తాన్దృష్ట్వా భయసంవిగ్నాన్రుధిరేణ పరిప్లుతాన్ । సురాఞ్జగాద విమనాః శక్రః సర్వసురోత్తమః
వారు భయంతో వణికిపోతూ, రక్తంలో తడిసి ఉన్న దృశ్యం చూసి, దేవతలందరిలో శ్రేష్ఠుడైన ఇంద్రుడు మనసులో కలవరంతో మాట్లాడాడు.
కథం యూయం భయత్రస్తాః కథం రుధిరవిప్లుతాః । కేన దైత్యేన నిహతా రాక్షసేనాధమేన వా
మీరు ఎందుకు ఇంత భయపడిపోయారు? ఎందుకు రక్తంలో తడిసి ఉన్నారు? ఏ రాక్షసుడు లేదా దుష్ట దైత్యుడు మిమ్మల్ని ఇలా గాయపరిచాడు?
సర్వం శంసత మే తథ్యం యథా జ్ఞాత్వా వ్రజామి తమ్ । నిహత్య బద్ధ్వా చాయామి యుష్మద్ఘాతకమున్మదమ్
మీరు నిజాన్ని నాకు చెప్పండి. నేను తెలుసుకుని, అతని దగ్గరకు వెళ్లి, అతన్ని ఓడించి, బంధించి, మిమ్మల్ని హతమార్చిన వాడిని తీసుకొస్తాను.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య తురాసాహం సురోత్తమాః । జగదుర్దీనయా వాచా సురాసురనమస్కృతమ్
ఇలా ఇంద్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, భయంతో ఉన్న దేవతలందరూ దుఃఖభరితమైన స్వరంతో, దేవతలు మరియు అసురులను గౌరవిస్తూ మాట్లాడారు.
దేవా ఊచుః। ఇహాగత్య న జానీమః కశ్చిద్వానరరూపధృక్ । నేతుం ద్రోణం సముద్యుక్తో లాంగూలే వేష్ట్య తం గిరిమ్
దేవతలు ఇలా అన్నారు: ఇక్కడికి వచ్చాక, ఎవరో వానరరూపంలో ఉన్నవాడు ద్రోణ పర్వతాన్ని తన తోకతో చుట్టి తీసుకెళ్లాలని ప్రయత్నించాడు. అతను ఎవరో మాకు తెలియదు.
గంతుం కృతమతిస్తావద్వయం సర్వే సుసంహతాః । యుద్ధం చక్రుః సుసంనద్ధాః సర్వశస్త్రాస్త్రవర్షిణః
మేమంతా కలసి, ఆయుధాలతో సిద్ధమై, అతడిని అడ్డుకోవాలని నిశ్చయించాము. అన్ని రకాల ఆయుధాలు ప్రయోగిస్తూ యుద్ధం చేశాము.
తేన సర్వే వయం యుద్ధే నిర్జితా బలశాలినా । అనేకే నిహతాస్తత్ర భూమౌ పేతుః సురోత్తమాః
ఆ యుద్ధంలో అతని బలానికి మేమంతా ఓడిపోయాము. అక్కడ అనేకమంది దేవతలు హతమై నేలపై పడిపోయారు.
వయం తు బహుభిః పుణ్యైర్జీవితా ఇహ చాగతాః । శోణితేన సుసిక్తాంగాః క్షతపీడాసమన్వితాః
మేము మాత్రం పుణ్యఫలంతో ప్రాణాలతో బయటపడి ఇక్కడికి వచ్చాము. రక్తంలో తడిసి, గాయాలతో బాధపడుతూ ఉన్నాము.
ఏతద్వాక్యం సమాకర్ణ్య సురాణాం స పురందరః । ఆదిదేశ సురాన్సర్వాన్మహాబలసమన్వితాన్
దేవతలు చెప్పిన మాటలు విని, పురందరుడు మహాబలంతో ఉన్న దేవతలందరికీ ఆజ్ఞాపించాడు.
యాత మహాద్రోణగిరిం కపిం బద్ధుం మహాబలమ్ । బద్ధ్వా నయత యూయం వై సురాణాం రణపాతకమ్
మీరు అందరూ ద్రోణ పర్వతానికి వెళ్లి, మహాబలశాలి అయిన వానరుణ్ణి బంధించండి. అతన్ని బంధించి, దేవతలకు యుద్ధంలో పరాభవం కలిగించిన వాడిని తీసుకొండి.
ఇత్యాజ్ఞప్తా యయుస్తే వై ద్రోణం పర్వతసత్తమమ్ । యత్రాస్తే బలవాన్వీరో హనూమాన్కపిసత్తమః
ఇలా ఆజ్ఞాపించబడిన వారు, ద్రోణ పర్వతానికి వెళ్లారు. అక్కడ మహాబలుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన హనుమంతుడు ఉన్నాడు.
గత్వా తే ప్రాహరన్సర్వే హనూమంతం మహాబలమ్ । హనూమతా తే నిహతా ముష్టిభిః కరతాడనైః
వారు అందరూ అక్కడికి వెళ్లి, మహాబలహనుమంతుడిపై దాడి చేశారు. హనుమంతుడు తన ముష్టులతో, చేతుల తాడులతో వారిని హతమార్చాడు.
పతితాస్తే క్షణాత్తత్ర రుధిరక్షతవిగ్రహాః । అన్యే పలాయనపరా జగ్ముస్తే త్రిదివేశ్వరమ్
వారు అక్కడ వెంటనే పడిపోయారు, శరీరాలు గాయాలతో, రక్తంతో నిండిపోయాయి. మరికొందరు పారిపోవాలని యత్నించి, స్వర్గాధిపతిని ఆశ్రయించారు.
తచ్ఛ్రుత్వా కుపితః శక్రః సర్వానమరసత్తమాన్ । ఆదిదేశ మహావీరం వానరేంద్రం సురోత్తమః
ఇది విని, ఇంద్రుడు కోపంతో, అమరులందరికీ, వానరుల రాజు అయిన మహావీరుడికి ఆజ్ఞాపించాడు.
తదాజ్ఞప్తా యయుస్తే వై యత్ర కీశేశ్వరో బలీ । తాన్సర్వానాగతాన్దృష్ట్వా జగాద కపిసత్తమః
ఆ ఆజ్ఞతో వారు అందరూ బలవంతుడైన వానరుల అధిపతి ఉన్న చోటికి వెళ్లారు. వారందరిని వచ్చినదాన్ని చూసి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు మాట్లాడాడు.
మాయాం తు వీరాః సమరే సంహర్తారం హి మాం బలాత్ । నేష్యామి యుష్మానధునా సంయమిన్యాః పురోంఽతికే
వీరులారా! యుద్ధంలో మాయను నేను బలవంతంగా నాశనం చేస్తాను. ఇప్పుడు మిమ్మల్ని నియంత్రణ కలిగిన సభ ముందు తీసుకెళ్తాను.
ఇత్యుక్తా అపి తే సర్వే సన్నద్ధాః ప్రాహరన్కపిమ్ । శస్త్రాస్త్రైర్బహుధా ముక్తైర్మహాబలసమన్వితాః
అతను ఇలా చెప్పినా, వారు అందరూ ఆయుధాలతో సిద్ధమై, మహాబలంతో, అనేక రకాల ఆయుధాలు, అస్త్రాలు ప్రయోగిస్తూ వానరుణ్ణి దాడి చేశారు.
కేచిచ్ఛూలైః పరశుభిః కేచిత్ఖడ్గైశ్చ పట్టిశైః । ముసలైః శక్తిభిః కేచిత్క్రోధేన కలుషీకృతాః
వారిలో కొందరు శూలాలతో, కొందరు పరశువులతో, మరికొందరు ఖడ్గాలతో, పట్టిశాలతో, ఇంకొందరు ముసలాలతో, శక్తులతో, కోపంతో మనస్సు ముదిరిపోయి దాడి చేశారు.
స ఆహతోఽమరవరైర్వివిధైరాయుధైర్బలీ । శిలాభిస్తాఞ్జఘానాశు సర్వానమరసత్తమాన్
అమరులలో శ్రేష్ఠులు ఎన్నో ఆయుధాలతో దాడి చేసినా, ఆ బలవంతుడు ఆ దేవతలను పెద్ద పెద్ద రాళ్లతో వేగంగా పడగొట్టాడు.
కేచిత్పలాయ్య ఆహుస్తే గతాః శక్రసమీపకమ్ । తదుక్తం వాక్యమాకర్ణ్య భయం ప్రాప సురాధిపః
కొంతమంది పారిపోయి శక్రుని దగ్గరకు వెళ్లారు. వాళ్లు చెప్పిన మాటలు విని దేవతాధిపతి భయపడిపోయాడు.
బృహస్పతిం సురాధ్యక్షం మంత్రిణం స్వర్గవాసినామ్ । పప్రచ్ఛ సవిధే గత్వా నత్వా సురగురుం వరమ్
దేవతాధిపతి, ఆకాశంలో నివసించే దేవతల మంత్రిగా ఉన్న బృహస్పతిని దగ్గరకు వెళ్లి వందనం చేసి, ఆయనను అడిగాడు.
ఇంద్ర ఉవాచ। కోఽసౌ యో వానరో ద్రోణం నేతుం స్వామిన్సమాగతః । యేన మే నిహతా వీరా అమరాః శస్త్రధారిణః
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ వానరుడు ఎవరు? వీరు ద్రోణుడిని తీసుకెళ్లడానికి వచ్చాడు. ఇతని చేత నా ఆయుధధారులైన అమరులు చనిపోయారు.
శేష ఉవాచ। ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు తద్వాక్యముక్తమాంగిరసో మహాన్ । జగాద భయసంవిగ్నం తురాసాహం సురాధిపమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: అంగిరసుని కుమారుడు, ఆ మహాత్ముడు, ఆ మాటలు విని భయంతో వణికిపోతున్న తురాసాహుడైన దేవతాధిపతికి ఇలా చెప్పాడు.
బృహస్పతిరువాచ। యో రావణమహన్సంఖ్యే కుంభకర్ణమదీదహత్ । యేన తే వైరిణః సర్వే హతాస్తస్యైవ సేవకః
బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు: యుద్ధంలో రావణుడిని సంహరించినవాడు, కుంభకర్ణుడిని కాల్చినవాడు, నీ శత్రువులందరినీ నాశనం చేసినవాడు — ఇతడు ఆ మహానుభావుని సేవకుడు.
యేన లంకా సత్రికూటా నిర్దగ్ధా పుచ్ఛవహ్నినా । అక్షశ్చ నిహతో యేన హనూమంతమవేహి తమ్
తన తోకలోని అగ్నితో మూడు కొండలతో కూడిన లంకను కాల్చినవాడు, అక్షుని సంహరించినవాడు — అతడే హనుమంతుడు అని తెలుసుకో.
తేన సర్వే వినిహతా ద్రోణార్థమయముద్యతః । హయమేధం మహారాజః కరోతి బలిసత్తమః
ద్రోణుని కోసం ప్రయత్నిస్తూ అతని చేత అందరూ సంహరించబడ్డారు. ఆ మహారాజు, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడు, అశ్వమేధ యాగం నిర్వహిస్తున్నాడు.
తస్యాశ్వం శివభక్తస్తు నృపో వీరమణిర్మహాన్ । జహార తత్ర సమభూద్రణం సురవిమోహనమ్
ఆ రాజు అశ్వాన్ని, శివభక్తుడైన మహారాజు వీరమణి పట్టుకున్నాడు. అక్కడ దేవతలకూ ఆశ్చర్యంగా ఉండే యుద్ధం జరిగింది.
శివేన నిహతాః సంఖ్యే వీరా రామస్య భూరిశః । తాన్వై జీవయితుం ద్రోణం నేష్యత్యేవ మహాబలః
శివుడు యుద్ధంలో రాముని అనేక వీరులను సంహరించాడు. వారిని తిరిగి బ్రతికించేందుకు మహాబలుడు హనుమంతుడు తప్పక ద్రోణుని తీసుకువస్తాడు.
నాయం వర్షశతైర్జేయో భవతా బలసంయుతః । తస్మాత్ప్రసాదయ కపిం దేహి తత్రత్యమౌషధమ్
నీకు ఎంత బలం ఉన్నా, వంద సంవత్సరాలు పోరాడినా ఇతడిని జయించలేవు. అందువల్ల ఆ వానరుణ్ని ప్రసన్నపరచి అక్కడి ఔషధాన్ని ఇవ్వు.
శేష ఉవాచ। ఆగతం వీక్ష్య శ్రీరామం శత్రుఘ్నః ప్రణతార్తిహమ్ । భ్రాతరం సకలాద్దుఃఖాన్ముక్తోఽభూద్ద్విజసత్తమ
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: భక్తుల బాధలను తొలగించే శ్రీరాముడు వచ్చినట్టు చూసి, శత్రుఘ్నుడు అన్నతో కలిసి అన్ని దుఃఖాలనుంచి విముక్తుడై ఆనందించాడు, ద్విజశ్రేష్ఠ.