తేషాం వచనమాకర్ణ్య పప్రచ్ఛ సుమతిం నృపః । శత్రుఘ్నః శత్రుసంహారకారీమోహనరూపధృక్
వారు చెప్పిన మాటలు విని, రాజు సుమతిని అడిగాడు. శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, శత్రువులను మాయలో పడేసే రూపాన్ని ధరించాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। కోఽత్ర రాజా నివసతి కథం వాహస్య సంగమః । కియద్బలం భూమిపతేర్యేన మేఽద్య హృతో హయః
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: ఇక్కడ ఎవరు రాజుగా ఉన్నారు? ఈ గుర్రం ఇక్కడికి ఎలా వచ్చింది? నేడు నా గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లిన ఆ భూమిపతికి ఎంత బలముంది?
సుమతిరువాచ। రాజన్దేవపురం హ్యేతద్దేవేనైవ వినిర్మితమ్ । కైలాసమివ దుర్గమ్యం వైరిసంఘైః సుసంహతైః
సుమతి ఇలా అన్నాడు: రాజా, ఇది దేవపురం. దేవుడు స్వయంగా నిర్మించిన నగరం ఇది. శత్రువుల సమూహాల వల్ల కైలాసంలా చేరుకోలేనిది, బలంగా కాపాడబడింది.
అస్మిన్వీరమణీ రాజా మహాశూరః ప్రతాపవాన్ । రాజ్యం కరోతి ధర్మేణ శివేన పరిరక్షితః
ఇక్కడ వీరమణి అనే రాజు ఉన్నాడు. అతడు గొప్ప వీరుడు, పరాక్రమశాలి. శివుడు రక్షణ చేయగా, ధర్మబద్ధంగా తన రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నాడు.
యోఽసౌ ప్రలయకారీ స ఆస్తే భక్త్యా వశీకృతః । చంద్రచూడః స్వభక్తస్య పక్షపాతం సృజన్సదా
ప్రళయాన్ని కలిగించేవాడు ఇక్కడ భక్తితో వశమై నివసిస్తున్నాడు. చంద్రచూడుడు తన భక్తుడి పట్ల ఎప్పుడూ పక్షపాతాన్ని చూపుతాడు.
తస్మాదత్ర మహద్యుద్ధం గృహీతశ్చేద్భవిష్యతి । యత్తాః సంతః ప్రకుర్వంతు రక్షణం కటకస్య హి
అందువల్ల ఇక్కడ పెద్ద యుద్ధం జరిగితే తప్పదు. అందరూ తమ తమ శిబిరాన్ని బలంగా కాపాడేందుకు ఏర్పాట్లు చేయాలి.
ఏవం శ్రుత్వా స శత్రుఘ్నః సర్వభూపశిరోమణిః । సైన్యవ్యూహం రచిత్వాసౌ తిష్ఠతి స్మ మహాయశాః
ఇలా విని, శత్రుఘ్నుడు, రాజులలో శిరోమణి, తన సైన్యాన్ని క్రమబద్ధంగా అమర్చాడు. గొప్ప కీర్తితో నిలబడ్డాడు.
అథ తం సుఖమాసీనం మంత్రయంతం సుమంత్రిణా । ఆజగామ స దేవర్షిర్యుద్ధకౌతుకసంయుతః
అప్పుడు, శత్రుఘ్నుడు సుఖంగా కూర్చొని, మంత్రులతో ఆలోచన చేస్తుండగా, యుద్ధానికి ఆసక్తితో ఉన్న దేవర్షి అక్కడికి వచ్చాడు.
తమాగతం మునిం దృష్ట్వా శత్రుఘ్నస్తపసాం నిధిమ్ । అభ్యుత్థాయాసనే స్థాప్య మధుపర్కమథార్పయత్
ఆ మునిని వచ్చినదాన్ని చూసి, శత్రుఘ్నుడు, తపస్సులో నిధి అయినవాడు, లేచి, ఆసనంలో కూర్చోబెట్టి, మధుపర్కాన్ని సమర్పించాడు.
స్వాగతేన చ సంతుష్టం నారదం మునిసత్తమమ్ । ఉవాచ ప్రీణయన్వాచా వాక్యవాదవిశారదః
స్వాగత పదాలతో నారదుడిని సంతృప్తిపర్చాడు. వాక్చాతుర్యంలో నిపుణుడైన శత్రుఘ్నుడు, మునిశ్రేష్ఠుడిని మధురంగా పలికాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। మదీయోఽశ్వ కుత్ర విప్ర కథయస్వ మహామతే । న లక్ష్యతే గతిస్తస్య సేవకైర్మమ కోవిదైః
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: మహామతి బ్రాహ్మణా, నా గుర్రం ఎక్కడ ఉందో చెప్పండి. నా పరిచారకులు ఎంత వెతికినా దాని దారి కనిపించలేదు.
శంస తం యేన వా నీతం క్షత్త్రియేణ చ మానినా । కథమత్ర హయప్రాప్తిర్భవిష్యతి తపోధన
దాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్లారో చెప్పండి. గర్వంతో ఉన్న క్షత్రియుడా? ఇక్కడ ఆ గుర్రాన్ని ఎలా తిరిగి పొందగలమో చెప్పండి, తపస్సుతో నిండినవాడా.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య శత్రుఘ్నస్య స నారదః । ఉవాచ వీణాం రణయన్గాయన్రామకథాం ముహుః
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అడిగిన మాటలు విని, నారదుడు తన వీణను మ్రోగిస్తూ, రాముని కథను పునఃపునః ఆలపించాడు.
నారద ఉవాచ। ఏతద్దేవపురం రాజన్భూపో వీరమణిర్మహాన్ । తత్పుత్రేణ వనస్థేన గృహీతస్తవ వాజిరాట్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా, ఇది దేవపురం. ఇక్కడ మహారాజు వీరమణి ఉన్నాడు. అతని కుమారుడు, అరణ్యంలో నివసించేవాడు, నీ ప్రధాన గుర్రాన్ని పట్టుకున్నాడు.
తత్ర యుద్ధం మహత్తేఽద్య భవిష్యతి సుదారుణమ్ । అత్ర వీరాః పతిష్యంతి బలశౌర్యసమన్వితాః
ఇక్కడ నేడు ఘోరమైన పెద్ద యుద్ధం జరుగుతుంది. బలంతో, ధైర్యంతో ఉన్న వీరులు ఇక్కడ పడిపోతారు.
తస్మాదత్ర మహాయత్నాత్స్థాతవ్యం తే మహాబల । రచయ వ్యూహరచనాం దుర్గమాం పరసైనికైః
కాబట్టి, నీవు గొప్ప శక్తితో ఇక్కడ దృఢంగా ఉండాలి. శత్రుసైన్యానికి దాటి రావడం కష్టమైన విధంగా సైన్యాన్ని అమర్చు.
జయస్తే భవితా రాజన్కృచ్ఛ్రేణాస్మాన్నృపోత్తమాత్ । రామం కో ను పరాజీయాద్భువనే సకలే హ్యపి
రాజా, ఈ ఉత్తమ రాజుపై నీవు కష్టపడి అయినా గెలుస్తావు. ఈ లోకంలో రాముని ఎవరు ఓడించగలరు?
ఇత్యుక్త్వాంతర్దధే విప్రో నభసి స్థితవాంస్తతః । యుద్ధం సుదారుణం ద్రక్ష్యన్దేవదానవయోరివ
ఇలా చెప్పి, ఆ ముని ఆకాశంలో నిలిచి కనబడకుండా పోయాడు. ఇక్కడ దేవతలు-దానవుల మధ్య జరిగేలా ఘోరమైన యుద్ధం కనిపిస్తుంది.
శేష ఉవాచ। అథ రాజా వీరమణిః సర్వశూరశిరోమణిః । పటహం ఘోషితుం స్వీయే పురమధ్యే మహారవమ్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ తర్వాత వీరమణి అనే రాజు, అందరి మధ్యా శూరులలో అగ్రగణ్యుడు, తన పట్టణం మధ్యలో బడిగా పటాహాన్ని మోగించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
ఆహ్వయామాస సేనాన్యం రిపువీరం మహోన్నతమ్ । కథయామాస చ క్షిప్రం మేఘగంభీరయా గిరా
ఆయన శత్రువులకు భయంకరుడైన సేనాధిపతిని పిలిపించి, మేఘాలా గంభీరమైన స్వరంతో త్వరగా ఇలా చెప్పాడు.
వీరమణిరువాచ। సేనానీః పటహస్యాజ్ఞాం దేహి మే శోభనే పురే । తచ్ఛ్రుత్వా మే సుసన్నద్ధాః శత్రుఘ్నం ప్రతి యాంతు తే
వీరమణి ఇలా అన్నాడు: సేనాధిపతీ, నా అందమైన పట్టణంలో పటాహాన్ని మోగించమని ఆజ్ఞాపించు. ఆ ధ్వని విన్న వెంటనే నా బలగాలు శత్రుఘ్నుని ఎదుర్కొనడానికి బయలుదేరాలి.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య రాజ్ఞో వీరమణేస్తదా । కారయామాస పటహం మహారవనినాదితమ్
రాజు వీరమణి మాటలు విన్న సేనాధిపతి, పెద్ద శబ్దంతో పటాహాన్ని మోగించించాడు.
గేహే గేహే చ రథ్యాయాం శ్రూయతే పటహధ్వనిః । శత్రుఘ్నం యాంతు యే సర్వే వీరా రాజపురే స్థితాః
ప్రతి ఇంట్లోను వీధుల్లోను పటాహధ్వని వినిపించసాగింది. రాజధానిలో ఉన్న అందరు వీరులు శత్రుఘ్నుని ఎదుర్కొనడానికి బయలుదేరాలని ఆజ్ఞ వచ్చింది.
యే వై రాజ్ఞః సముల్లంఘ్య శాసనం వీరమానినః । పుత్రా వా భ్రాతరో వాపి తే వధ్యాః స్యుర్నృపాజ్ఞయా
ఎవరైనా రాజు ఆజ్ఞను తృణీకరిస్తే, వారు కుమారులు అయినా, అన్నదమ్ములు అయినా, గర్వంతో రాజు మాటను లెక్కచేయకపోతే, వారు రాజు ఆజ్ఞ ప్రకారం శిక్షించబడతారు.
శృణ్వంతు వీరాః పునరప్యాహ తే పటహే రవమ్ । శ్రుత్వా విధీయతామాశు కర్తవ్యం మా విలంబితమ్
వీరులారా, మళ్లీ పటాహధ్వని వినండి. ఆ ధ్వని విన్న వెంటనే చేయాల్సిన పని ఆలస్యం చేయకుండా వెంటనే చేయండి.
శేష ఉవాచ। ఇతి పటహరవం స్వకర్ణగోచరం । నరవరవీరవరా యయుర్నృపోత్తమమ్ । కనకకవచభూషితస్వదేహాః । సమరమహోత్సవ హృష్టచిత్తకోశాః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: పటాహధ్వని వారి చెవులకు చేరగానే, మానవులలో అగ్రగణ్యులైన వీరులు, తమ శరీరాలను బంగారు కవచాలతో అలంకరించుకుని, యుద్ధోత్సవానికి ఉల్లాసంగా రాజును దర్శించడానికి బయలుదేరారు.
కేచిద్యయుః శిరస్త్రాణం ధృత్వా శిరసి శోభనమ్ । కవచేన సుశోభాఢ్యాః శతకోటిసుశోభితాః
కొంతమంది తలపై మెరిసే తలరక్షలు ధరించి, బంగారు కవచాలతో మెరిసిపోతూ, లక్షలాది వీరుల మధ్య వెలుగొందుతూ బయలుదేరారు.
రథేన హయయుగ్మేన మణికాంచనశోభినా । యయుస్తే రాజసందేశాన్నృవరాలయమున్మదాః
రత్నాలు, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసే గుర్రాల బండ్లపై వారు రాజు ఆజ్ఞతో ఉత్సాహంగా రాజమందిరానికి వెళ్లారు.
కేచిన్మతంగజైర్మత్తైః కేచిద్వాహైః సుశోభనైః । యయుర్నపగృహం సర్వే రాజసందేశకారకాః
కొంతమంది మత్తులో ఉన్న ఏనుగులపై, మరికొందరు శోభాయమానమైన వాహనాలపై, అందరూ రాజు ఆజ్ఞను పాటిస్తూ రాజమందిరానికి చేరుకున్నారు.
వివిక్తస్వర్ణకవచశిరస్త్రాణసుశోభితః । రుక్మాంగదోఽపి చ నిజే రథే తిష్ఠన్మనోజవే
రుక్మాంగదుడు ప్రత్యేకంగా బంగారు కవచం, మెరిసే తలరక్ష ధరించి, తన వేగవంతమైన రథంపై నిలబడి ఉన్నాడు.