ఇత్యాజ్ఞప్తా యయుస్తే వై ద్రోణం పర్వతసత్తమమ్ । యత్రాస్తే బలవాన్వీరో హనూమాన్కపిసత్తమః
ఇలా ఆజ్ఞాపించబడిన వారు, ద్రోణ పర్వతానికి వెళ్లారు. అక్కడ మహాబలుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన హనుమంతుడు ఉన్నాడు.
గత్వా తే ప్రాహరన్సర్వే హనూమంతం మహాబలమ్ । హనూమతా తే నిహతా ముష్టిభిః కరతాడనైః
వారు అందరూ అక్కడికి వెళ్లి, మహాబలహనుమంతుడిపై దాడి చేశారు. హనుమంతుడు తన ముష్టులతో, చేతుల తాడులతో వారిని హతమార్చాడు.
పతితాస్తే క్షణాత్తత్ర రుధిరక్షతవిగ్రహాః । అన్యే పలాయనపరా జగ్ముస్తే త్రిదివేశ్వరమ్
వారు అక్కడ వెంటనే పడిపోయారు, శరీరాలు గాయాలతో, రక్తంతో నిండిపోయాయి. మరికొందరు పారిపోవాలని యత్నించి, స్వర్గాధిపతిని ఆశ్రయించారు.
తచ్ఛ్రుత్వా కుపితః శక్రః సర్వానమరసత్తమాన్ । ఆదిదేశ మహావీరం వానరేంద్రం సురోత్తమః
ఇది విని, ఇంద్రుడు కోపంతో, అమరులందరికీ, వానరుల రాజు అయిన మహావీరుడికి ఆజ్ఞాపించాడు.
తదాజ్ఞప్తా యయుస్తే వై యత్ర కీశేశ్వరో బలీ । తాన్సర్వానాగతాన్దృష్ట్వా జగాద కపిసత్తమః
ఆ ఆజ్ఞతో వారు అందరూ బలవంతుడైన వానరుల అధిపతి ఉన్న చోటికి వెళ్లారు. వారందరిని వచ్చినదాన్ని చూసి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు మాట్లాడాడు.
మాయాం తు వీరాః సమరే సంహర్తారం హి మాం బలాత్ । నేష్యామి యుష్మానధునా సంయమిన్యాః పురోంఽతికే
వీరులారా! యుద్ధంలో మాయను నేను బలవంతంగా నాశనం చేస్తాను. ఇప్పుడు మిమ్మల్ని నియంత్రణ కలిగిన సభ ముందు తీసుకెళ్తాను.
ఇత్యుక్తా అపి తే సర్వే సన్నద్ధాః ప్రాహరన్కపిమ్ । శస్త్రాస్త్రైర్బహుధా ముక్తైర్మహాబలసమన్వితాః
అతను ఇలా చెప్పినా, వారు అందరూ ఆయుధాలతో సిద్ధమై, మహాబలంతో, అనేక రకాల ఆయుధాలు, అస్త్రాలు ప్రయోగిస్తూ వానరుణ్ణి దాడి చేశారు.
కేచిచ్ఛూలైః పరశుభిః కేచిత్ఖడ్గైశ్చ పట్టిశైః । ముసలైః శక్తిభిః కేచిత్క్రోధేన కలుషీకృతాః
వారిలో కొందరు శూలాలతో, కొందరు పరశువులతో, మరికొందరు ఖడ్గాలతో, పట్టిశాలతో, ఇంకొందరు ముసలాలతో, శక్తులతో, కోపంతో మనస్సు ముదిరిపోయి దాడి చేశారు.
స ఆహతోఽమరవరైర్వివిధైరాయుధైర్బలీ । శిలాభిస్తాఞ్జఘానాశు సర్వానమరసత్తమాన్
అమరులలో శ్రేష్ఠులు ఎన్నో ఆయుధాలతో దాడి చేసినా, ఆ బలవంతుడు ఆ దేవతలను పెద్ద పెద్ద రాళ్లతో వేగంగా పడగొట్టాడు.
కేచిత్పలాయ్య ఆహుస్తే గతాః శక్రసమీపకమ్ । తదుక్తం వాక్యమాకర్ణ్య భయం ప్రాప సురాధిపః
కొంతమంది పారిపోయి శక్రుని దగ్గరకు వెళ్లారు. వాళ్లు చెప్పిన మాటలు విని దేవతాధిపతి భయపడిపోయాడు.
బృహస్పతిం సురాధ్యక్షం మంత్రిణం స్వర్గవాసినామ్ । పప్రచ్ఛ సవిధే గత్వా నత్వా సురగురుం వరమ్
దేవతాధిపతి, ఆకాశంలో నివసించే దేవతల మంత్రిగా ఉన్న బృహస్పతిని దగ్గరకు వెళ్లి వందనం చేసి, ఆయనను అడిగాడు.
ఇంద్ర ఉవాచ। కోఽసౌ యో వానరో ద్రోణం నేతుం స్వామిన్సమాగతః । యేన మే నిహతా వీరా అమరాః శస్త్రధారిణః
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ వానరుడు ఎవరు? వీరు ద్రోణుడిని తీసుకెళ్లడానికి వచ్చాడు. ఇతని చేత నా ఆయుధధారులైన అమరులు చనిపోయారు.
శేష ఉవాచ। ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు తద్వాక్యముక్తమాంగిరసో మహాన్ । జగాద భయసంవిగ్నం తురాసాహం సురాధిపమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: అంగిరసుని కుమారుడు, ఆ మహాత్ముడు, ఆ మాటలు విని భయంతో వణికిపోతున్న తురాసాహుడైన దేవతాధిపతికి ఇలా చెప్పాడు.
బృహస్పతిరువాచ। యో రావణమహన్సంఖ్యే కుంభకర్ణమదీదహత్ । యేన తే వైరిణః సర్వే హతాస్తస్యైవ సేవకః
బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు: యుద్ధంలో రావణుడిని సంహరించినవాడు, కుంభకర్ణుడిని కాల్చినవాడు, నీ శత్రువులందరినీ నాశనం చేసినవాడు — ఇతడు ఆ మహానుభావుని సేవకుడు.
యేన లంకా సత్రికూటా నిర్దగ్ధా పుచ్ఛవహ్నినా । అక్షశ్చ నిహతో యేన హనూమంతమవేహి తమ్
తన తోకలోని అగ్నితో మూడు కొండలతో కూడిన లంకను కాల్చినవాడు, అక్షుని సంహరించినవాడు — అతడే హనుమంతుడు అని తెలుసుకో.
తేన సర్వే వినిహతా ద్రోణార్థమయముద్యతః । హయమేధం మహారాజః కరోతి బలిసత్తమః
ద్రోణుని కోసం ప్రయత్నిస్తూ అతని చేత అందరూ సంహరించబడ్డారు. ఆ మహారాజు, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడు, అశ్వమేధ యాగం నిర్వహిస్తున్నాడు.
తస్యాశ్వం శివభక్తస్తు నృపో వీరమణిర్మహాన్ । జహార తత్ర సమభూద్రణం సురవిమోహనమ్
ఆ రాజు అశ్వాన్ని, శివభక్తుడైన మహారాజు వీరమణి పట్టుకున్నాడు. అక్కడ దేవతలకూ ఆశ్చర్యంగా ఉండే యుద్ధం జరిగింది.
శివేన నిహతాః సంఖ్యే వీరా రామస్య భూరిశః । తాన్వై జీవయితుం ద్రోణం నేష్యత్యేవ మహాబలః
శివుడు యుద్ధంలో రాముని అనేక వీరులను సంహరించాడు. వారిని తిరిగి బ్రతికించేందుకు మహాబలుడు హనుమంతుడు తప్పక ద్రోణుని తీసుకువస్తాడు.
నాయం వర్షశతైర్జేయో భవతా బలసంయుతః । తస్మాత్ప్రసాదయ కపిం దేహి తత్రత్యమౌషధమ్
నీకు ఎంత బలం ఉన్నా, వంద సంవత్సరాలు పోరాడినా ఇతడిని జయించలేవు. అందువల్ల ఆ వానరుణ్ని ప్రసన్నపరచి అక్కడి ఔషధాన్ని ఇవ్వు.
శేష ఉవాచ। ఆగతం వీక్ష్య శ్రీరామం శత్రుఘ్నః ప్రణతార్తిహమ్ । భ్రాతరం సకలాద్దుఃఖాన్ముక్తోఽభూద్ద్విజసత్తమ
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: భక్తుల బాధలను తొలగించే శ్రీరాముడు వచ్చినట్టు చూసి, శత్రుఘ్నుడు అన్నతో కలిసి అన్ని దుఃఖాలనుంచి విముక్తుడై ఆనందించాడు, ద్విజశ్రేష్ఠ.
హనూమాన్వీక్ష్య విభ్రాంతో రామస్య చరణౌ ముదా । వవందే భక్తరక్షార్థమాగతం నిజగాద చ
హనుమంతుడిని చూసి, ఆశ్చర్యంతో రాముని పాదాలకు ఆనందంతో నమస్కరించి, భక్తుని రక్షణ కోసం వచ్చినవాడని చెప్పాడు.
స్వామింస్తవైతద్యుక్తం తు స్వభక్తపరిపాలనమ్ । యత్సంగ్రామే జితం సర్వం పాశబద్ధమమోచయః
ప్రభూ! భక్తులను కాపాడటం మీకు తగిన పని. మీరు యుద్ధంలో అందరినీ జయించి, పాశంతో బంధించబడినవారిని విముక్తి చేశారు.
వయం త్విదానీం ధన్యా వై యద్ద్రక్ష్యామో భవత్పదే । జేష్యామోఽరీన్క్షణాదేవ త్వత్కృపాతో రఘూద్వహ
ఇప్పుడు మేము నిజంగా ధన్యులం, ఎందుకంటే మేము మీ పాదాలను దర్శించబోతున్నాం. రఘువంశశిరోమణీ! మీ కృపతో మేము శత్రువులను వెంటనే జయించగలుగుతాం.
శేష ఉవాచ। స్థాణుస్తదాగతం రామం యోగినాం ధ్యానగోచరమ్ । పతిత్వా పాదయోర్విప్ర జగాద ప్రణతాభయమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: యోగులకు ధ్యానంలో దర్శనమిచ్చే స్థాణువు, అప్పుడప్పుడు రాముని దగ్గరకు వచ్చి, పాదాలకు పడి, భక్తులకు భయాన్ని తొలగించే మాటలు అన్నాడు.
ఏకస్త్వం పురుషః సాక్షాత్ప్రకృతేః పర ఈర్యసే । యః స్వాంశకలయా విశ్వం సృజస్యవసి హంసి చ
ప్రకృతికి అతీతుడవైన పరమపురుషుడవు నీవే. నీ స్వయంస్వరూపంతో ఈ జగత్తును సృష్టించి, పోషించి, లయంచేస్తావు.
అరూపస్త్వమశేషస్య జగతః కారణం పరమ్ । ఏక ఏవ త్రిధారూపం గృహ్ణాసి కుహకాన్వితః
నీవు రూపరహితుడవు, సర్వజగత్తుకు పరమకారణమవు. అయినా, మాయవశంగా నీవొక్కడే మూడు రూపాలు ధరించేవాడవు.
సృష్టౌ విధాతృరూపేణ పాలనే స్వయమాస చ । ప్రలయే జగతః సాక్షాదహం శర్వాఖ్యతాం గతః
సృష్టి సమయంలో నేను సృష్టికర్త రూపంలో ఉంటాను. లోకాన్ని కాపాడే పనిలో నేను స్వయంగా వ్యవహరిస్తాను. ప్రపంచం లయమయ్యే సమయంలో నేను నేరుగా శర్వ అనే పేరుతో కనిపిస్తాను.
తవ యత్పరమేశస్య హయమేధక్రతుక్రియా । బ్రహ్మహత్యాపనోదాయ తద్విడంబనమద్భుతమ్
పరమేశ్వరా! బ్రాహ్మణ హత్య పాపాన్ని తొలగించేందుకు నీవు చేసిన అశ్వమేధ యజ్ఞం ఎంత అద్భుతమైనది.
యత్పాదశౌచమమలం గంగాఖ్యం శిరసోంఽతరా । వహామి పాపశాంత్యర్థం తస్య తే పాతకం కుతః
నీ పాదాల పవిత్రతగా పేరుగాంచిన గంగా జలాన్ని పాపాలు తొలగించేందుకు నేను నా తలపై ధరించాను. అలాంటప్పుడు నీకు ఎలాంటి పాపం మిగిలే అవకాశం లేదు.
మయా బహ్వపకారాయ కృతం కర్మ తవ స్ఫుటమ్ । క్షమ్యతాం తత్కృపాలో హి భవతో వ్యవధాయకమ్
ప్రభూ! నేను నీకు అన్యాయం చేసిన పనులు స్పష్టంగా చేశాను. దయతో వాటిని క్షమించు. అవే మన మధ్య అడ్డుగా నిలిచాయి.