నభఃస్థా దేవతాః సర్వాః ప్రశశంసుః కపీశ్వరమ్ । ధన్యోసి ప్లవగాధీశ మహత్కర్మ త్వయా కృతమ్
ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలందరూ వానరాధిపతిని ప్రశంసిస్తూ, 'ధన్యుడవు వానరాధీశా, నీవు గొప్ప కార్యం చేశావు' అని అన్నారు.
శ్రీశివం విరథం దృష్ట్వా నందీ తం సముపాద్రవత్ । ఉవాచ శ్రీమహాదేవం మత్పృష్ఠం గమ్యతామితి
శివుడు రథం లేకుండా ఉన్నాడని చూసి, నంది వెంటనే అతని దగ్గరకు వచ్చి, 'మహాదేవా, దయచేసి నా వెనుక కూర్చోండి' అని అన్నాడు.
వృషస్థితం తు భూతేశం హనూమాన్కుపితో భృశమ్ । శిలాముత్పాట్య తరసా ప్రాహనద్ధృదయే తదా
భూతేశుడు వృషభంపై కూర్చున్నప్పుడు, హనుమంతుడు తీవ్రమైన కోపంతో ఒక పెద్ద రాయిని బలంగా పీకి, అతని హృదయంపై కొట్టాడు.
తదాహతో భూతపతిః శూలం తీక్ష్ణం సమాదదే । జాజ్వల్యమానం త్రిశిఖం వహ్నిజ్వాలాసమప్రభమ్
అలా కొట్టబడిన భూతపతి, మూడు ముఖాలుగా మెరిసే, అగ్ని జ్వాలలా ప్రకాశించే తీవ్రమైన శూలాన్ని చేతిలో తీసుకున్నాడు.
ఆయాతం తన్మహద్దృష్ట్వా శూలం ప్రజ్వలనప్రభమ్ । హస్తే గృహీత్వా తరసా బభంజ తిలశః క్షణాత్
అదిగో, మంటలతో వెలిగిపోతున్న ఆ గొప్ప త్రిశూలం వచ్చేస్తున్నదని చూసి, అతడు వెంటనే తన చేతిలో పట్టుకుని, ఒక క్షణంలోనే దాన్ని చిన్నచిన్న ముక్కలుగా విరిచేశాడు.
భగ్నే త్రిశూలే తరసా కపీన్ద్రేణ క్షణాచ్ఛివః । శక్తిం కరే సమాధత్త సర్వలోహవినిర్మితామ్
త్రిశూలం అలా క్షణంలో కపికుంభుడు చేతిలో పగిలిపోవడంతో, శివుడు వెంటనే అన్ని లోహాలతో తయారైన ఒక గొప్ప శక్తిని తన చేతిలో పట్టుకున్నాడు.
సా శక్తిః శివనిర్ముక్తా హృదయే తస్య ధీమతః । లగ్నా క్షణాదభూత్తత్ర విక్లవః ప్లవగాధిపః
శివుడు విసిరిన ఆ శక్తి, ఆ జ్ఞానవంతుని హృదయాన్ని తాకింది. వెంటనే ఆ కపిసేనాధిపతి అక్కడే తికమకలో పడిపోయాడు.
క్షణాచ్చ తద్వ్యథాం తీర్త్వా గృహీత్వా వృక్షముల్బణమ్ । తాడయామాస హృదయే మహావ్యాలవిభూషితే
ఆ బాధను క్షణంలో దాటి, అతడు ఒక గొప్ప చెట్టును పట్టుకుని, పెద్ద పాములతో అలంకరించబడిన హృదయంపై గట్టిగా కొట్టాడు.
తాడితాస్తేన వీరేణ ఫణీన్ద్రాస్త్రా సమాగతాః । ఇతస్తతస్తే తం ముక్త్వా గతాః పాతాలముజ్జవాః
ఆ వీరుడు కొట్టడంతో, అక్కడ కూడిన పాముల రాజులు భయంతో అన్ని దిశలకు పారిపోయి, వెంటనే పాతాళానికి వెళ్లిపోయారు.
శివస్తస్మిన్నగే ముక్తే వక్షసి స్వే నిరీక్ష్య చ । కుపితో వ్యదధాద్ఘోరం ముసలం కరయుగ్మకే
శివుడు తన వక్షస్సు నుండి ఆ పాము విడుదలైనదాన్ని చూసి, కోపంతో తన రెండు చేతులతో ఒక భయంకరమైన గదను తయారుచేశాడు.
హతోసి గచ్ఛ సంగ్రామాత్పలాయ్య ప్లవగాధమ । ఏష తే ప్రాణహంతాహం ముసలేన క్షణాదిహ
నీవు చనిపోయావు, యుద్ధం నుండి పారిపో, ఓ కపికీటకా! ఈ గదతో నేను క్షణంలో నీ ప్రాణాన్ని తీసేస్తాను.
ముసలం వీక్ష్య నిర్ముక్తం శివేన కుపితేన వై । కీశస్తద్వంచయామాస మహావేగాద్ధరిం స్మరన్
శివుడు కోపంతో విసిరిన ఆ గదను చూసి, ఆ కోతి హరి ని స్మరించి, ఎంతో వేగంగా దాన్ని తప్పించుకున్నాడు.
ముసలం తత్పపాతాధః శివముక్తం మహాయసమ్ । విదార్య పృథివీం సర్వాం జగామ చ రసాతలమ్
శివుడు విసిరిన ఆ ప్రసిద్ధిగాంచిన గద భూమిపై పడింది, భూమంతా చీల్చి, పాతాళానికి వెళ్లిపోయింది.
తదా ప్రకుపితోఽత్యతం హనూమాన్రామసేవకః । గృహీత్వా పర్వతం హస్తే తాడయామాస వక్షసి
అప్పుడే రాముని సేవకుడైన హనుమంతుడు అత్యంత కోపంతో, ఒక కొండను చేతిలో పట్టుకుని, శివుని వక్షస్సుపై గట్టిగా కొట్టాడు.
స యావత్పర్వతం ఛేత్తుం మతిం చక్రే సతీపతిః । తావద్ధతః కపీంద్రేణ శాలేన బహుశాఖినా
పార్వతీపతికి ఆ కొండను కోయాలని ఆలోచన వచ్చినంతలోనే, కపికుంభుడు అనేక కొమ్మలతో ఉన్న శాల చెట్టు తో అతడిని గట్టిగా కొట్టాడు.
తమపిచ్ఛేత్తుముద్యుక్తో యావత్తావచ్ఛిలాహతః । శిలాస్తా భేదితుం స్వాంతం చకార మృడ ఉద్యతః
అతడిని కూడా కోయాలని సిద్ధపడుతున్నప్పుడు, అతడు ఒక పెద్ద రాయితో కొట్టబడ్డాడు. ఆ దయామయుడు ఆ రాళ్లను చీల్చాలని ఉద్దేశించి, తన హృదయాన్ని దృఢంగా చేసుకున్నాడు.
తావద్వృష్టిం చకారాయం శిలాభిర్నగపర్వతైః । లాంగూలేన చ సంవేష్ట్య తాడయత్యేష భూతపమ్
అప్పుడే అతడు రాళ్లు, కొండలు వర్షంలా కురిపించాడు. తన తోకతో చుట్టిపట్టి, భూతపతిని గట్టిగా కొట్టాడు.
శిలాభిః పర్వతైర్వృక్షైః పుచ్ఛాస్ఫోటేన భూరిశః । నందీ ప్రాప్తో మహాత్రాసం చంద్రోఽపి శకలీకృతః
రాళ్లు, కొండలు, చెట్లు, తోకతో మళ్లీ మళ్లీ కొట్టడంవల్ల నంది భయంతో వణికిపోయాడు. చంద్రుడూ కూడా ముక్కలు ముక్కలయ్యాడు.
అత్యంతం విహ్వలో జాతో మహేశానః ప్రకోపనః । క్షణేక్షణే ప్రహారేణ విహ్వలం కుర్వతం భృశమ్
మహేశ్వరుడు ఎంతో అయోమయంగా, కోపంతో తడబడిపోయాడు. ప్రతి దెబ్బతో అతడు మరింత కలవరపడి, పూర్తిగా తికమకలో పడ్డాడు.
జగాద ప్లవగాధీశం ధన్యోసి రఘుపానుగ । మహత్కర్మ కృతం తేఽద్య యత్తేహం సుప్రతోషితః
అతడు కపిసేనాధిపతిని ఇలా అన్నాడు: 'ఓ రఘువంశ సేవకా! నీవు ధన్యుడవు. నువ్వు ఈ రోజు గొప్ప కార్యం చేశావు. నేను నిజంగా సంతోషించాను.'
న దానేన న యజ్ఞేన నాల్పేన తపసా హ్యహమ్ । సులభోఽస్మి మహావేగ తస్మాత్ప్రార్థయ మే వరమ్
'దానం వల్ల, యజ్ఞం వల్ల, తక్కువ తపస్సుతో నేను సులభంగా లభించను, ఓ మహాబలుడా! అందుకే నన్ను ఏదైనా వరం అడుగు.'
శేష ఉవాచ। ఏవం బ్రువంతం తం దృష్ట్వా హనూమాన్నిజగాద తమ్ । ప్రహసన్నిర్భియా వాణ్యా మహేశానం సుతోషితమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: అతడు ఇలా మాట్లాడుతుంటే, హనుమంతుడు చిరునవ్వుతో, భయమేమీ లేకుండా, ఎంతో సంతోషంగా ఉన్న మహేశ్వరునికి ఇలా అన్నాడు.
హనూమానువాచ। రఘునాథప్రసాదేన సర్వం మేఽస్తి మహేశ్వర । తథాపి యాచే హి వరం త్వత్తః సమరతోషితాత్
హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: రఘునాథుని కృప వల్ల నాకు అన్నీ ఉన్నాయి, మహేశ్వరా! అయినా, యుద్ధంలో నీకు సంతుష్టి కలిగినందుకు నీ దగ్గర నుంచి ఒక వరం అడుగుతున్నాను.
ఏష పుష్కలసంజ్ఞో నః సమరే పతితో హతః । తథైవ రామావరజః శత్రుఘ్నో మూర్చ్ఛితో రణే
ఇదిగో, పుష్కలుడు అనే మనవాడు యుద్ధంలో పడిపోయి చనిపోయాడు. అలాగే రాముని తమ్ముడు శత్రుఘ్నుడు కూడా యుద్ధంలో అపస్మారకంగా ఉన్నాడు.
అన్యే చ వీరా బహవః పతితాః శరవిక్షతాః । మూర్చ్ఛితాః పతితాః కేచిత్తాన్రక్షస్వ గణైః సహ
ఇంకా చాలా వీరులు బాణాలతో గాయపడి పడిపోయారు. కొందరు అపస్మారకంగా, మరికొందరు నేలపై కుప్పకూలిపోయారు. వారిని వారి సైన్యాలతో కలిసి రక్షించుము.
యథా చైతాన్మహాభూతా వేతాలాశ్చ పిశాచకాః । న హరంతి న ఖాదంతి శ్వశృగాలాదయస్తథా
పెద్ద పెద్ద భూతాలు, వేతాళాలు, పిశాచాలు, అలాగే కుక్కలు, నక్కలు మొదలైన జంతువులు వీరిని ఎత్తుకుపోకుండా, తినకుండా చూడుము.
ఏతేషాం వపుషో భేదో న భవేత్త్వం తథాచర । యావదింద్రగణం జిత్వా న యామి ద్రోణపర్వతమ్
వారికి శరీరానికి ఎలాంటి హాని కలగకుండా చూడాలి. నేను ఇంద్రాది దేవతలను జయించి, ద్రోణపర్వతం నుంచి తిరిగి వచ్చే వరకు నీవు ఇలా చేయాలి.
తత్రస్థా ఔషధీర్వాపి నీత్వా సంస్థాపితాన్భటాన్ । జీవయామి బలాత్సర్వాంస్తావత్త్వం రక్ష సర్వశః
అక్కడ ఉన్న ఔషధాలను తీసుకుని, నేలపై పడిపోయిన యోధులను తిరిగి బ్రతికించాక వారందరినీ బలవంతంగా రక్షిస్తాను. అప్పటివరకు నీవు వారిని పూర్తిగా కాపాడాలి.
ఏష గచ్ఛామి తం నేతుం ద్రోణం పర్వతసత్తమమ్ । యస్మిన్వసంత్యోషధయః ప్రాణిసంజీవనంకరాః
ఇప్పుడు నేను ఆ ద్రోణపర్వతాన్ని తీసుకురావడానికి వెళ్తున్నాను. అందులో ప్రాణులను బ్రతికించే ఔషధాలు ఉన్నాయి.
ఏతద్వచః సమాకర్ణ్య తథేతి నిజగాద తమ్ । యాహి శీఘ్రం నగం తం తు రక్షామి త్వద్భటాన్మృతాన్
ఈ మాటలు విని, అతడు 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానం చెప్పాడు. 'ఆ పర్వతానికి త్వరగా వెళ్ళు; నీ యోధులను నేను కాపాడుతాను' అని చెప్పాడు.