శుక్ర ఉవాచ- ఏష విష్ణుః పరేశోఽథ దేవైః సంప్రార్థితో నృప । వంచయిత్వా మహీం సర్వాం త్వత్తః ప్రాప్తుమిహాగతః
శుక్రుడు ఇలా అన్నాడు— "రాజా! ఇతడు విష్ణువు, దేవతలు ప్రార్థించి పిలిపించుకున్నవాడు. నిన్ను మోసం చేసి మొత్తం భూమిని పొందడానికి వచ్చాడు."
తస్మాన్మహీ న దాతవ్యా తస్మై రాజన్మహాత్మనే । అన్యమర్థం ప్రయచ్ఛస్వ వచనాన్మమ భూపతే
అందువల్ల రాజా! ఈ మహాత్ముడికి భూమిని ఇవ్వవద్దు. నా మాట వినీ, వేరే దానాన్ని ఇవ్వు.
శ్రీశంకర ఉవాచ- తతః ప్రహస్య రాజాసౌ తం గురుం ప్రాహ ధైర్య్యతః । బలిరువాచ- ప్రీతయే వాసుదేవస్య సర్వం పుణ్యం కృతం మయా
శ్రీశంకరుడు ఇలా అన్నాడు— "అప్పుడు రాజు చిరునవ్వుతో తన గురువుతో ధైర్యంగా ఇలా అన్నాడు." బలి ఇలా అన్నాడు— "వాసుదేవుడికి సంతోషం కలిగించేందుకు నేను అన్ని పుణ్యకార్యాలు చేశాను."
అద్య ధన్యోస్మ్యహం విష్ణుః స్వయమేవాగతో యది । తస్య ప్రదేయమేవాద్య జీవితం చ మహత్సుఖమ్
"ఈ రోజు నాకు గొప్ప భాగ్యం, ఎందుకంటే విష్ణువు తానే వచ్చాడు. ఆయనకు నా ప్రాణం, నా సంతోషం కూడా ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను."
తస్మాదస్మై ప్రయచ్ఛామి త్రిలోకీమపి మా చిరమ్ । శ్రీశంకర ఉవాచ- ఇత్యుక్త్వా భూపతిస్తస్య పాదౌ ప్రక్షాల్య భక్తితః
కాబట్టి, ఆలస్యం చేయకుండా ఆయనకు మూడు లోకాలను కూడా ఇస్తాను. శ్రీశంకరుడు ఇలా అన్నాడు— "అని చెప్పి, రాజు భక్తితో ఆయన పాదాలను కడిగాడు."
వాంచ్ఛితాం ప్రదదౌ భూమిం వారిపూర్వం విధానతః । పరిణీయ నమస్కృత్య దత్వా వై దక్షిణాం వసు
తనకు కావలసిన భూమిని, నియమానుసారం నీళ్లు పోసి ఇచ్చాడు. ప్రదక్షిణ చేసి నమస్కరించి, దక్షిణా మరియు ధనం కూడా సమర్పించాడు.
ప్రోవాచ తం పునర్విప్రం ప్రహృష్టేనాంతరాత్మనా । బలిరువాచ- ధన్యోస్మి కృతకృత్యోస్మి తవ దత్వా మహీం ద్విజ
బలి హృదయం ఆనందంతో నిండిపోయి, ఆ బ్రాహ్మణునితో మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: "నాకు గొప్ప అదృష్టం కలిగింది. నీకు భూమిని ఇచ్చి నా జీవిత ప్రయోజనం నెరవేరింది, బ్రాహ్మణా!"
యథేష్టా తవ విప్రేంద్ర తద్గృహాణ మహీమిమామ్ । శ్రీశంకర ఉవాచ- తమువాచ నృపం విష్ణూ రాజంస్తవ సమీపతః
బలి ఇలా అన్నాడు: "బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! నీకు ఇష్టం వచ్చినట్లు ఈ భూమిని తీసుకో." శంకరుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ సమయంలో విష్ణువు, రాజు దగ్గర ఉండగా, అతనితో మాట్లాడాడు.
మాపయామి పదేనాద్య పృథివీం తవ పశ్యతః । ఇత్యుక్త్వా ఖర్వరూపం తద్విహాయ పరమేశ్వరః
"ఈ రోజు నీ ముందే నా కాలుతో భూమిని కొలుస్తాను," అని చెప్పి, పరమేశ్వరుడు తన వామన రూపాన్ని వదిలేశాడు.
త్రివిక్రమవపుర్భూత్వా జగ్రాహ పృథివీమిమామ్ । పంచాశత్కోటివిస్తీర్ణ ససముద్ర మహీధరామ్
తర్వాత త్రివిక్రముడిగా మారి, సముద్రాలు, పర్వతాలతో కూడిన ఈ విస్తారమైన భూమిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
ససాగరాం చ సద్వీపాం సదేవాసురమానుషామ్ । పాదేనైకేన వపుషో వ్యక్రాంత మధుసూదనః
సముద్రాలు, ద్వీపాలు, దేవతలు, అసురులు, మనుషులు — అందరితో కూడిన భూమిని మధుసూదనుడు తన ఒకే అడుగుతో పూర్తిగా కప్పేశాడు.
ఉవాచ దైత్యరాజేంద్ర కిం కరోమీతి శాశ్వతః । తద్వై త్రివిక్రమం రూపమీశ్వరస్య మహౌజసమ్
శాశ్వతుడు, దైత్యరాజు బలిని చూచి, "ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?" అని అడిగాడు. ఆ త్రివిక్రమ రూపం, పరమేశ్వరుని అపారమైన మహిమను చూపింది.
హితార్థమపి దేవానామృషీణాం చ మహాత్మనామ్ । న దృష్టమపి శక్యం స్యాద్బ్రహ్మణః శంకరస్య చ
దేవతలు, మహర్షులు — వీరి మేలు కోసం అయినా, ఆ రూపాన్ని బ్రహ్మ లేదా శంకరుడు కూడా చూడలేరు.
తత్పదం పృథివీం సర్వామాక్రమ్య గిరిజే శుభే । అతిరిక్తం సమభవచ్ఛతయోజనమాయతమ్
హేమవతీ! ఆ పవిత్రమైన కాలు భూమంతటినీ కప్పి, దాని పొడవు వంద యోజనలు మించి విస్తరించింది.
దివ్యచక్షుర్దదౌ తస్మై దైత్యరాజ్ఞే సనాతనః । తస్మై సందర్శయామాస స్వకం రూపం జనార్దనమ్
శాశ్వతుడు దైత్యరాజు బలికి దివ్యదృష్టిని ఇచ్చి, జనార్దనుడు తన స్వరూపాన్ని అతనికి చూపించాడు.
తద్విశ్వరూపం దేవస్య దృష్ట్వా దైత్యేశ్వరో బలి । ప్రహర్షమతులం లేభే సానందాశ్రు పరిప్లుతః
ఆ విశ్వరూపాన్ని చూసి, దైత్యరాజు బలి అపూర్వమైన ఆనందంతో నిండిపోయి, సంతోషభాష్పాలతో కళ్లు తడిచిపోయాయి.
దృష్ట్వా దేవం నమస్కృత్య స్తుత్వా స్తుతిభిరేవ చ । ప్రాహ గద్గదయా వాచా ప్రహృష్టేనాంతరాత్మనా
దేవుని దర్శించి, నమస్కరించి, స్తోత్రాలతో స్తుతించి, హృదయం ఆనందంతో నిండిపోయి, కంఠం దడదడలాడుతూ ఇలా అన్నాడు.
బలిరువాచ- ధన్యోస్మి కృతకృత్యోస్మి త్వాం దృష్ట్వా పరమేశ్వరమ్ । లోకత్రయం త్వమేవైతద్గృహాణ పరమేశ్వర
బలి ఇలా అన్నాడు: "ప్రభూ! నిన్ను దర్శించాక నేను ధన్యుడిని, నా జీవిత ప్రయోజనం నెరవేరింది. ఈ మూడు లోకాలను నువ్వే స్వీకరించాలి, పరమేశ్వరా!"
శ్రీశంకర ఉవాచ- అథ సర్వేశ్వరో విష్ణుర్ద్వితీయం పదమవ్యయమ్ । ఊర్ధ్వం ప్రసారయామాస బ్రహ్మలోకాంతమచ్యుతః
శంకరుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ తరువాత సర్వేశ్వరుడు విష్ణువు, రెండవ అడుగును పైకి విస్తరించి, బ్రహ్మలోకానికి చేరాడు, నిష్కళంకురాలా!
సనక్షత్రగ్రహోపేతం సర్వదేవసమావృతమ్ । పదేన పరిపూర్ణోఽభూదచ్యుతస్య శుభాననే
నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, సమస్త దేవతలతో కూడిన ఆ అడుగు, అచ్యుతుని అడుగు, అన్నింటినీ పూర్తిగా నింపింది, మంగళమయురాలా!
తతః పితామహో బ్రహ్మచక్రపద్మాదిచిహ్నితమ్ । పాదం తద్దేవదేవస్య హర్షసంకులచేతసా
తర్వాత పితామహుడు బ్రహ్మ, హర్షంతో హృదయం ఉప్పొంగిపోతూ, చక్రం, పద్మం వంటి లక్షణాలతో ఉన్న దేవదేవుని కాలును చూశాడు.
ధన్యోస్మీతి వదన్బ్రహ్మా గృహీత్వా స్వకమండలుమ్ । భక్త్యా ప్రక్షాలయామాస తత్రసంస్థిత వారిణా
బ్రహ్మ "నాకు గొప్ప అదృష్టం" అని చెప్పి, తన కమండలాన్ని తీసుకుని, అక్కడ ఉన్న నీటితో భక్తితో ఆ కాలును కడిగాడు.
అక్షయ్యమభవత్తోయం తస్య విష్ణోః ప్రభావతః । తత్తీర్థం మేరుశిఖరే పపాత విమలం జలమ్
విష్ణువు మహిమ వల్ల ఆ నీరు ఎప్పటికీ తరిగిపోలేదు; ఆ పవిత్రమైన జలం మెరు శిఖరంపై తీర్థంగా జారింది.
జగతః పావనార్థం వై చతుర్దిక్షు ప్రవాహితమ్ । సితా చాలకనన్దా చ చక్షుర్భద్రా యథాక్రమమ్
ప్రపంచం పవిత్రత కోసం, ఆ నీరు అన్ని దిక్కులకూ పారింది: మొదట సీతగా, తరువాత ఆలకానందగా, తరువాత చక్షుభద్రగా ప్రవహించింది.
తతశ్చాలకనన్దా చ మేరోర్దక్షిణతః స్మృతా । త్రిధా నామ్నా త్రిపథగా త్రిస్రోతా లోకపావనీ
అప్పుడే మేరు పర్వతానికి దక్షిణంగా ఆనందాన్ని పంచే అలకానందా నది ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమెను త్రిపథగా, త్రిస్రోతా, లోకాల్ని పవిత్రం చేసే నదిగా కూడా పిలుస్తారు.
స్వర్గే మందాకినీ ప్రోక్తా త్వధో భోగవతీ తథా । మధ్యే వేగవతీ గంగా పావనార్థం నృణాం శివా
స్వర్గంలో ఆమెను మందాకినీ అంటారు, అడుగున భోగవతీ అని, మధ్యలో వేగంగా ప్రవహించే గంగా అని పిలుస్తారు. ఈ గంగా మనుష్యుల పవిత్రత కోసం శుభప్రదంగా ఉంది.
తాం దృష్ట్వా మేరుమధ్యే తు ప్రస్రవంతీం శుభాననే । ఆత్మనః పావనార్థాయ శిరసాహమధారయమ్
ఓ మంగళమయమైన ముఖవతీ! మేరు మధ్యలో ఆమె ఉప్పొంగుతూ ప్రవహించడాన్ని చూసి, నా స్వంత పవిత్రత కోసం నేను నా తలపై ఆ గంగను ధరించాను.
దివ్యం వర్షసహస్రం తు ధృత్వా గంగాజలం శుభమ్ । శివత్వమగమం దేవి సర్వలోకేషు పూజితః
దివ్యమైన వెయ్యేళ్ళ పాటు ఆ పవిత్రమైన గంగాజలాన్ని తలపై ధరించి, ఓ దేవీ! నేను శుభతను పొందాను, అన్ని లోకాలలో పూజింపబడాను.
యో వహేచ్ఛిరసా గంగాతోయం విష్ణుపదోద్భవమ్ । ప్రాశయేద్వా జగత్పూజ్యో భవిష్యతి న సంశయః
విష్ణువు పాదాల నుండి ఉద్భవించిన గంగాజలాన్ని ఎవరు తలపై ధరించినా, లేదా దాన్ని సేవించినా, వారు ఈ లోకంలో అందరి చేత పూజింపబడతారు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
గంగాగంగేతి యో బ్రూయాద్యోజనానాం శతైరపి । ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో విష్ణులోకం స గచ్ఛతి
ఎవరైనా 'గంగా! గంగా!' అని వందల యోజనల దూరంలో నుంచైనా పలికినా, వారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొంది, విష్ణు లోకానికి చేరుకుంటారు.