శిరాంసి చ భటాగ్ర్యాణాం కచ్ఛపాభాం వహంతి వై । మాంసాని పంకా యత్రాసన్వీరాణాం మహతాం తతః
ముఖ్యమైన యోధుల తలలు తాబేలు పైకప్పుల్లా కనిపించాయి. అక్కడ గొప్ప వీరుల మాంసం పిచ్చికల్లా అయింది.
ఏవం వ్యతికరే వృత్తే యోగిన్యః శతశో రణే । పపుః పాత్రేణ రుధిరం ప్రాణినాం రణపాతినామ్
అలా యుద్ధం ఉద్ధృతంగా సాగుతున్నప్పుడు, వందలాది యోగినీలు యుద్ధంలో పడి పోయిన యోధుల రక్తాన్ని పాత్రల్లో తాగారు.
మాంసాని బుభుజుస్తా వై హర్షకౌతుకసంయుతాః । పీత్వా తు శోణితం తత్ర భక్షిత్వా మాంసమున్మదాః
ఆమెలు ఆనందంతో, ఆశ్చర్యంతో మాంసాన్ని తిన్నారు. అక్కడ రక్తం తాగి, మాంసం భక్షించి, పిచ్చిగా మారిపోయారు.
ననృతుర్జహసుః ప్రోచ్చైరుజ్జగుః ప్రధనాంగణే । పిశాచాస్తత్ర సమరే ప్రాణినాం మస్తకాని వై
వారు నాట్యం చేశారు, గట్టిగా నవ్వారు, యుద్ధమధ్యంలో పాటలు పాడారు. అక్కడ పిశాచులు యుద్ధంలో ప్రాణుల తలలను పట్టుకున్నారు.
ధృత్వా కరాభ్యాం మత్తాంగాస్తాలవద్వాదనోద్యతాః । శివాస్తత్ర మహామాంసం పతితానాం రణాంగణే
వారు చేతులతో పట్టుకుని, తాళాలు మోగించినట్టు మోగించారు. అక్కడ శివాలయాలు యుద్ధంలో పడిపోయినవారి మాంసాన్ని తిన్నారు.
భక్షిత్వా వ్యనదన్మత్తాః కాతరాణాం భయప్రదాః । కాతరాస్త్రాః సమాపన్నా గతాః కుంజరకోటరే
తిన్న తర్వాత, పిచ్చిగా అరవడం మొదలుపెట్టారు, భయపడినవారికి భయాన్ని కలిగించారు. భయంతో వణికినవారు ఏనుగుల గుహల్లోకి పారిపోయారు.
భక్షితా యోగినీభిస్తే పాపినాం క్వాపి న స్థితిః । ఏతత్కదనమాలక్ష్య స్వసైన్యస్య రథాగ్రణీః
యోగినీలు తిన్న పాపులకు ఎక్కడా నిలవడానికి చోటు లేదు. ఈ హింసను చూసి, తన సైన్యంలో రథాధిపతి—
పుష్కలోఽపి చకారాత్ర కదనం రణమండలే । భిద్యంతే గజశీర్షాణి పతంతి మౌక్తికాని తు
పుష్కలుడు కూడా యుద్ధరంగంలో గొప్ప సంహారం చేశాడు. ఏనుగుల తలలు పగిలిపడి, ముత్యాలు జారిపడ్డాయి.
దృశ్యతే లోమభిః పూర్ణా తామ్రపర్ణీవ తన్నదీ । పుష్కలప్రహితా బాణా నృణామంగేషు సంగతాః । కుర్వంతి ప్రాణవిచ్ఛేదం వీరాణామపి సర్వతః
ఆ నది, బాణాలతో నిండిన రోమాలు లాంటి తామ్రపర్ణీ నదిలా కనిపిస్తుంది. విరివిగా వదిలిన ఆ బాణాలు మానవుల శరీరాలపై చేరి, చుట్టూ ఉన్న వీరుల ప్రాణాలను కూడా విడదీస్తున్నాయి.
సర్వే రుధిరసిక్తాంగాః సర్వే చ్ఛిన్ననిజాంగకాః । దృశ్యంతే కింశుకా యద్వత్సుభటాః ప్రధనాంగణే
అందరూ రక్తంతో తడిసిన శరీరాలతో, తమ స్వంత అవయవాలు తెగిపోయినవారిగా కనిపిస్తున్నారు. యుద్ధరంగంలో ఉన్న వీరులు కింశుక వృక్షాల్లా కనిపిస్తున్నారు.
ఏతస్మిన్సమయే క్రుద్ధః సమాభాష్య మహీపతిమ్ । జఘాన బహుబాణైస్తం రోషపూరపరిప్లుతః
ఆ సమయంలో కోపంతో ఉప్పొంగి, మహారాజును ఉద్దేశించి మాటాడి, ఆగ్రహంతో నిండినవాడు అనేక బాణాలతో అతనిపై దాడిచేశాడు.
తద్బాణవేధభిన్నాంగో విశీర్ణకవచో నృపః । మహాబలం తం మన్వానః ప్రాహరచ్ఛరకోటిభిః
ఆ బాణాల వల్ల శరీరం చీలిపోయి, కవచం విరిగిపోయిన రాజు, ఎదుటివాడి శక్తిని గుర్తించి, బాణాల వర్షంలా తిరిగి ప్రతిఘటించాడు.
తైర్బాణైః కవచాన్ముక్తం సుస్రావ బహుశోణితమ్ । వపుర్బభూవ రుచిరం శరపంజరగోచరమ్
ఆ బాణాలతో కవచం చీలిపోయి, రక్తం బాగా పారింది. శరీరం బాణాల పొంజులో చిక్కుకొని, చూడటానికి అద్భుతంగా మారింది.
శరపంజరమధ్యస్థో విహ్వలీకృతమానసః । శరాన్నేతుం చ సంధాతుం న క్షమః స చ భారతిః
బాణాల పొంజు మధ్యలో నిలబడి, మనసు తడబడిపోయిన ఆ భారతుడు, బాణాలను తీసేందుకు లేదా పెట్టేందుకు కూడా శక్తిలేకపోయాడు.
రామం స్మృత్వా ధనుర్ధృత్వా కరే సజ్జం మహద్దృఢమ్ । ముమోచ బాణాన్నిశితాన్వైరివృందనివారణాన్
రాముని జ్ఞాపకంతో, గొప్ప బలమైన విల్లు చేతిలో పట్టుకుని, శత్రు సమూహాన్ని వెనక్కు నెట్టేందుకు పదునైన బాణాలను వదిలాడు.
తైర్బాణైః శరజాలం తద్విధూయ మునిపుంగవ । శంఖం ప్రధ్మాయ సమరే జగాద గతభీర్నృపమ్
ఆ బాణాలతో మునులలో శ్రేష్ఠుడు ఆ బాణాల పొంజును చెదరగొట్టి, యుద్ధంలో శంఖాన్ని ఊదాడు. భయమేమీ లేకుండా రాజును ఉద్దేశించి మాటాడాడు.
పుష్కల ఉవాచ। త్వయా కృతం మహత్కర్మ యన్మాం బాణస్య పంజరే । గోచరం కృతవాన్వీర వీరతాపనముద్భటమ్
పుష్కలుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ వీరా! నన్ను ఈ బాణాల పొంజులో లక్ష్యంగా చేసి, నీ అసాధారణ పరాక్రమాన్ని చూపించావు. ఇది గొప్ప కార్యమే.'
వృద్ధత్వాన్మమ మాన్యోసి సాంప్రతం రణమండలే । పశ్యమేఽద్య పరాక్రాంతం రాజన్వీరమణే మహత్
'నీ వయస్సు వల్ల నేను నిన్ను గౌరవించాలి. కానీ ఇప్పుడు యుద్ధరంగంలో, ఓ రాజా! నేడు నా గొప్ప వీరత్వాన్ని చూడు.'
బాణత్రయేణ భో వీర మూర్చ్ఛితం కరవై నహి । తర్హి ప్రతిజ్ఞాం శృణు వై సర్వవీరవిమోహినీమ్
'ఓ వీరా! మూడు బాణాలతో నేను మూర్చించబడను. అందుచేత, ఇప్పుడు నా ప్రతిజ్ఞను విను. ఇది అందరు వీరులను ఆశ్చర్యపరిచే విధంగా ఉంటుంది.'
గంగాం ప్రాప్యాపి యో వై తాం నిందిత్వా పాపహారిణీమ్ । న మజ్జతి మహాపాపో మహామూఢవిచేష్టితః
'ఎంతటి పెద్ద పాపి అయినా, ఎంతటి మూర్ఖుడైనా, పాపాలను పోగొట్టే గంగా నదిని చేరి, ఆమెను తక్కువగా చూసినా, అతడు మునిగిపోడు.'
తస్య పాపం మమైవాస్తు చేన్న త్వాం రణమండలే । పాతయే మూర్చ్ఛయా వీర సన్నద్ధో భవ భూపతే
'ఓ రాజా! యుద్ధరంగంలో నిన్ను మూర్చింపజేయకపోతే, ఆ పాపం నాదైనదే కావాలి. కాబట్టి సిద్ధంగా ఉండు.'
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య పుష్కలస్య నృపోత్తమః । చుకోప భృశముద్విగ్నః సందధే నిశితాఞ్ఛరాన్
పుష్కలుని మాటలు విని, ఆ మహారాజు తీవ్రమైన కోపంతో, మనసు కలవరపడి, పదునైన బాణాలను సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
తే శరా హృదయం భిత్త్వా గతాస్తే భారతేర్మహత్ । పేతుః క్షితావధో యద్వద్రామభక్తిపరాఙ్ముఖాః
ఆ బాణాలు భారతుని గొప్ప హృదయాన్ని చీల్చి, భూమిపై పడిపోయాయి. రామునికి భక్తి లేకపోయిన వారు భూమికి పడిపోవడంలా అవి పడిపోయాయి.
తతః శరం ముమోచాస్మై నిశితం వహ్నిసప్రభమ్ । లక్షీకృత్య మహద్వక్షః కపాటతటవిస్తృతమ్
తర్వాత అతను అగ్ని వంటి తేజస్సుతో మెరిసే పదునైన బాణాన్ని, విస్తృతమైన ఛాతిని లక్ష్యంగా చేసుకుని వదిలాడు.
స బాణో భూమిపతినా ద్విధా ఛిన్నః శరేణ హి । పపాత రథమధ్యే స రవిమండలవజ్జ్వలన్
ఆ బాణాన్ని రాజు మరొక బాణంతో రెండు ముక్కలు చేసి, అది రథం మధ్యలో సూర్యబింబంలా ప్రకాశిస్తూ పడిపోయింది.
అపరం బాణమాధత్త మాతృభక్తిభవం తతః । నిధాయ పుణ్యం సోఽప్యేష చిచ్ఛేద మహతా పునః
తర్వాత తల్లి భక్తితో పుట్టిన మరొక బాణాన్ని తీసుకుని, దానికి పుణ్యం కలిపి, ఆ గొప్పదాన్ని మళ్లీ కోసేశాడు.
తదా ఖిన్నః స హృదయే కింకర్తవ్యమితి స్మరన్ । రామం హృది నిజార్తిఘ్నం ముమోచ పరమాస్త్రవిత్
ఆ సమయంలో, మనసులో ఏమి చేయాలో ఆలోచిస్తూ బాధతో ఉన్న అతడు, తన హృదయంలో తన బాధను తొలగించే రాముని రూపాన్ని ఊహించి, పరమాస్త్రాలలో నిపుణుడైన వాడు ఆ రాముని విడుదలచేశాడు.
స బాణస్తస్య హృదయే లగ్న ఆశీవిషోపమః । మూర్చ్ఛామప్రాపయత్తం వై జ్వలన్సూర్యసమప్రభః
ఆ బాణం, సూర్యుడి వెలుగు లాంటి కాంతితో, విషసర్పంలా అతని హృదయంలోకి తాకి, అతడిని మూర్చపోనివ్వకుండా తీవ్రమైన వేడితో కాల్చింది.
తతో హాహాకృతం సర్వం పలాయనపరాయణమ్ । రాజ్ఞి సంమూర్చ్ఛితే జాతే పుష్కలో జయమాప్తవాన్
రాజు మూర్చపోయిన వెంటనే, అక్కడున్న అందరూ ఆర్తిగా అరుస్తూ, భయంతో పారిపోయారు. పుష్కలుడు విజయం సాధించాడు.
శేష ఉవాచ। ఆగత్య సవిధే రుద్రం సమరాంగణమూర్ధని । జగాద హనుమాన్వీరః సంజిహీర్షుః సురాధిపమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: యుద్ధభూమి మధ్యలో రుద్రుని దగ్గరకు వచ్చి, వీరుడైన హనుమంతుడు, దేవతాధిపతిని పోరుకు ఆహ్వానించాలనే ఉద్దేశంతో ఇలా పలికాడు.