తస్మాదిమం మహారాజ రాజ్యేన సహ సన్నతః । వాజినం భోజనం దత్వా ప్రేక్షస్వాంఘ్రియుగం తతః
కాబట్టి మహారాజా! వినయంతో, ఈ గుర్రాన్ని నీ రాజ్యంతో పాటు భోజనంగా సమర్పించి, ఆ తరువాత ఆయన పాదయుగాన్ని దర్శించు.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య శివస్య స నృపోత్తమః । ఉవాచ తం సురేంద్రాదివంద్యపాదాంబుజద్వయమ్
శివుని ఈ మాటలు విని, ఆ మహారాజు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు పూజించే పాదపద్మాలను కలిగిన వానికి సమాధానమిచ్చాడు.
వీరమణిరువాచ। క్షత్రియాణామయం ధర్మో యత్ప్రతాపస్య రక్షణమ్ । తదసౌ క్రాంతుముద్యుక్తః క్రతునా హయసంజ్ఞినా
వీరమణి ఇలా అన్నాడు: క్షత్రియుల ధర్మం అంటే తమ పరాక్రమాన్ని కాపాడటం. అందుకే, ఆ యజ్ఞానికి ఉద్దేశించిన గుర్రాన్ని పట్టుకోవడానికి అతడు బయలుదేరాడు.
తస్మాద్రక్ష్యః స్వప్రతాపో యేనకేనాపి మానినా । యావచ్ఛక్యం కర్మ కృత్వా శరీరవ్యయకారిణా
అందువల్ల, తన పరాక్రమాన్ని ఎలాగైనా, ఎంతకాలమైనా, శరీరం త్యాగం చేసినా కాపాడాలి.
సర్వం కృతం సుతేనేదం గృహీతోఽశ్వ పునర్యతః । కోపితం రామభూపాలం సమయార్హం కురు ప్రభో
నా కుమారుడు అన్నీ చేసేశాడు; గుర్రాన్ని మళ్లీ పట్టుకున్నాడు. రాముడు కోపగించుకున్నాడు కాబట్టి, ప్రభూ, ఇప్పుడు పరిస్థితికి తగినట్లు నీవు చేయాలి.
క్షత్త్రియాణామిదం కర్మ కర్తవ్యార్హం భవేన్నహి । యదకస్మాద్రిపోః పాదౌ ప్రణమేద్భయవిహ్వలః
క్షత్రియులకు ఇది తగిన పని కాదు — అకస్మాత్తుగా భయంతో శత్రువు పాదాల వద్ద వంగిపోవడం సరి కాదు.
రిపవో విహసంత్యేనం కాతరోఽయం నృపాధమః । క్షుద్రః ప్రాకృతవన్నీచో నతవాన్భయవిహ్వలః
శత్రువులు అతన్ని చూసి నవ్వుతూ, 'ఇతడు భయపడే వాడు, రాజులలో అతి నీచుడు, చిన్న మనిషిలా భయంతో వంగిపోయాడు' అని అపహాస్యం చేస్తారు.
తస్మాద్భవాన్యథాయోగ్యం యోద్ధవ్యే సముపస్థితే । యద్విధేయం విచార్యైవ కర్తవ్యం భక్తరక్షణమ్
కాబట్టి, యుద్ధం సమీపించినప్పుడు, యోగ్యంగా వ్యవహరించాలి. ఏది చేయాలో బాగా ఆలోచించి, భక్తుడిని రక్షించాలి.
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య చంద్రచూడోవదద్వచః । ప్రహసన్మేఘగంభీరవాణ్యా సంమోహయన్మనః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ మాటలు విని, చంద్రచూడుడు మేఘంలా గంభీరమైన స్వరంతో నవ్వుతూ, మనస్సును మాయ చేయడం వంటి మాటలు చెప్పాడు.
యది దేవాస్త్రయస్త్రింశత్కోటయః సముపస్థితాః । తథాపి త్వత్తః కేనాశ్వో గృహ్యతే మమ రక్షితుః
ముప్పత్తుమూడు కోట్ల దేవతలు కూడి వచ్చినా, నా రక్షకుడైన నీవు ఉన్నప్పుడు ఎవరు గుర్రాన్ని పట్టుకోగలరు?
యది రామః సమాగత్య స్వాత్మానం దర్శయిష్యతి । తదాహం చరణౌ తస్య ప్రణమామి సుకోమలౌ
రాముడు స్వయంగా వచ్చి తన అసలైన రూపాన్ని చూపిస్తే, అప్పుడు నేను అతని అందమైన పాదాలకు వందనం చేస్తాను.
స్వామినా న హి యోద్ధవ్యం మహాన నయ ఉచ్యతే । అన్యే వీరాస్తృణప్రాయాః కించిత్కర్తుం న వై క్షమాః
తన యజమానితో యుద్ధం చేయడం సరికాదు — ఇదే గొప్ప నియమం. మిగతా వీరులు పుల్లల్లా లేరు, వారు ఏమీ చేయలేరు.
తస్మాద్యుద్ధ్యస్వ రాజేంద్ర రక్షకే మయి సుస్థితే । కో గృహ్ణాతి బలాద్వాహం త్రిలోకీ యది సంగతా
కాబట్టి, రాజా, నేను నిన్ను బలంగా కాపాడుతున్నప్పుడు నీవు ధైర్యంగా యుద్ధం చేయు. మూడు లోకాలు కూడి వచ్చినా, ఎవరు బలవంతంగా గుర్రాన్ని పట్టుకోగలరు?
శేష ఉవాచ। ఏతద్వచః పరం శ్రుత్వా చంద్రచూడస్య భూమిపః । జహర్ష మానసేఽత్యంతం యుద్ధకర్మణి కౌతుకీ
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: చంద్రచూడుడి గొప్ప మాటలు విని, రాజు హృదయంలో ఎంతో ఆనందంతో యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా మారాడు.
శేష ఉవాచ। సేనాచరా మహారాజ్ఞో మహాబలసమన్వితాః । సమాగతాస్తం పశ్యంతో హయం రామస్య భూపతేః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: మహారాజు సేనలోని గుప్తచారులు, గొప్ప బలంతో కూడిన వారు, రాముని గుర్రాన్ని చూస్తూ అక్కడ చేరుకున్నారు.
క్వా సావశ్వః కేన నీతః కథం వా దృశ్యతే న సః । కో గంతా యమపుర్యాం వై వాహం హృత్వా సుమందధీః
ఆ గుర్రం ఎక్కడ ఉంది? దాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్లారు? ఎందుకు కనిపించడంలేదు? ఎవరు దాన్ని దొంగిలించి, నిశ్చింతగా యమపురికి వెళ్ళగలరు?
విలోకయంతస్తన్మార్గం యావత్సేనాచరా రఘోః । తావత్ప్రాప్తో మహారాజో మహాసైన్యపరీవృతః
రఘువంశపు సేన గుప్తచారులు ఆ మార్గాన్ని వెతుకుతుండగా, అదే సమయంలో గొప్ప సైన్యంతో కూడిన మహారాజు అక్కడికి వచ్చాడు.
పప్రచ్ఛ సేవకాన్సర్వాన్కుత్రాశ్వో మమ సాంప్రతమ్ । న దృశ్యతే కథం వాహః స్వర్ణపత్రసుశోభితః
అతడు తన సేవకులను అడిగాడు: 'నా గుర్రం ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉంది? బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించిన గుర్రం ఎందుకు కనిపించడంలేదు?'
ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా సేవకాస్తే హయానుగాః । ప్రోచుర్నాథ మనోవేగో వాహః కేనాపి కాననే
ఆ మాటలు విని, గుర్రాన్ని అనుసరించిన సేవకులు ఇలా అన్నారు: 'ప్రభూ, మనస్సు వేగంతో ఉన్న ఆ గుర్రాన్ని ఎవరో అడవిలో తీసుకెళ్లారు.'
హృతో న లక్ష్యతే తస్మాదస్మాభిర్మార్గకోవిదైః । తదత్ర యత్నః కర్తవ్యో హయప్రాప్తిం ప్రతి ప్రభో
'దాన్ని ఎవరో దొంగిలించారు, మేము ఎంత వెతికినా కనుగొనలేకపోయాం. అందుకే, ప్రభూ, ఇక్కడ గుర్రాన్ని తిరిగి పొందేందుకు ప్రయత్నం చేయాలి.'
తేషాం వచనమాకర్ణ్య పప్రచ్ఛ సుమతిం నృపః । శత్రుఘ్నః శత్రుసంహారకారీమోహనరూపధృక్
వారు చెప్పిన మాటలు విని, రాజు సుమతిని అడిగాడు. శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, శత్రువులను మాయలో పడేసే రూపాన్ని ధరించాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। కోఽత్ర రాజా నివసతి కథం వాహస్య సంగమః । కియద్బలం భూమిపతేర్యేన మేఽద్య హృతో హయః
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: ఇక్కడ ఎవరు రాజుగా ఉన్నారు? ఈ గుర్రం ఇక్కడికి ఎలా వచ్చింది? నేడు నా గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లిన ఆ భూమిపతికి ఎంత బలముంది?
సుమతిరువాచ। రాజన్దేవపురం హ్యేతద్దేవేనైవ వినిర్మితమ్ । కైలాసమివ దుర్గమ్యం వైరిసంఘైః సుసంహతైః
సుమతి ఇలా అన్నాడు: రాజా, ఇది దేవపురం. దేవుడు స్వయంగా నిర్మించిన నగరం ఇది. శత్రువుల సమూహాల వల్ల కైలాసంలా చేరుకోలేనిది, బలంగా కాపాడబడింది.
అస్మిన్వీరమణీ రాజా మహాశూరః ప్రతాపవాన్ । రాజ్యం కరోతి ధర్మేణ శివేన పరిరక్షితః
ఇక్కడ వీరమణి అనే రాజు ఉన్నాడు. అతడు గొప్ప వీరుడు, పరాక్రమశాలి. శివుడు రక్షణ చేయగా, ధర్మబద్ధంగా తన రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నాడు.
యోఽసౌ ప్రలయకారీ స ఆస్తే భక్త్యా వశీకృతః । చంద్రచూడః స్వభక్తస్య పక్షపాతం సృజన్సదా
ప్రళయాన్ని కలిగించేవాడు ఇక్కడ భక్తితో వశమై నివసిస్తున్నాడు. చంద్రచూడుడు తన భక్తుడి పట్ల ఎప్పుడూ పక్షపాతాన్ని చూపుతాడు.
తస్మాదత్ర మహద్యుద్ధం గృహీతశ్చేద్భవిష్యతి । యత్తాః సంతః ప్రకుర్వంతు రక్షణం కటకస్య హి
అందువల్ల ఇక్కడ పెద్ద యుద్ధం జరిగితే తప్పదు. అందరూ తమ తమ శిబిరాన్ని బలంగా కాపాడేందుకు ఏర్పాట్లు చేయాలి.
ఏవం శ్రుత్వా స శత్రుఘ్నః సర్వభూపశిరోమణిః । సైన్యవ్యూహం రచిత్వాసౌ తిష్ఠతి స్మ మహాయశాః
ఇలా విని, శత్రుఘ్నుడు, రాజులలో శిరోమణి, తన సైన్యాన్ని క్రమబద్ధంగా అమర్చాడు. గొప్ప కీర్తితో నిలబడ్డాడు.
అథ తం సుఖమాసీనం మంత్రయంతం సుమంత్రిణా । ఆజగామ స దేవర్షిర్యుద్ధకౌతుకసంయుతః
అప్పుడు, శత్రుఘ్నుడు సుఖంగా కూర్చొని, మంత్రులతో ఆలోచన చేస్తుండగా, యుద్ధానికి ఆసక్తితో ఉన్న దేవర్షి అక్కడికి వచ్చాడు.
తమాగతం మునిం దృష్ట్వా శత్రుఘ్నస్తపసాం నిధిమ్ । అభ్యుత్థాయాసనే స్థాప్య మధుపర్కమథార్పయత్
ఆ మునిని వచ్చినదాన్ని చూసి, శత్రుఘ్నుడు, తపస్సులో నిధి అయినవాడు, లేచి, ఆసనంలో కూర్చోబెట్టి, మధుపర్కాన్ని సమర్పించాడు.
స్వాగతేన చ సంతుష్టం నారదం మునిసత్తమమ్ । ఉవాచ ప్రీణయన్వాచా వాక్యవాదవిశారదః
స్వాగత పదాలతో నారదుడిని సంతృప్తిపర్చాడు. వాక్చాతుర్యంలో నిపుణుడైన శత్రుఘ్నుడు, మునిశ్రేష్ఠుడిని మధురంగా పలికాడు.