చంపకా యత్ర బహుశః ఫుల్లకోరకశోభితాః । కుర్వంతి కామినాం తత్ర హృచ్ఛయార్తిం విలోకితాః
అక్కడ చంపక వృక్షాలు ఎన్నో పుష్పముక్కులతో మెరిసిపోతూ, ప్రేమలో మునిగిపోయినవారి హృదయాల్లో కోరికను రేపేవి.
చూతాః ఫలాదిభిర్నమ్రా మంజరీకోటిసంయుతాః । నాగాః పున్నాగవృక్షాశ్చ శాలాస్తాలాస్తమాలకాః
అక్కడ మామిడి చెట్లు పళ్ళతో వంగిపోయి, అనేక మంజరులతో అలంకరించబడి ఉండేవి. అలాగే నాగవృక్షాలు, పున్నాగాలు, శాల, తాళ, తమాల చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.
కోకిలానాం సమారావా యత్ర చ శ్రుతిగోచరాః । సదా మధుపఝంకార గతనిద్రాః సుమల్లికాః
అక్కడ కోయిలల కూకలు చెవిని తాకేవి. తేనెటీగల గుంజనతో నిద్రలేని మల్లెపువ్వులు ఎప్పుడూ పరిమళంతో నిండిపోయి ఉండేవి.
దాడిమానాం సమూహాశ్చ కర్ణికారైః సమన్వితాః । కేతకీకానకీవన్యవృక్షరాజివిరాజితాః
అక్కడ దాడిమా చెట్ల సమూహాలు కర్ణికార వృక్షాలతో కలసి, కేతకీ అడవులు, ఇతర వనవృక్షాల రాజులతో కూడి అద్భుతంగా మెరిసిపోతున్నాయి.
తస్మిన్వనే ప్రమదసంయుతచిత్తవృత్తిర్గాయన్కలం మధురవాగ్విచికీర్షయోచ్చైః । ఉద్యత్కుచాభిరభితో వనితాభిరాగాచ్ఛోభానిధాన వపురుద్గతభీర్వివేశ
ఆ అడవిలో, స్త్రీల సాంగత్యంలో మనస్సు మునిగిపోయిన అతడు, మధురమైన స్వరంతో పాటలు పాడుతూ, వారిని ఆనందింపజేయాలని ఆశిస్తూ, ఎదురు నుంచున్న అందమైన యువతులతో కలసి, కొంత భయంతోనైనా, ఆ అందాల నిధి అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.
కాశ్చిత్తం నృత్యవిద్యాభిస్తోషయంతి స్మ శోభనమ్ । కాశ్చిద్గానకలాభిశ్చ కాశ్చిద్వాక్చతురోచితైః
కొంత మంది స్త్రీలు నాట్యకళతో అతడిని సంతోషపరిచారు, మరికొందరు పాటలతో, ఇంకొందరు చురుకైన మాటలతో ఆనందింపజేశారు.
భ్రూసంజ్ఞయా పరాః కాశ్చిత్తోషయామాసురున్మదాః । పరిరంభణచాతుర్యైస్తం హృష్టం విదధుః స్త్రియః
ఇంకొంత మంది స్త్రీలు కనురెప్పల సంజ్ఞలతో మత్తులో అతడిని ఆకట్టుకున్నారు. ఆలింగనంలో నైపుణ్యంతో అతడిని ఆనందంగా ఉంచారు.
తాభిః పుష్పోచ్చయం కృత్వా భూషయామాస తాః స్త్రియః । వాణ్యా కోమలయా శంసన్రేమే కామవపుర్ధరః
వారితో కలిసి పువ్వులు ఏరుకొని, ఆ స్త్రీలు అతడిని అలంకరించాయి. మృదువైన మాటలతో, కామాన్ని రేపే రూపాన్ని పొగిడారు.
ఏవం ప్రవృత్తే సమయే రాజరాజస్య ధీమతః । ప్రాయాత్తద్వనదేశం స హయః పరమశోభనః
అలా రాజధిరాజు, బుద్ధిమంతుడైన రుక్మాంగదుడు స్త్రీలతో కాలక్షేపం చేస్తున్న సమయంలో, ఆ అత్యంత అందమైన గుర్రం ఆ అడవి ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించింది.
తం స్వర్ణపత్రరచితైకలలాటదేశం । గంగాసమం ఘుసృణకుంకుమ పింజరాంగమ్ । గత్యాసమం పవనవేగతిరస్కరిణ్యా । దృష్ట్వా స్త్రియః పరమకౌతుకధామదేహమ్
ఒకే బంగారు పలకతో అలంకరించబడిన నుదురు, గంగా వలె మెరిసే శరీరం, కుంకుమ పొడి తాకిన రంగు, ఎవ్వరూ సరిపోలని నడక, గాలికి సమానమైన వేగం, చూడటానికి అద్భుతంగా ఉన్న ఆ గుర్రాన్ని స్త్రీలు చూసారు.
ఊచుః పతిం కమలమధ్యపిశంగవర్ణా -। స్తామ్రాధరప్రతిభయాహతవిద్రుమాభాః । దంతవ్రజప్రమితహాస్యసుశోభివక్త్రాః । కామస్య బాణనయనాదివిమోహనాభాః
వారు తమ ప్రభువుతో ఇలా అన్నారు. వారి ముఖాలు కమలపు నడుల వర్ణంతో మెరిసిపోతూ, పెదాలు తామ్రవర్ణంలో, పళ్ల తళుకు పద్మరాగపు వర్ణంలో, కాంతివంతమైన ముఖాలు, కామదేవుని బాణాల్లాంటి కళ్ళతో మోహింపజేసేవి.
స్త్రియ ఊచుః। కాంతకోయం మహానర్వాస్వర్ణపత్రైకశోభితః । కస్య వా భాతి శోభాఢ్యో గృహాణ స్వబలాదిమమ్
స్త్రీలు చెప్పారు: ప్రియుడా! ఈ గొప్ప గుర్రం ఎవరిది? బంగారు పలకతో అలంకరించబడి, ఇంత అందంగా మెరిసిపోతున్నది ఎవరి గుర్రం? నీవు బలవంతుడవు, దీన్ని తీసుకో.
శేష ఉవాచ। తదుక్తం వచ ఆకర్ణ్య లీలాలలితలోచనః । జగ్రాహ హయమేకేన కరపద్మేన లీలయా
శేషుడు చెప్పాడు: వారి మాటలు విని, లీలగా చిలిపి చూపులతో ఉన్న అతడు, ఒక పద్మపుష్పం వంటి చేతితో ఆ గుర్రాన్ని సులభంగా పట్టుకున్నాడు.
వాచయిత్వా స్వర్ణపత్రం స్పష్టవర్ణసమన్వితమ్ । జహాస మహిలామధ్యే జగాద వచనం పునః
ఆ బంగారు పలకపై స్పష్టమైన అక్షరాలతో వ్రాసినదాన్ని చదివి, స్త్రీల మధ్య నవ్వుతూ, మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
రుక్మాంగద ఉవాచ। పృథివ్యాం నాస్తి మే పిత్రా సమః శౌర్యేణ చ శ్రియా । తస్మిన్కథం విధత్తే స ఉత్సేకం రామభూమిపః
రుక్మాంగదుడు ఇలా అన్నాడు: భూమి మీద నా తండ్రికి ధైర్యంలో, వైభవంలో సమానుడు ఎవరూ లేరు. అలాంటి ఆయనను రాముని రాజు ఎందుకు నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నాడు?
యస్య రక్షాం ప్రకురుతే సదా రుద్రః పినాకధృక్ । యం దేవా దానవా యక్షా నమంతి మణిమౌలిభిః
దేవతలూ, దానవులూ, యక్షులూ తమ మణిమకుటాలతో నమస్కరించే వాడిని, పినాకధారి రుద్రుడు ఎల్లప్పుడూ రక్షించే వాడిని—
కురుతాద్వాజిమేధం వై జనకో మే మహాబలః । యా త్వేష వాజిశాలాయాం బధ్నంతు మమ వై భటాః
నా పరాక్రమశాలి తండ్రి జనకుడు అశ్వమేధ యాగం చేయాలని అనుమతించండి. కానీ ఈ గుర్రాన్ని మా సైనికులు గదిలో కట్టివేయాలి.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య మహిలాస్తా మనోహరాః । ప్రహర్షవదనా జాతాః కాంతం తు పరిరేభిరే
ఈ మాటలు విని ఆ అందమైన స్త్రీలు ఆనందంతో మెరిసిపోయారు. వారు తమ ప్రియుడిని హృదయంగా ఆలింగనం చేశారు.
గృహీత్వా చ హయం పుత్రో రాజ్ఞో వీరమణేర్మహాన్ । పురం పత్నీసమాయుక్తో మహోత్సాహమవీవిశత్
రాజు వీరమణి కుమారుడు ఆ గుర్రాన్ని పట్టుకుని, భార్యలతో కలిసి ఉత్సాహంగా నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
మృదంగధ్వనిషు ప్రోచ్చైరాహతేషు సమంతతః । బందిభిః సంస్తుతః ప్రాగాత్స్వపితుర్మందిరం మహత్
మృదంగాల ధ్వని ప్రతిధ్వనిస్తూ, బందులు స్తుతిస్తూ, అతడు తన తండ్రి మహా మందిరానికి వెళ్లాడు.
తస్మై స కథయామాస హయం నీతం రఘోః పతేః । వాజిమేధాయ నిర్ముక్తం స్వచ్ఛందగతిమద్భుతమ్
రఘువంశాధిపతి వదిలిన అశ్వమేధ గుర్రాన్ని తీసుకొచ్చారని, అది ఆశ్చర్యకరంగా స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తుందని అతనికి తెలియజేశారు.
రక్షితం శత్రుసూదేన మహాబలసమేతినా । తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య నృపో వీరమణిర్మహాన్
శత్రువులను సంహరించే మహాబలుడు, గొప్ప సైన్యం కాపాడుతున్నదని విని, రాజు వీరమణి ఆ మాటలు ఆలకించాడు.
నాతిప్రశంసయామాస తత్కర్మ సుమహామతిః । నీత్వా పునః సమాయాంతం చౌరస్యేవ విచేష్టితమ్
అతడు ఆ కార్యాన్ని ఎక్కువగా పొగిడలేదు. మేధావి అయిన రాజు, దొంగతనంలా అనిపించిన ఆ చర్యను తక్కువగా భావించాడు.
కథయామాస జామాత్రే శివాయాద్భుతకర్మణే । అర్ధాంగనాధరాయాంగభూషాయ చంద్రధారిణే
ఆ విషయం తన అల్లుడు, అద్భుత కార్యసాధకుడు, అర్ధనారీశ్వరుడు, చంద్రధారి అయిన శివుడికి వివరించాడు.
తేన సంమంత్రయామాస నృపో వీరమణిర్మహాన్ । పుత్రసృష్టం మహత్కర్మ వినింద్యం మహతాం మతః
రాజు వీరమణి తన అల్లుడు శివునితో ఆ విషయాన్ని చర్చించాడు. తన కుమారుడు చేసిన ఆ గొప్ప కార్యాన్ని మహాత్ముల దృష్టిలో నిందనీయమని భావించాడు.
శివ ఉవాచ। రాజన్పుత్రేణ భవతః కృతం కర్మ మహాద్భుతమ్ । యో జహార మహావాహంరామచంద్రస్య ధీమతః
శివుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! నీ కుమారుడు అద్భుతమైన పని చేశాడు. ధీమంతుడు రాముని గొప్ప గుర్రాన్ని పట్టుకున్నాడు.
అద్య యుద్ధం మహద్భాతి సురాసురవిమోహనమ్ । శత్రుఘ్నేన మహారాజ్ఞా వీరకోట్యేకరక్షిణా
ఈ రోజు దేవతలూ, దానవులూ ఆశ్చర్యపోయేలా గొప్ప యుద్ధం జరుగుతుంది. కోటి వీరులను కాపాడే మహారాజు శత్రుఘ్నుడు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు.
మయా యో ధ్రియతే స్వాంతే జిహ్వయా ప్రోచ్యతే హి యః । తస్య రామస్యయజ్ఞాంగం జహార తవ పుత్రకః
నా హృదయంలో నిలిచి, నా నాలుక పలికే రాముని యజ్ఞ గుర్రాన్ని నీ కుమారుడు పట్టుకున్నాడు.
పరమత్ర మహాఁల్లాభో భవిష్యతితరాం రణే । యద్రామచరణాంభోజం ద్రక్ష్యామః స్వీయసేవితమ్
ఈ యుద్ధంలో మనకు గొప్ప లాభం కలుగుతుంది. ఎందుకంటే మనం రాముని పదపద్మాలను, ఆయన భక్తులు పూజించే ఆ పాదాలను దర్శించగలుగుతాము.
అత్ర యత్నో మహాన్కార్యో హయస్య పరిరక్షణే । నయిష్యంతి బలాద్వాహం మయా రక్షితమప్యముమ్
ఇక్కడ గుర్రాన్ని కాపాడటానికి ఎంతో జాగ్రత్త అవసరం. నేను ఎంత కాపాడినా, వారు బలవంతంగా దానిని తీసుకెళ్లేందుకు ప్రయత్నిస్తారు.