అయోధ్యానగరే రమ్యే చిత్రమండపశోభితే । ధ్యాయేత్కల్పతరోర్మూలే సర్వకామసమృద్ధిదే
అయోధ్య అనే అందమైన పట్టణంలో, అద్భుతమైన మండపాలతో అలంకరించబడిన చోట, అన్ని కోరికలను తీరుస్తున్న కల్పవృక్షం వేరుళ్లు దగ్గర ధ్యానం చేయాలి.
మహామరకతస్వర్ణనీలరత్నాదిశోభితమ్ । సింహాసనం చిత్తహరం కాంత్యా తామిస్రనాశనమ్
అక్కడ మహామరకత, బంగారం, నీల రత్నాలు వంటి మణులతో మెరిసే, మనసును ఆకట్టుకునే సింహాసనం ఉంది. దాని కాంతి చీకటిని తొలగిస్తుంది.
తస్యోపరి సమాసీనం రఘురాజం మనోరమమ్ । దూర్వాదలశ్యామతనుం దేవదేవేంద్రపూజితమ్
ఆ సింహాసనంపై రఘువంశానికి రాజైన రాముడు, ఆకర్షణీయుడైనవాడు, దూర్వా దళంలా నలుపు రంగుతో, దేవేంద్రుడు సహా దేవతలందరితో పూజింపబడుతూ కూర్చున్నాడు.
రాకాయాం పూర్ణశీతాంశుకాంతిధిక్కారివక్త్రిణమ్ । అష్టమీచంద్రశకలసమభాలాధిధారిణమ్
పూర్ణిమ నాటి చంద్రుని కాంతిని మించిపోయే ముఖం ఆయనది. ఆయన నుదిటిపై అష్టమి చంద్రుని తిలకంలా ఒక చిన్న చంద్రకళ ఉంది.
నీలకుంతలశోభాఢ్యం కిరీటమణిరంజితమ్ । మకరాకారసౌందర్యకుండలాభ్యాం విరాజితమ్
నీలవర్ణపు జుట్టుతో, మణిమయ కిరీటంతో అలంకరించబడి, మకరాకారపు అందమైన కుండలాలతో ప్రకాశిస్తున్నాడు.
విద్రుమచ్ఛవి సత్కాంతిరదచ్ఛదవిరాజితమ్ । తారాపతికరాకార ద్విజరాజి సుశోభితమ్
వెండిపువ్వుల్లాంటి వర్ణంతో, పవిత్రమైన కాంతితో మెరిసిపోతూ, చంద్రకాంతి వంటి హారంతో, యజ్ఞోపవీతంతో ఆయన వక్షస్సు అలంకరించబడి ఉంది.
జపాపుష్పాభయా మాధ్వ్యా జిహ్వయా శోభితాననమ్ । యస్యాం వసంతి నిగమా ఋగాద్యాః శాస్త్రసంయుతాః
జపాపుష్పంలా ఎరుపు, తేనిలా మధురమైన నాలుకతో ఆయన ముఖం అందంగా మెరిసిపోతుంది. అందులో ఋగ్వేదం మొదలైన వేదాలు, శాస్త్రాలు నివసిస్తున్నాయి.
కంబుకాంతిధరగ్రీవా శోభయా సమలంకృతమ్ । సింహవదుచ్చకౌ స్కన్ధౌ మాంసలౌ బిభ్రతం వరమ్
శంఖపు కాంతివంటి మెరిసే మెడ, అందమైన అలంకారాలతో అలంకరించబడి ఉంది. సింహంలా ఎత్తైన, బలమైన భుజాలు ఆయనకు ఉన్నాయి.
బాహూ దధానం దీర్ఘాంగౌ కేయూరకటకాంకితౌ । ముద్రికాహీరశోభాభిర్భూషితౌ జానులంబినౌ
దీర్ఘమైన చేతులు, కంకణాలు, కడాయిలు, ఉంగరాలు, ముత్యాల అలంకారాలతో అలంకరించబడి, మోకాళ్ల వరకు వంగి ఉన్నాయి.
వక్షో దధానం విపులం లక్ష్మీవాసేన శోభితమ్ । శ్రీవత్సాదివిచిత్రాంకైరంకితం సుమనోహరమ్
విస్తారమైన వక్షస్సు, లక్ష్మీ నివాసంగా ప్రకాశిస్తూ, శ్రీవత్సం వంటి శుభచిహ్నాలతో అలంకరించబడి, చూడడానికి ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంది.
మహోదరం మహానాభిం శుభకట్యావిరాజితమ్ । కాంచ్యా వై మణిమత్యా చ విశేషేణ శ్రియాన్వితమ్
పెద్ద పొత్తికడుపు, లోతైన నాభి, అందమైన నడుముతో మెరిసిపోతూ, మణుల కంచుతో ప్రత్యేకంగా అలంకరించబడి, మహిమతో ప్రకాశిస్తుంది.
ఊరుభ్యాం విమలాభ్యాం వై జానుభ్యాం శోభితం శ్రియా । చరణాభ్యాం వజ్రరేఖా యవాంకుశసురేఖయా
నిర్మలమైన తొడలు, కాంతితో మెరిసే మోకాళ్లు, వజ్రరేఖలు, యవాలు, అంకుశం, శుభచిహ్నాలతో ఆయన పాదాలు అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
యుతాభ్యాం యోగిధ్యేయాభ్యాం కోమలాభ్యాం విరాజితమ్ । ధ్యాత్వా స్మృత్వా చ సంసారసాగరం త్వం తరిష్యసి
యోగులు ధ్యానం చేసే ఆ మృదువైన రెండు చేతులతో అలంకరించబడినవాడిని నీవు మనసులో ధ్యానించి, జ్ఞాపకంలో ఉంచితే, ఈ సంసారసముద్రాన్ని దాటి వెళ్ళగలవు.
తమేవ పూజయన్నిత్యం చందనాదిభిరిచ్ఛయా । ప్రాప్నోతి పరమామృద్ధిమైహికాముష్మికీం పరామ్
తన ఇష్టానుసారం గంధం మొదలైన పూజాసామగ్రులతో ఎప్పుడూ ఆ పరమాత్మను పూజిస్తే, ఇహపరలోకాల్లో అత్యుత్తమమైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాడు.
త్వయా పృష్టం మహారాజ రామస్య ధ్యానముత్తమమ్ । తత్తే కథితమేతద్వై సంసారజలధిం తర
మహారాజా! నీవు రాముని ధ్యానం గురించి అడిగావు. అది నీకు వివరంగా చెప్పాను. ఇప్పుడు ఈ సంసారసాగరాన్ని దాటి పోవు.
శేషఉవాచ। ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు విప్రేన్ద్రో లోమశాత్పరమం మహత్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: ఇది విని, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన వాడు లోమశుని నుండి గొప్పదాన్ని పొందాడు.
ఆరణ్యక ఉవాచ। మునిశ్రేష్ఠ వదైతన్మే పృచ్ఛామి త్వాం మహామతే
ఆరణ్యవాసి ఇలా అన్నాడు: మునిశ్రేష్ఠా! నేను నిన్ను అడుగుతున్నాను, దయచేసి దీనిని నాకు వివరించు.
కోఽసౌ రామో మహాభాగ యో నిత్యం ధ్యాయతే త్వయా
అయ్యా! నీవు ఎప్పుడూ ధ్యానించే ఆ రాముడు ఎవరో చెప్పు.
కిమర్థమవతీర్ణోఽసౌ కస్మాన్మానుషతాం గతః
ఆయన ఏ కారణంతో అవతరించాడో, ఎందుకు మానవరూపం ధరించాడో చెప్పు.
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య మునేః పరమశోభనమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ ముని అడిగిన అద్భుతమైన ప్రశ్నను విని—
లోకాన్నిరయసంమగ్నాఞ్జ్ఞాత్వా యోగేశ్వరేశ్వరః
లోకాలు నరకంలో మునిగిపోయాయని తెలుసుకుని, యోగేశ్వరులలో శ్రేష్ఠుడైన పరమేశ్వరుడు—
ఏవం జ్ఞాత్వా దయావార్ధిః పరమేశో మనోహరః
ఇలా గ్రహించి, దయాసముద్రుడైన ఆ మనోహరుడైన పరమేశ్వరుడు—
పురా త్రేతాయుగే ప్రాప్తే పూర్ణాంశో రఘునన్దనః
పూర్వం త్రేతాయుగం వచ్చినప్పుడు, రఘువంశంలో జన్మించినవాడు సంపూర్ణంగా అవతరించాడు.
స రామో లక్ష్మణసఖః కాకపక్షధరో యువా
ఆ రాముడు, యవ్వనంలో ఉన్నవాడు, లక్ష్మణుడు తోడుగా ఉండగా, కాకపక్షాలాంటి జుట్టుతో ఉన్నవాడు.
యజ్ఞసంరక్షణార్థాయ రాజ్ఞా దత్తౌ కుమారకౌ
యజ్ఞాన్ని రక్షించేందుకు, రాజు ఆ ఇద్దరు కుమారులను అప్పగించాడు.
పథి ప్రవ్రజతోస్తత్ర తాటకా నామ రాక్షసీ
వారు ప్రయాణంలో ఉన్నప్పుడు, తాటక అనే రాక్షసి ఎదురైంది.
ఋషేరనుజ్ఞయా రామస్తాటకాం యమయాతనామ్
ఋషి అనుమతితో రాముడు తాటకను యమలోకానికి పంపాడు.
యస్య పాదతలస్పర్శాచ్ఛిలా వాసవయోగజా
ఆయన పాదతల స్పర్శతో, ఇంద్రుని యోగబలంతో పుట్టిన శిలా—
విశ్వామిత్రస్య యజ్ఞే తు సుప్రవృత్తే రఘూత్తమః
విశ్వామిత్రుని యజ్ఞం విజయవంతంగా జరుగుతున్నప్పుడు, రఘువంశశ్రేష్ఠుడు—
ఈశ్వరస్య ధనుర్భగ్నం జనకస్య గృహే స్థితమ్
జనకుని ఇంట్లో ఉన్న పరమేశ్వరుని ధనుస్సును విరిచాడు.