బృహస్పతిం సురాధ్యక్షం మంత్రిణం స్వర్గవాసినామ్ । పప్రచ్ఛ సవిధే గత్వా నత్వా సురగురుం వరమ్
దేవతాధిపతి, ఆకాశంలో నివసించే దేవతల మంత్రిగా ఉన్న బృహస్పతిని దగ్గరకు వెళ్లి వందనం చేసి, ఆయనను అడిగాడు.
ఇంద్ర ఉవాచ। కోఽసౌ యో వానరో ద్రోణం నేతుం స్వామిన్సమాగతః । యేన మే నిహతా వీరా అమరాః శస్త్రధారిణః
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ వానరుడు ఎవరు? వీరు ద్రోణుడిని తీసుకెళ్లడానికి వచ్చాడు. ఇతని చేత నా ఆయుధధారులైన అమరులు చనిపోయారు.
శేష ఉవాచ। ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు తద్వాక్యముక్తమాంగిరసో మహాన్ । జగాద భయసంవిగ్నం తురాసాహం సురాధిపమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: అంగిరసుని కుమారుడు, ఆ మహాత్ముడు, ఆ మాటలు విని భయంతో వణికిపోతున్న తురాసాహుడైన దేవతాధిపతికి ఇలా చెప్పాడు.
బృహస్పతిరువాచ। యో రావణమహన్సంఖ్యే కుంభకర్ణమదీదహత్ । యేన తే వైరిణః సర్వే హతాస్తస్యైవ సేవకః
బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు: యుద్ధంలో రావణుడిని సంహరించినవాడు, కుంభకర్ణుడిని కాల్చినవాడు, నీ శత్రువులందరినీ నాశనం చేసినవాడు — ఇతడు ఆ మహానుభావుని సేవకుడు.
యేన లంకా సత్రికూటా నిర్దగ్ధా పుచ్ఛవహ్నినా । అక్షశ్చ నిహతో యేన హనూమంతమవేహి తమ్
తన తోకలోని అగ్నితో మూడు కొండలతో కూడిన లంకను కాల్చినవాడు, అక్షుని సంహరించినవాడు — అతడే హనుమంతుడు అని తెలుసుకో.
తేన సర్వే వినిహతా ద్రోణార్థమయముద్యతః । హయమేధం మహారాజః కరోతి బలిసత్తమః
ద్రోణుని కోసం ప్రయత్నిస్తూ అతని చేత అందరూ సంహరించబడ్డారు. ఆ మహారాజు, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడు, అశ్వమేధ యాగం నిర్వహిస్తున్నాడు.
తస్యాశ్వం శివభక్తస్తు నృపో వీరమణిర్మహాన్ । జహార తత్ర సమభూద్రణం సురవిమోహనమ్
ఆ రాజు అశ్వాన్ని, శివభక్తుడైన మహారాజు వీరమణి పట్టుకున్నాడు. అక్కడ దేవతలకూ ఆశ్చర్యంగా ఉండే యుద్ధం జరిగింది.
శివేన నిహతాః సంఖ్యే వీరా రామస్య భూరిశః । తాన్వై జీవయితుం ద్రోణం నేష్యత్యేవ మహాబలః
శివుడు యుద్ధంలో రాముని అనేక వీరులను సంహరించాడు. వారిని తిరిగి బ్రతికించేందుకు మహాబలుడు హనుమంతుడు తప్పక ద్రోణుని తీసుకువస్తాడు.
నాయం వర్షశతైర్జేయో భవతా బలసంయుతః । తస్మాత్ప్రసాదయ కపిం దేహి తత్రత్యమౌషధమ్
నీకు ఎంత బలం ఉన్నా, వంద సంవత్సరాలు పోరాడినా ఇతడిని జయించలేవు. అందువల్ల ఆ వానరుణ్ని ప్రసన్నపరచి అక్కడి ఔషధాన్ని ఇవ్వు.
శేష ఉవాచ। ఆగతం వీక్ష్య శ్రీరామం శత్రుఘ్నః ప్రణతార్తిహమ్ । భ్రాతరం సకలాద్దుఃఖాన్ముక్తోఽభూద్ద్విజసత్తమ
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: భక్తుల బాధలను తొలగించే శ్రీరాముడు వచ్చినట్టు చూసి, శత్రుఘ్నుడు అన్నతో కలిసి అన్ని దుఃఖాలనుంచి విముక్తుడై ఆనందించాడు, ద్విజశ్రేష్ఠ.
హనూమాన్వీక్ష్య విభ్రాంతో రామస్య చరణౌ ముదా । వవందే భక్తరక్షార్థమాగతం నిజగాద చ
హనుమంతుడిని చూసి, ఆశ్చర్యంతో రాముని పాదాలకు ఆనందంతో నమస్కరించి, భక్తుని రక్షణ కోసం వచ్చినవాడని చెప్పాడు.
స్వామింస్తవైతద్యుక్తం తు స్వభక్తపరిపాలనమ్ । యత్సంగ్రామే జితం సర్వం పాశబద్ధమమోచయః
ప్రభూ! భక్తులను కాపాడటం మీకు తగిన పని. మీరు యుద్ధంలో అందరినీ జయించి, పాశంతో బంధించబడినవారిని విముక్తి చేశారు.
వయం త్విదానీం ధన్యా వై యద్ద్రక్ష్యామో భవత్పదే । జేష్యామోఽరీన్క్షణాదేవ త్వత్కృపాతో రఘూద్వహ
ఇప్పుడు మేము నిజంగా ధన్యులం, ఎందుకంటే మేము మీ పాదాలను దర్శించబోతున్నాం. రఘువంశశిరోమణీ! మీ కృపతో మేము శత్రువులను వెంటనే జయించగలుగుతాం.
శేష ఉవాచ। స్థాణుస్తదాగతం రామం యోగినాం ధ్యానగోచరమ్ । పతిత్వా పాదయోర్విప్ర జగాద ప్రణతాభయమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: యోగులకు ధ్యానంలో దర్శనమిచ్చే స్థాణువు, అప్పుడప్పుడు రాముని దగ్గరకు వచ్చి, పాదాలకు పడి, భక్తులకు భయాన్ని తొలగించే మాటలు అన్నాడు.
ఏకస్త్వం పురుషః సాక్షాత్ప్రకృతేః పర ఈర్యసే । యః స్వాంశకలయా విశ్వం సృజస్యవసి హంసి చ
ప్రకృతికి అతీతుడవైన పరమపురుషుడవు నీవే. నీ స్వయంస్వరూపంతో ఈ జగత్తును సృష్టించి, పోషించి, లయంచేస్తావు.
అరూపస్త్వమశేషస్య జగతః కారణం పరమ్ । ఏక ఏవ త్రిధారూపం గృహ్ణాసి కుహకాన్వితః
నీవు రూపరహితుడవు, సర్వజగత్తుకు పరమకారణమవు. అయినా, మాయవశంగా నీవొక్కడే మూడు రూపాలు ధరించేవాడవు.
సృష్టౌ విధాతృరూపేణ పాలనే స్వయమాస చ । ప్రలయే జగతః సాక్షాదహం శర్వాఖ్యతాం గతః
సృష్టి సమయంలో నేను సృష్టికర్త రూపంలో ఉంటాను. లోకాన్ని కాపాడే పనిలో నేను స్వయంగా వ్యవహరిస్తాను. ప్రపంచం లయమయ్యే సమయంలో నేను నేరుగా శర్వ అనే పేరుతో కనిపిస్తాను.
తవ యత్పరమేశస్య హయమేధక్రతుక్రియా । బ్రహ్మహత్యాపనోదాయ తద్విడంబనమద్భుతమ్
పరమేశ్వరా! బ్రాహ్మణ హత్య పాపాన్ని తొలగించేందుకు నీవు చేసిన అశ్వమేధ యజ్ఞం ఎంత అద్భుతమైనది.
యత్పాదశౌచమమలం గంగాఖ్యం శిరసోంఽతరా । వహామి పాపశాంత్యర్థం తస్య తే పాతకం కుతః
నీ పాదాల పవిత్రతగా పేరుగాంచిన గంగా జలాన్ని పాపాలు తొలగించేందుకు నేను నా తలపై ధరించాను. అలాంటప్పుడు నీకు ఎలాంటి పాపం మిగిలే అవకాశం లేదు.
మయా బహ్వపకారాయ కృతం కర్మ తవ స్ఫుటమ్ । క్షమ్యతాం తత్కృపాలో హి భవతో వ్యవధాయకమ్
ప్రభూ! నేను నీకు అన్యాయం చేసిన పనులు స్పష్టంగా చేశాను. దయతో వాటిని క్షమించు. అవే మన మధ్య అడ్డుగా నిలిచాయి.
కిం కరోమి మయా సత్యపాలనార్థమిదం కృతమ్ । జానన్ప్రభావం భవతో భక్తరక్షార్థమాగతః
నేను ఏమి చేయగలను? సత్యాన్ని నిలబెట్టేందుకు ఇదంతా చేశాను. నీ శక్తిని తెలుసుకొని, నీ భక్తుడిని రక్షించేందుకు వచ్చాను.
అసౌ పురా ఉజ్జయిన్యాం మహాకాలనికేతనే । స్నాత్వా శిప్రాఖ్య సరితి తపస్తేపే మహాద్భుతమ్
పూర్వం ఉజ్జయినిలో మహాకాళేశ్వర ఆలయంలో, శిప్రా నదిలో స్నానం చేసి, అతడు అద్భుతమైన తపస్సు చేశాడు.
తతః ప్రసన్నో జాతోఽహం జగాద భూమిపం ప్రతి । యాచస్వేతి మహారాజ స వవ్రే రాజ్యమద్భుతమ్
తర్వాత నేను సంతోషంతో ఆ రాజును చూసి, 'ఏదైనా కోరుకో' అని చెప్పాను. అతడు రాజ్యాన్ని ఆశ్చర్యకరమైన వరంగా కోరుకున్నాడు.
మయా ప్రోక్తం దేవపురే తవ రాజ్యం భవిష్యతి । యావద్రామహయః పుర్యామాగమిష్యతి యాజ్ఞికః
దేవపురిలో నేను ఇలా చెప్పాను: 'రామహయ నగరానికి యాజ్ఞికుడు వచ్చే వరకు నీ రాజ్యం కొనసాగుతుంది.'
తావత్ప్రభృత్యహం స్థాస్యే తవ రక్షార్థముద్యతః । ఏతద్దత్తవరో రామ కిం కరోమి స్వసత్యతః
ఆ సమయం నుంచి నీ రక్షణ కోసం నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను. రామా! ఈ వరం ఇచ్చిన తర్వాత, నా మాట నిలబెట్టేందుకు ఇంకేమి చేయగలను?
ఘృణితోఽస్మ్యధునా రాజ్ఞా సపుత్రపశుబాంధవః । హయం సమర్ప్యతే పాదసేవాం రాజా విధాస్యతి
ఇప్పుడు ఆ రాజు తన కుమారులు, పశువులు, బంధువులతో కలిసి వినయంగా ఉన్నాడు. అశ్వాన్ని సమర్పించి, నీ పాదాలకు సేవ చేయబోతున్నాడు.
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య మహేశస్య రఘూత్తమః । ఉవాచ ధీరయా వాచా కృపయా పూర్ణలోచనః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: మహేశ్వరుని మాటలు విని, రఘువంశంలో ఉత్తముడు అయిన రాముడు, కరుణతో నిండిన కళ్లతో, స్థిరంగా మాట్లాడాడు.
రామ ఉవాచ। దేవానామయమేవాస్తి ధర్మో భక్తస్య పాలనమ్ । త్వయా సాధుకృతం కర్మ యద్భక్తో రక్షితోఽధునా
రాముడు ఇలా అన్నాడు: దేవతల ధర్మం భక్తులను కాపాడడమే. నీవు భక్తుడిని రక్షించడం చాలా మంచిపని చేశావు.
మమాసి హృదయే శర్వ భవతో హృదయే త్వహమ్ । ఆవయోరంతరం నాస్తి మూఢాః పశ్యంతి దుర్ధియః
శర్వా! నీవు నా హృదయంలో ఉన్నావు, నేను నీ హృదయంలో ఉన్నాను. మన మధ్య ఎలాంటి భేదం లేదు. మూర్ఖులు, అజ్ఞానులు మాత్రమే వేరుగా చూస్తారు.
యే భేదం విదధత్యద్ధా ఆవయోరేకరూపయోః । కుంభీపాకేషు పచ్యంతే నరాః కల్పసహస్రకమ్
మనిద్దరం ఒక్కటే అని తెలిసినా, ఎవరు మన మధ్య భేదాన్ని కలిగిస్తారో, వారు వేల కల్పాల పాటు కుంభీపాక నరకంలో నలుగుతారు.