యది రామః సమాగత్య స్వాత్మానం దర్శయిష్యతి । తదాహం చరణౌ తస్య ప్రణమామి సుకోమలౌ
రాముడు స్వయంగా వచ్చి తన అసలైన రూపాన్ని చూపిస్తే, అప్పుడు నేను అతని అందమైన పాదాలకు వందనం చేస్తాను.
స్వామినా న హి యోద్ధవ్యం మహాన నయ ఉచ్యతే । అన్యే వీరాస్తృణప్రాయాః కించిత్కర్తుం న వై క్షమాః
తన యజమానితో యుద్ధం చేయడం సరికాదు — ఇదే గొప్ప నియమం. మిగతా వీరులు పుల్లల్లా లేరు, వారు ఏమీ చేయలేరు.
తస్మాద్యుద్ధ్యస్వ రాజేంద్ర రక్షకే మయి సుస్థితే । కో గృహ్ణాతి బలాద్వాహం త్రిలోకీ యది సంగతా
కాబట్టి, రాజా, నేను నిన్ను బలంగా కాపాడుతున్నప్పుడు నీవు ధైర్యంగా యుద్ధం చేయు. మూడు లోకాలు కూడి వచ్చినా, ఎవరు బలవంతంగా గుర్రాన్ని పట్టుకోగలరు?
శేష ఉవాచ। ఏతద్వచః పరం శ్రుత్వా చంద్రచూడస్య భూమిపః । జహర్ష మానసేఽత్యంతం యుద్ధకర్మణి కౌతుకీ
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: చంద్రచూడుడి గొప్ప మాటలు విని, రాజు హృదయంలో ఎంతో ఆనందంతో యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా మారాడు.
శేష ఉవాచ। సేనాచరా మహారాజ్ఞో మహాబలసమన్వితాః । సమాగతాస్తం పశ్యంతో హయం రామస్య భూపతేః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: మహారాజు సేనలోని గుప్తచారులు, గొప్ప బలంతో కూడిన వారు, రాముని గుర్రాన్ని చూస్తూ అక్కడ చేరుకున్నారు.
క్వా సావశ్వః కేన నీతః కథం వా దృశ్యతే న సః । కో గంతా యమపుర్యాం వై వాహం హృత్వా సుమందధీః
ఆ గుర్రం ఎక్కడ ఉంది? దాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్లారు? ఎందుకు కనిపించడంలేదు? ఎవరు దాన్ని దొంగిలించి, నిశ్చింతగా యమపురికి వెళ్ళగలరు?
విలోకయంతస్తన్మార్గం యావత్సేనాచరా రఘోః । తావత్ప్రాప్తో మహారాజో మహాసైన్యపరీవృతః
రఘువంశపు సేన గుప్తచారులు ఆ మార్గాన్ని వెతుకుతుండగా, అదే సమయంలో గొప్ప సైన్యంతో కూడిన మహారాజు అక్కడికి వచ్చాడు.
పప్రచ్ఛ సేవకాన్సర్వాన్కుత్రాశ్వో మమ సాంప్రతమ్ । న దృశ్యతే కథం వాహః స్వర్ణపత్రసుశోభితః
అతడు తన సేవకులను అడిగాడు: 'నా గుర్రం ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉంది? బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించిన గుర్రం ఎందుకు కనిపించడంలేదు?'
ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా సేవకాస్తే హయానుగాః । ప్రోచుర్నాథ మనోవేగో వాహః కేనాపి కాననే
ఆ మాటలు విని, గుర్రాన్ని అనుసరించిన సేవకులు ఇలా అన్నారు: 'ప్రభూ, మనస్సు వేగంతో ఉన్న ఆ గుర్రాన్ని ఎవరో అడవిలో తీసుకెళ్లారు.'
హృతో న లక్ష్యతే తస్మాదస్మాభిర్మార్గకోవిదైః । తదత్ర యత్నః కర్తవ్యో హయప్రాప్తిం ప్రతి ప్రభో
'దాన్ని ఎవరో దొంగిలించారు, మేము ఎంత వెతికినా కనుగొనలేకపోయాం. అందుకే, ప్రభూ, ఇక్కడ గుర్రాన్ని తిరిగి పొందేందుకు ప్రయత్నం చేయాలి.'
తేషాం వచనమాకర్ణ్య పప్రచ్ఛ సుమతిం నృపః । శత్రుఘ్నః శత్రుసంహారకారీమోహనరూపధృక్
వారు చెప్పిన మాటలు విని, రాజు సుమతిని అడిగాడు. శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, శత్రువులను మాయలో పడేసే రూపాన్ని ధరించాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। కోఽత్ర రాజా నివసతి కథం వాహస్య సంగమః । కియద్బలం భూమిపతేర్యేన మేఽద్య హృతో హయః
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: ఇక్కడ ఎవరు రాజుగా ఉన్నారు? ఈ గుర్రం ఇక్కడికి ఎలా వచ్చింది? నేడు నా గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లిన ఆ భూమిపతికి ఎంత బలముంది?
సుమతిరువాచ। రాజన్దేవపురం హ్యేతద్దేవేనైవ వినిర్మితమ్ । కైలాసమివ దుర్గమ్యం వైరిసంఘైః సుసంహతైః
సుమతి ఇలా అన్నాడు: రాజా, ఇది దేవపురం. దేవుడు స్వయంగా నిర్మించిన నగరం ఇది. శత్రువుల సమూహాల వల్ల కైలాసంలా చేరుకోలేనిది, బలంగా కాపాడబడింది.
అస్మిన్వీరమణీ రాజా మహాశూరః ప్రతాపవాన్ । రాజ్యం కరోతి ధర్మేణ శివేన పరిరక్షితః
ఇక్కడ వీరమణి అనే రాజు ఉన్నాడు. అతడు గొప్ప వీరుడు, పరాక్రమశాలి. శివుడు రక్షణ చేయగా, ధర్మబద్ధంగా తన రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నాడు.
యోఽసౌ ప్రలయకారీ స ఆస్తే భక్త్యా వశీకృతః । చంద్రచూడః స్వభక్తస్య పక్షపాతం సృజన్సదా
ప్రళయాన్ని కలిగించేవాడు ఇక్కడ భక్తితో వశమై నివసిస్తున్నాడు. చంద్రచూడుడు తన భక్తుడి పట్ల ఎప్పుడూ పక్షపాతాన్ని చూపుతాడు.
తస్మాదత్ర మహద్యుద్ధం గృహీతశ్చేద్భవిష్యతి । యత్తాః సంతః ప్రకుర్వంతు రక్షణం కటకస్య హి
అందువల్ల ఇక్కడ పెద్ద యుద్ధం జరిగితే తప్పదు. అందరూ తమ తమ శిబిరాన్ని బలంగా కాపాడేందుకు ఏర్పాట్లు చేయాలి.
ఏవం శ్రుత్వా స శత్రుఘ్నః సర్వభూపశిరోమణిః । సైన్యవ్యూహం రచిత్వాసౌ తిష్ఠతి స్మ మహాయశాః
ఇలా విని, శత్రుఘ్నుడు, రాజులలో శిరోమణి, తన సైన్యాన్ని క్రమబద్ధంగా అమర్చాడు. గొప్ప కీర్తితో నిలబడ్డాడు.
అథ తం సుఖమాసీనం మంత్రయంతం సుమంత్రిణా । ఆజగామ స దేవర్షిర్యుద్ధకౌతుకసంయుతః
అప్పుడు, శత్రుఘ్నుడు సుఖంగా కూర్చొని, మంత్రులతో ఆలోచన చేస్తుండగా, యుద్ధానికి ఆసక్తితో ఉన్న దేవర్షి అక్కడికి వచ్చాడు.
తమాగతం మునిం దృష్ట్వా శత్రుఘ్నస్తపసాం నిధిమ్ । అభ్యుత్థాయాసనే స్థాప్య మధుపర్కమథార్పయత్
ఆ మునిని వచ్చినదాన్ని చూసి, శత్రుఘ్నుడు, తపస్సులో నిధి అయినవాడు, లేచి, ఆసనంలో కూర్చోబెట్టి, మధుపర్కాన్ని సమర్పించాడు.
స్వాగతేన చ సంతుష్టం నారదం మునిసత్తమమ్ । ఉవాచ ప్రీణయన్వాచా వాక్యవాదవిశారదః
స్వాగత పదాలతో నారదుడిని సంతృప్తిపర్చాడు. వాక్చాతుర్యంలో నిపుణుడైన శత్రుఘ్నుడు, మునిశ్రేష్ఠుడిని మధురంగా పలికాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। మదీయోఽశ్వ కుత్ర విప్ర కథయస్వ మహామతే । న లక్ష్యతే గతిస్తస్య సేవకైర్మమ కోవిదైః
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: మహామతి బ్రాహ్మణా, నా గుర్రం ఎక్కడ ఉందో చెప్పండి. నా పరిచారకులు ఎంత వెతికినా దాని దారి కనిపించలేదు.
శంస తం యేన వా నీతం క్షత్త్రియేణ చ మానినా । కథమత్ర హయప్రాప్తిర్భవిష్యతి తపోధన
దాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్లారో చెప్పండి. గర్వంతో ఉన్న క్షత్రియుడా? ఇక్కడ ఆ గుర్రాన్ని ఎలా తిరిగి పొందగలమో చెప్పండి, తపస్సుతో నిండినవాడా.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య శత్రుఘ్నస్య స నారదః । ఉవాచ వీణాం రణయన్గాయన్రామకథాం ముహుః
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అడిగిన మాటలు విని, నారదుడు తన వీణను మ్రోగిస్తూ, రాముని కథను పునఃపునః ఆలపించాడు.
నారద ఉవాచ। ఏతద్దేవపురం రాజన్భూపో వీరమణిర్మహాన్ । తత్పుత్రేణ వనస్థేన గృహీతస్తవ వాజిరాట్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా, ఇది దేవపురం. ఇక్కడ మహారాజు వీరమణి ఉన్నాడు. అతని కుమారుడు, అరణ్యంలో నివసించేవాడు, నీ ప్రధాన గుర్రాన్ని పట్టుకున్నాడు.
తత్ర యుద్ధం మహత్తేఽద్య భవిష్యతి సుదారుణమ్ । అత్ర వీరాః పతిష్యంతి బలశౌర్యసమన్వితాః
ఇక్కడ నేడు ఘోరమైన పెద్ద యుద్ధం జరుగుతుంది. బలంతో, ధైర్యంతో ఉన్న వీరులు ఇక్కడ పడిపోతారు.
తస్మాదత్ర మహాయత్నాత్స్థాతవ్యం తే మహాబల । రచయ వ్యూహరచనాం దుర్గమాం పరసైనికైః
కాబట్టి, నీవు గొప్ప శక్తితో ఇక్కడ దృఢంగా ఉండాలి. శత్రుసైన్యానికి దాటి రావడం కష్టమైన విధంగా సైన్యాన్ని అమర్చు.
జయస్తే భవితా రాజన్కృచ్ఛ్రేణాస్మాన్నృపోత్తమాత్ । రామం కో ను పరాజీయాద్భువనే సకలే హ్యపి
రాజా, ఈ ఉత్తమ రాజుపై నీవు కష్టపడి అయినా గెలుస్తావు. ఈ లోకంలో రాముని ఎవరు ఓడించగలరు?
ఇత్యుక్త్వాంతర్దధే విప్రో నభసి స్థితవాంస్తతః । యుద్ధం సుదారుణం ద్రక్ష్యన్దేవదానవయోరివ
ఇలా చెప్పి, ఆ ముని ఆకాశంలో నిలిచి కనబడకుండా పోయాడు. ఇక్కడ దేవతలు-దానవుల మధ్య జరిగేలా ఘోరమైన యుద్ధం కనిపిస్తుంది.
శేష ఉవాచ। అథ రాజా వీరమణిః సర్వశూరశిరోమణిః । పటహం ఘోషితుం స్వీయే పురమధ్యే మహారవమ్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ తర్వాత వీరమణి అనే రాజు, అందరి మధ్యా శూరులలో అగ్రగణ్యుడు, తన పట్టణం మధ్యలో బడిగా పటాహాన్ని మోగించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
ఆహ్వయామాస సేనాన్యం రిపువీరం మహోన్నతమ్ । కథయామాస చ క్షిప్రం మేఘగంభీరయా గిరా
ఆయన శత్రువులకు భయంకరుడైన సేనాధిపతిని పిలిపించి, మేఘాలా గంభీరమైన స్వరంతో త్వరగా ఇలా చెప్పాడు.