు.
తస్మిన్వసతి ధర్మాత్మా సురథః సత్యవాన్బలీ । రఘునాథపదస్మారహృష్టచిత్తః పరోన్మదః
ఆ నగరంలో ధర్మాత్ముడైన, సత్యవంతుడైన, బలవంతుడైన సురథుడు నివసిస్తున్నాడు. అతని హృదయం రఘునాథుని పాదస్మరణతో ఆనందంగా మునిగిపోయి ఉంది.
కిం వర్ణయామి రామస్య సేవకం సురథం వరమ్ । యస్యాశేషగుణా భూమౌ విస్తృతాః పావయంత్యఘమ్
రాముని సేవకుల్లో అగ్రగణ్యుడైన సురథుని మహిమను నేను ఎలా వివరించగలను? అతని అనేక గుణాలు భూమిపై వ్యాపించి, పాపాలను పవిత్రం చేస్తున్నాయి.
సేవకాస్తస్య భూపస్య పర్యటంతః కదాచన । అపశ్యన్హయమేధస్య హయం చందనచర్చితమ్
ఒకసారి ఆ రాజుని సేవకులు సంచరిస్తూ ఉండగా, అశ్వమేధ గుర్రాన్ని, సాంద్రంగా చందనం పూసినదాన్ని చూశారు.
తే దృష్ట్వా విస్మయం ప్రాప్తా హయపత్రమలోకయన్ । స్పష్టాక్షరసమాయుక్తం చందనాదికచర్చితమ్
ఆ గుర్రాన్ని చూసి, దాని పతాకంపై స్పష్టమైన అక్షరాలు, చందనం మొదలైనవి అలంకరించబడినదాన్ని గమనించి, వారు ఆశ్చర్యపోయారు.
జ్ఞాత్వా రామేణ సంముక్తం హయం నేత్రమనోహరమ్ । హృష్టా రాజ్ఞే సభాస్థాయ కథయామాసురుత్సుకాః
దాన్ని రాముడు విడిచిన గుర్రమని, చూడటానికి ఎంతో అందంగా ఉందని తెలుసుకుని, వారు ఆనందంతో రాజు సభలోకి వెళ్లి ఉత్సాహంగా వివరించారు.
స్వామిన్నయోధ్యానగరీపతిస్తస్యాస్తు రాఘవః । హయమేధక్రతోర్యోగ్యో హయో ముక్తః పరిభ్రమన్
స్వామీ, అయోధ్య పట్టణాధిపతి రాఘవుడు ఈ గుర్రానికి యజమాని. ఇది అశ్వమేధ యాగం కోసం విడిపడిన గుర్రం.
స తే పురస్య నికటే ప్రాప్తః సేవకసంయుతః । గృహాణ త్వం మహారాజ హయం తం సుమనోహరమ్
ఆ గుర్రం ఇప్పుడు సేవకులతో కలిసి మన నగరానికి సమీపంలోకి వచ్చింది. మహారాజా, ఆ అద్భుతమైన గుర్రాన్ని మీరు పట్టుకోండి.
శేష ఉవాచ। ఇతి శ్రుత్వా నిజప్రోక్తం వాక్యం హర్షపరిప్లుతః । ఉవాచ వీరాన్బలినో మేఘగంభీరయా గిరా
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: తన మాటలు విని, హర్షంతో ఉప్పొంగిపోయి, మేఘగంభీరమైన స్వరంతో ఆ వీరులైన బలవంతులకు ఇలా పలికాడు.
సురథ ఉవాచ। ధన్యా వయం రామముఖం పశ్యామః సహ సేవకాః । గ్రహీష్యామి హయం తస్య భటకోటిపరీవృతమ్
సురథుడు ఇలా అన్నాడు: రాముని ముఖాన్ని మన సేవకులతో కలిసి చూడగలిగిన మేము ఎంత అదృష్టవంతులమో! ఇప్పుడు నేను, అనేక మంది యోధులతో చుట్టుముట్టబడ్డ అతని గుర్రాన్ని పట్టుకుంటాను.
తదా మోక్ష్యామి వాహం తం యదా రామః సమావ్రజేత్ । కృతార్థం మమ భక్తస్య చిరం ధ్యానరతస్య వై
తర్వాత రాముడు స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు ఆ గుర్రాన్ని విడిచిపెడతాను. ఎందుకంటే, నా భక్తుడు, ఎన్నో రోజులుగా ధ్యానంలో లీనమై ఉన్న వాడు, తన కోరిక నెరవేర్చుకుంటాడు.
శేష ఉవాచ। ఇత్థముక్త్వా మహీపాలః సేవకాన్స్వయమాదిశత్ । గృహ్ణంతు వాహం ప్రసభం మోచ్యో నాశ్వోఽక్షిగోచరః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ విధంగా చెప్పిన తరువాత, రాజు తన సేవకులకు ఆదేశించాడు—'ఆ గుర్రాన్ని బలవంతంగా పట్టుకోండి; ఆ గుర్రం మన కంటికి కనిపించేలా ఉండాలి, తప్పించుకోకుండా చూడండి.'