యత్పాదపంకజరజః శ్రుతిమృగ్యం సదైవ హి । సోఽద్య మత్పాదయోః పాథః పీత్వా పూతమమన్యత
వేదాలు ఎప్పుడూ వెతికే రాముని పదపద్మాల ధూళిని, ఈ రోజు నా పాదాల నీటిని తాగి, ఆయన తాను పవిత్రుడనిగా భావించాడు.
ఏవం ప్రవదతస్తస్య బ్రహ్మస్ఫోటోఽభవత్తదా । నిర్గతం తద్భవం తేజో వివేశ రఘునాయకే
అతడు ఇలా మాట్లాడుతున్నప్పుడు, అక్కడ బ్రహ్మతేజస్సు ఉద్భవించింది. ఆ తేజస్సు బయటికి వచ్చి రఘునాయకునిలో లీనమైంది.
పశ్యతాం సర్వలోకానాం సరయూతీరమండపే । సాయుజ్యముక్తిం సంప్రాప దుర్ల్లభాం యోగిభిర్జనైః
అన్ని లోకాలు చూస్తుండగా, సరయూనది తీరంలోని మండపంలో, అతడు యోగులకు కూడా దుర్లభమైన సాయుజ్య ముక్తిని పొందాడు.
దివి తూర్యనినాదోఽభూద్వీణానాదోఽభవత్తదా । పుష్పవృష్టిః పపాతాగ్రే పశ్యతాం చిత్రమద్భుతమ్
ఆ సమయంలో ఆకాశంలో దివ్యమైన వాద్యాల ధ్వని, వీణల స్వరం వినిపించాయి. ముందుగా పుష్పవృష్టి కురిసింది. అది అద్భుతమైన దృశ్యం.
మునయోఽప్యేతదీక్షిత్వా ప్రశంసంతో మునీశ్వరమ్ । కృతార్థోయం మునిశ్రేష్ఠో యద్రామవపుషీక్షితః
ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన మునులు కూడా, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన వానికి ప్రశంసలు పలికారు. 'ఈ మునిశ్రేష్ఠుడు నిజంగా ధన్యుడు, ఎందుకంటే రాముని రూపాన్ని దర్శించాడే' అని అన్నారు.
సూత ఉవాచ। ఏతదాఖ్యానకం శ్రుత్వా వాత్స్యాయన ఉదారధీః । పరమం హర్షమాపేదే జగాద చ ఫణీశ్వరమ్
సూతుడు చెప్పాడు: ఈ కథను విన్న వాత్స్యాయనుడు, మహా మనస్కుడు, పరమానందంతో నిండిపోయి, పన్నగాధిపతిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
వాత్స్యాయన ఉవాచ। కథాం సంశృణ్వతే మహ్యం తృప్తిర్నాస్తి ఫణీశ్వర । రఘునాథస్య భక్తార్తిహారికీర్తికరస్య వై
వాత్స్యాయనుడు అన్నాడు: పన్నగాధిపతి! ఈ కథను వినుతూ నాకు తృప్తి కలగడం లేదు. ఎందుకంటే ఇది రఘునాథుని గురించి, ఆయన భక్తుల బాధలు తొలగించే కీర్తిని గురించి కదా.
ధన్య ఆరణ్యకో నామ మునిర్వేదధరః పరః । రఘునాథం సమాలోక్య దేహం తత్యాజ నశ్వరమ్
వేదాలను బాగా తెలిసిన ఆరణ్యకుడు అనే ముని నిజంగా ధన్యుడు. రఘునాథుని దర్శించాక తన నశ్వరమైన దేహాన్ని విడిచిపోయాడు.
తతో రాజ్ఞో హయః కుత్ర గతః కేన నియంత్రితః । కథం తత్ర రమానాథ కీర్తిర్జాతా ఫణీశ్వర
ఆ తరువాత రాజు గుర్రం ఎక్కడికి పోయింది? దాన్ని ఎవరు ఆపారు? అక్కడ రమానాథుని కీర్తి ఎలా ఏర్పడింది, పన్నగాధిపతి?
సర్వం కథయ మే తథ్యం సర్వజ్ఞోఽస్తి యతో భవాన్ । ధరాధరవపుర్ధారీ సాక్షాత్తస్య స్వరూపధృక్
మీరు అన్నీ తెలిసినవారు కనుక, దయచేసి నాకు నిజాన్ని పూర్తిగా చెప్పండి. మీరు పర్వత స్వరూపాన్ని ధరించి, ఆయన సహజ స్వరూపాన్ని ప్రత్యక్షంగా కలిగి ఉన్నారు.
వ్యాస ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య ప్రహృష్టేనాంతరాత్మనా । ఉవాచ రామచారిత్రం తత్తద్గుణకథోదయమ్
వ్యాసుడు అన్నాడు: ఈ మాటలు విని, అంతరంగంలో ఆనందంతో నిండిపోయి, రాముని చరిత్రను, ఆయన వివిధ గొప్పతనాలను వివరంగా చెప్పాడు.
శేష ఉవాచ। సాధు పృచ్ఛసి విప్రర్షే రఘునాథగుణాన్ముహుః । శ్రుతా న శ్రుతవత్కృత్వా తేషు లోలుపతాం దధత్
శేషుడు అన్నాడు: బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా! మీరు రఘునాథుని గుణాలను మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతున్నారు. మీరు వాటిని విన్నప్పటికీ, విననట్టుగా చూపిస్తూ, వాటిపట్ల మక్కువ చూపుతున్నారు.
తతో నిరగమద్వాహః సైనికైర్బహుభివృతః । రేవాతీరే మనోజ్ఞే తు మునివృందనిషేవితే
ఆ తరువాత ఆ గుర్రం, అనేక సైనికులతో చుట్టుముట్టబడి, మునుల సమూహాలు ఉండే రేవా నదీ తీరానికి, ఆహ్లాదకరమైన ప్రదేశానికి వెళ్లింది.
సేనాచరాస్తతః సర్వే యత్ర వాహస్తతస్తతః । ప్రసర్పంతి నిరీక్షంతస్తన్మార్గం రణకోవిదాః
అక్కడ ఆ గుర్రం ఎక్కడికి పోయిందో, ఆ దారిని గమనిస్తూ, యుద్ధంలో నిపుణులైన సైనికులు అందరూ దాని వెంట వెళ్ళారు.
వాజీ గతోఽథ రేవాయా హ్రదేఽగాధజలాన్వితే । భాలే స్వర్ణభవం పత్రం ధారయన్పూజితాంగకః
ఆ గుర్రం, రేవా నదిలో లోతైన నీళ్లలోకి వెళ్లింది. దాని నుదిటిపై బంగారు పలక ఉండగా, అది అలంకరించబడి, గౌరవించబడింది.
తతో జలే మమజ్జాసౌ రామచంద్ర హయో వరః । తదా సర్వే మహాశూరాస్తత్ర విస్మయమాగతాః
ఆ తరువాత రామచంద్రుని ఆ ఉత్తమ గుర్రం నీటిలో మునిగిపోయింది. అప్పుడు అక్కడ ఉన్న మహావీరులందరికీ ఆశ్చర్యం కలిగింది.
తైః పరస్పరమేవోచే కథం హయసమాగమః । కోఽత్ర గంతా జలే వాహమానేతుం తం మహోదయమ్
వారు పరస్పరం ఇలా మాట్లాడుకున్నారు: 'ఈ గుర్రాన్ని ఎలా తీసుకురావాలి? నీటిలోకి వెళ్లి ఆ గొప్పదాన్ని ఎవరు తీసుకురాగలరు?' అని.
ఇతి యావత్సముద్విగ్నా మంత్రయంతే పరస్పరమ్ । తావద్వీరశతైః సార్ధమాజగామ రఘోః పతిః
వారు అంతా ఆందోళనతో పరస్పరం ఆలోచనలు చేస్తుండగా, అప్పుడే వందలాది వీరులతో కలిసి రఘువంశాధిపతి అక్కడికి వచ్చాడు.
తాన్సర్వాన్విమనస్కాన్స దృష్ట్వా శత్రుఘ్నసంజ్ఞితః । పప్రచ్ఛ మేఘగంభీరవాచా వీరశిరోమణిః
వీరందరూ మనసు చూరగొన్నట్లు చూసిన శత్రుఘ్నుడు, వీరులలో మణిగా, మేఘంలా గంభీరమైన స్వరంతో వారిని అడిగాడు.
కిం స్థితం నిఖిలైరద్య యుష్మాభిః సంఘశో జలే । కుత్రాశ్వో రఘునాథస్య స్వర్ణపత్రేణ శోభితః
'మీరు అందరూ ఈరోజు నీటిలో గుంపుగా ఎందుకు నిలబడి ఉన్నారు? బంగారు పలకతో అలంకరించబడిన రఘునాథుని గుర్రం ఎక్కడ ఉంది?'
జలే కిం వినిమగ్నోఽసౌ హృతో వా కేన మానినా । తన్మే కథయత క్షిప్రం కథం యూయం విమోహితాః
'ఆ గుర్రం నీటిలో మునిగిపోయిందా, లేక ఎవరో గర్వంతో దాన్ని తీసుకెళ్లారా? మీరు ఇలా అయోమయానికి ఎలా గురయ్యారు? త్వరగా నాకు చెప్పండి.'
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య రాజ్ఞో రఘువరస్య హి । కథయామాసుస్తే సర్వం వీరాః శూరశిరోమణిమ్
శేషుడు అన్నాడు: రఘువంశంలో ఉత్తముడైన రాజు ఇలా అడిగినప్పుడు, అక్కడ ఉన్న వీరులు అందరూ, ఆ వీరశిఖామణికి జరిగినదంతా వివరంగా చెప్పడం ప్రారంభించారు.
జనా ఊచుః। స్వామిన్వయం న జానీమో ముహూర్తమభవజ్జలే । నిమమజ్జ తతో నాయాద్ధయస్తవ మనోహరః
ప్రభూ, మేము ఏమి జరిగిందో తెలియదు. మేము కేవలం కొంతసేపు నీళ్లలో ఉన్నాం. వెంటనే మునిగిపోయాం. ఆ తర్వాత మీ అందమైన గుర్రం తిరిగి రాలేదు.
త్వమేవ తత్ర గత్వేమం వాహమానయ వేగతః । అస్మాభిస్తత్ర గంతవ్యం త్వయా సార్ద్ధం మహామతే
ప్రభూ, మీరు మాత్రమే వేగంగా అక్కడికి వెళ్లి ఆ గుర్రాన్ని తీసుకురావాలి. మేము కూడా మీతో కలిసి అక్కడికి వెళ్లాలి.
ఇతి శ్రుత్వా వచస్తేషాం సైనికానాం రఘూద్వహః । ఖేదం ప్రాప జనాన్పశ్యఞ్జలసంతరణోద్యతాన్
సైనికుల మాటలు విని, రఘువంశజుడు ఆ ప్రజలు నీటిని దాటి వెళ్లేందుకు సిద్ధమవుతున్నదాన్ని చూసి మనసులో బాధపడ్డాడు.
ఉవాచ మంత్రిముఖ్యం స కిం కర్తవ్యమతః పరమ్ । కథం వాహస్య సంప్రాప్తిర్భవిష్యతి వదస్వ తత్
అతడు ప్రధానమంత్రి దగ్గరకి ఇలా అడిగాడు: ఇప్పుడు మనం ఏమి చేయాలి? ఆ గుర్రాన్ని ఎలా తీసుకురావచ్చో చెప్పు.
కే తత్ర శూరాః సంయోజ్యా జలేఽన్వేషయితుం హయమ్ । కో వా నయిష్యతే వాహం కేనోపాయేన తద్వద
మనలో ఎవరు ధైర్యవంతులు, నీళ్లలోకి వెళ్లి గుర్రాన్ని వెతకడానికి అనువైనవారు? ఎవరు ఆ గుర్రాన్ని తీసుకురాగలరు? ఏ విధంగా తీసుకురాగలరు? చెప్పు.
ఇతి రాజ్ఞోవచః శ్రుత్వా సుమతిర్మంత్రిసత్తమః । ఉవాచ సమయే యోగ్యం శత్రుఘ్నం హర్షయన్నివ
రాజు మాటలు విని, ఉత్తమ మంత్రి సుమతి సరైన సమయంలో, శత్రుఘ్నుడికి ఆనందం కలిగించినట్టు ఇలా చెప్పాడు.
స్వామిన్నస్తి తవ శ్రీమఞ్ఛక్తిరద్భుతకర్మణః । పాతాలగమనే శక్తిర్జలమధ్యాదిహ స్ఫుటమ్
ప్రభూ, మీకు అద్భుతమైన శక్తి ఉంది. మీరు అసాధారణ కార్యాలు చేయగలరు. పాతాళానికి కూడా వెళ్లగల శక్తి మీలో స్పష్టంగా ఉంది. ఇక్కడ నీళ్లలోకి వెళ్లడం కూడా మీకు సులభమే.
అన్యచ్చ పుష్కలస్యాపి శక్తిరస్తి మహాత్మనః । హనూమతోఽపి రామస్య పాదసేవాపరస్య చ
ఇంకా, పుష్కలుడికీ గొప్ప ఆత్మవంతుడైన హనుమంతుడికీ, రాముడి పాదసేవలో నిత్యం నిమగ్నుడైనవారికీ, ఇలాంటి శక్తి ఉంది.