శత్రుఘ్న ఉవాచ। మదీయోఽశ్వ కుత్ర విప్ర కథయస్వ మహామతే । న లక్ష్యతే గతిస్తస్య సేవకైర్మమ కోవిదైః
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: మహామతి బ్రాహ్మణా, నా గుర్రం ఎక్కడ ఉందో చెప్పండి. నా పరిచారకులు ఎంత వెతికినా దాని దారి కనిపించలేదు.
శంస తం యేన వా నీతం క్షత్త్రియేణ చ మానినా । కథమత్ర హయప్రాప్తిర్భవిష్యతి తపోధన
దాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్లారో చెప్పండి. గర్వంతో ఉన్న క్షత్రియుడా? ఇక్కడ ఆ గుర్రాన్ని ఎలా తిరిగి పొందగలమో చెప్పండి, తపస్సుతో నిండినవాడా.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య శత్రుఘ్నస్య స నారదః । ఉవాచ వీణాం రణయన్గాయన్రామకథాం ముహుః
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అడిగిన మాటలు విని, నారదుడు తన వీణను మ్రోగిస్తూ, రాముని కథను పునఃపునః ఆలపించాడు.
నారద ఉవాచ। ఏతద్దేవపురం రాజన్భూపో వీరమణిర్మహాన్ । తత్పుత్రేణ వనస్థేన గృహీతస్తవ వాజిరాట్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా, ఇది దేవపురం. ఇక్కడ మహారాజు వీరమణి ఉన్నాడు. అతని కుమారుడు, అరణ్యంలో నివసించేవాడు, నీ ప్రధాన గుర్రాన్ని పట్టుకున్నాడు.
తత్ర యుద్ధం మహత్తేఽద్య భవిష్యతి సుదారుణమ్ । అత్ర వీరాః పతిష్యంతి బలశౌర్యసమన్వితాః
ఇక్కడ నేడు ఘోరమైన పెద్ద యుద్ధం జరుగుతుంది. బలంతో, ధైర్యంతో ఉన్న వీరులు ఇక్కడ పడిపోతారు.
తస్మాదత్ర మహాయత్నాత్స్థాతవ్యం తే మహాబల । రచయ వ్యూహరచనాం దుర్గమాం పరసైనికైః
కాబట్టి, నీవు గొప్ప శక్తితో ఇక్కడ దృఢంగా ఉండాలి. శత్రుసైన్యానికి దాటి రావడం కష్టమైన విధంగా సైన్యాన్ని అమర్చు.
జయస్తే భవితా రాజన్కృచ్ఛ్రేణాస్మాన్నృపోత్తమాత్ । రామం కో ను పరాజీయాద్భువనే సకలే హ్యపి
రాజా, ఈ ఉత్తమ రాజుపై నీవు కష్టపడి అయినా గెలుస్తావు. ఈ లోకంలో రాముని ఎవరు ఓడించగలరు?
ఇత్యుక్త్వాంతర్దధే విప్రో నభసి స్థితవాంస్తతః । యుద్ధం సుదారుణం ద్రక్ష్యన్దేవదానవయోరివ
ఇలా చెప్పి, ఆ ముని ఆకాశంలో నిలిచి కనబడకుండా పోయాడు. ఇక్కడ దేవతలు-దానవుల మధ్య జరిగేలా ఘోరమైన యుద్ధం కనిపిస్తుంది.
శేష ఉవాచ। అథ రాజా వీరమణిః సర్వశూరశిరోమణిః । పటహం ఘోషితుం స్వీయే పురమధ్యే మహారవమ్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ తర్వాత వీరమణి అనే రాజు, అందరి మధ్యా శూరులలో అగ్రగణ్యుడు, తన పట్టణం మధ్యలో బడిగా పటాహాన్ని మోగించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
ఆహ్వయామాస సేనాన్యం రిపువీరం మహోన్నతమ్ । కథయామాస చ క్షిప్రం మేఘగంభీరయా గిరా
ఆయన శత్రువులకు భయంకరుడైన సేనాధిపతిని పిలిపించి, మేఘాలా గంభీరమైన స్వరంతో త్వరగా ఇలా చెప్పాడు.
వీరమణిరువాచ। సేనానీః పటహస్యాజ్ఞాం దేహి మే శోభనే పురే । తచ్ఛ్రుత్వా మే సుసన్నద్ధాః శత్రుఘ్నం ప్రతి యాంతు తే
వీరమణి ఇలా అన్నాడు: సేనాధిపతీ, నా అందమైన పట్టణంలో పటాహాన్ని మోగించమని ఆజ్ఞాపించు. ఆ ధ్వని విన్న వెంటనే నా బలగాలు శత్రుఘ్నుని ఎదుర్కొనడానికి బయలుదేరాలి.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య రాజ్ఞో వీరమణేస్తదా । కారయామాస పటహం మహారవనినాదితమ్
రాజు వీరమణి మాటలు విన్న సేనాధిపతి, పెద్ద శబ్దంతో పటాహాన్ని మోగించించాడు.
గేహే గేహే చ రథ్యాయాం శ్రూయతే పటహధ్వనిః । శత్రుఘ్నం యాంతు యే సర్వే వీరా రాజపురే స్థితాః
ప్రతి ఇంట్లోను వీధుల్లోను పటాహధ్వని వినిపించసాగింది. రాజధానిలో ఉన్న అందరు వీరులు శత్రుఘ్నుని ఎదుర్కొనడానికి బయలుదేరాలని ఆజ్ఞ వచ్చింది.
యే వై రాజ్ఞః సముల్లంఘ్య శాసనం వీరమానినః । పుత్రా వా భ్రాతరో వాపి తే వధ్యాః స్యుర్నృపాజ్ఞయా
ఎవరైనా రాజు ఆజ్ఞను తృణీకరిస్తే, వారు కుమారులు అయినా, అన్నదమ్ములు అయినా, గర్వంతో రాజు మాటను లెక్కచేయకపోతే, వారు రాజు ఆజ్ఞ ప్రకారం శిక్షించబడతారు.
శృణ్వంతు వీరాః పునరప్యాహ తే పటహే రవమ్ । శ్రుత్వా విధీయతామాశు కర్తవ్యం మా విలంబితమ్
వీరులారా, మళ్లీ పటాహధ్వని వినండి. ఆ ధ్వని విన్న వెంటనే చేయాల్సిన పని ఆలస్యం చేయకుండా వెంటనే చేయండి.
శేష ఉవాచ। ఇతి పటహరవం స్వకర్ణగోచరం । నరవరవీరవరా యయుర్నృపోత్తమమ్ । కనకకవచభూషితస్వదేహాః । సమరమహోత్సవ హృష్టచిత్తకోశాః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: పటాహధ్వని వారి చెవులకు చేరగానే, మానవులలో అగ్రగణ్యులైన వీరులు, తమ శరీరాలను బంగారు కవచాలతో అలంకరించుకుని, యుద్ధోత్సవానికి ఉల్లాసంగా రాజును దర్శించడానికి బయలుదేరారు.
కేచిద్యయుః శిరస్త్రాణం ధృత్వా శిరసి శోభనమ్ । కవచేన సుశోభాఢ్యాః శతకోటిసుశోభితాః
కొంతమంది తలపై మెరిసే తలరక్షలు ధరించి, బంగారు కవచాలతో మెరిసిపోతూ, లక్షలాది వీరుల మధ్య వెలుగొందుతూ బయలుదేరారు.
రథేన హయయుగ్మేన మణికాంచనశోభినా । యయుస్తే రాజసందేశాన్నృవరాలయమున్మదాః
రత్నాలు, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసే గుర్రాల బండ్లపై వారు రాజు ఆజ్ఞతో ఉత్సాహంగా రాజమందిరానికి వెళ్లారు.
కేచిన్మతంగజైర్మత్తైః కేచిద్వాహైః సుశోభనైః । యయుర్నపగృహం సర్వే రాజసందేశకారకాః
కొంతమంది మత్తులో ఉన్న ఏనుగులపై, మరికొందరు శోభాయమానమైన వాహనాలపై, అందరూ రాజు ఆజ్ఞను పాటిస్తూ రాజమందిరానికి చేరుకున్నారు.
వివిక్తస్వర్ణకవచశిరస్త్రాణసుశోభితః । రుక్మాంగదోఽపి చ నిజే రథే తిష్ఠన్మనోజవే
రుక్మాంగదుడు ప్రత్యేకంగా బంగారు కవచం, మెరిసే తలరక్ష ధరించి, తన వేగవంతమైన రథంపై నిలబడి ఉన్నాడు.
శుభాంగదోఽనుజస్తస్య మహారత్నమయం దధత్ । కవచం వపుషి శ్రేష్ఠం నిజం ప్రాయాద్రణోత్సవే
అతని తమ్ముడు శుభాంగదుడు, విలువైన రత్నాలతో అలంకరించిన కవచాన్ని తన శరీరంపై ధరించి, యుద్ధోత్సవానికి బయలుదేరాడు.
రాజభ్రాతా వీరసింహః సర్వశస్త్రాస్త్రకోవిదః । యయౌ నృపాజ్ఞయా తత్ర శాసనం భూమిపస్య హి
రాజు సోదరుడు వీరసింహుడు, అన్ని ఆయుధాల్లో నిపుణుడు, రాజు ఆజ్ఞను పాటిస్తూ అక్కడికి వెళ్లాడు.
జామేయస్తస్య రాజ్ఞోఽపి బలమిత్ర ఇతి స్మృతః । సన్నద్ధః కవచీ ఖడ్గీ జగామ నృపమందిరమ్
ఆ రాజుకు మేనల్లుడు అయిన బలమిత్రుడు, కవచం, ఖడ్గంతో పూర్తిగా సిద్ధమై, రాజమందిరానికి వెళ్లాడు.
సేనానీ రిపువారోఽపి సేనాం తాం చతురంగిణీమ్ । సజ్జాం విధాయ భూపాయ న్యవేదయదథో మహాన్
శత్రువులకు భయంకరుడైన సేనాధిపతి, నాలుగు విభాగాల సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసి, రాజుకు అందజేశాడు.
అథ రాజా వీరమణిః సర్వశస్త్రాస్త్రపూరితమ్ । మణిసృష్టోచ్చచక్రోచ్చమారోహత్స్యందనోత్తమమ్
ఆ తర్వాత వీరమణి మహారాజు, అన్ని ఆయుధాలతో చుట్టుముట్టబడి, రత్నాలతో మెరిసే, ఎత్తైన చక్రాలున్న అత్యుత్తమ రథంపై ఎక్కాడు.
తతో వీరార్ణవే శంఖనినాదశ్చ సమంతతః । శ్రూయతే కాతరాన్వీరాన్ప్రేరయన్నివ సంగరే
అప్పుడా వీరుల సముద్రంలో, శంఖాల నాదం四దిక్కులా వినిపించింది. అది భయపడేవారినీ, ధైర్యవంతులనూ యుద్ధంలోకి ప్రేరేపించినట్లుగా అనిపించింది.
భేర్యః సమంతతో జఘ్నుః శుభవాదకవాదితాః । అనీకాన్యత్ర తస్యాసన్సంగ్రామాయ ప్రతస్థుషః
అన్ని వైపులా మృదంగాలు, శుభ్రమైన శంఖాలు, ఇతర వాద్యాలతో కలిసి ఘనంగా మోగాయి. అక్కడ ఉన్న సేనలు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాయి.
సర్వే కృతస్వస్త్యయనాః సర్వాభరణభూషితాః । సర్వశస్త్రాస్త్రసంపూర్ణా యయుః సమరమణ్డలమ్
అందరూ శుభకార్యాలు చేసి, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, ఆయుధాలు, అస్త్రాలు ధరించి, యుద్ధరంగంలోకి ప్రవేశించారు.
భేరీశంఖనినాదేన పూరితాశ్చ నగా గుహాః । ఆకారితుం గతః కిం ను తద్రవః స్వర్గసంస్థితాన్
మృదంగాలు, శంఖాల శబ్దంతో కొండలు, గుహలు నిండిపోయాయి. ఆ ఘోషం పరలోకంలో ఉన్నవారికీ వినిపించిందేమో అనిపించింది.
తస్మిన్కోలాహలే వృత్తే రాజా వీరమణిర్మహాన్ । రణోత్సాహేన సంయుక్తో యయౌ ప్రధనమండలమ్
అలాంటి హోరాహోరీలో, మహారాజు వీరమణి యుద్ధోత్సాహంతో నిండిపోయి, ప్రధాన యుద్ధరంగంలోకి వెళ్లాడు.