తం ఛిన్నశిరసం దృష్ట్వా ఉగ్రదంష్ట్రః ప్రతాపవాన్ । ముష్టినా హంతుమారేభే శత్రుఘ్నం శూరసేవితమ్
తల తెగిపోయిన వాడిని చూసి, భయంకరమైన పళ్ళు కలిగిన, పరాక్రమశాలి వాడు, వీరులందరి గౌరవాన్ని పొందిన శత్రుఘ్నుడిని తన ముష్టితో కొట్టడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
శత్రుఘ్నస్తు క్షురప్రేణ సాయకేనాచ్ఛినచ్ఛిరః । ప్రధావతో రణే వీరాన్సర్వశస్త్రాస్త్రకోవిదాన్
అయితే, శత్రుఘ్నుడు పదునైన బాణంతో, యుద్ధంలో పరుగెత్తుతున్న, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడైన వాడి తలను తెంచేశాడు.
హతశేషా యయుః సర్వే రాక్షసా నాథవర్జితాః । శత్రుఘ్నం ప్రణిపత్యాథ దదుర్వాజినమాహృతమ్
తమ నాయకుడు చనిపోవడంతో, మిగిలిన రాక్షసులు అందరూ శత్రుఘ్నుని దగ్గరకు వచ్చి, అతనికి నమస్కరించి, గుర్రాన్ని తీసుకొచ్చి ఇచ్చారు.
తతో వీణానినాదాశ్చ శంఖనాదాః సమంతతః । శ్రూయంతే శూరవీరాణాం జయనాదా మనోహరాః
ఆ తరువాత చుట్టూ అంతటా వీణల స్వరాలు, శంఖ నాదాలు, వీరుల విజయధ్వనులు, మనసును ఆకట్టుకునేలా వినిపించాయి.
శేష ఉవాచ। ప్రాప్య తం వాజినం రాజా శత్రుఘ్నో రాక్షసైర్హృతమ్ । అత్యంతం హర్షమాపేదే పుష్కలేన సమన్వితః
శేషుడు చెప్పాడు: రాక్షసులు తీసుకెళ్లిన గుర్రాన్ని తిరిగి పొందిన రాజు శత్రుఘ్నుడు, పుష్కలుడితో కలిసి ఎంతో ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
రుధిరైః సిక్తగాత్రాస్తే యోధా లక్ష్మీనిధిస్తథా । రణోత్సాహేన సంయుక్తం ప్రశశంసుర్మహానృపమ్
రక్తంతో తడిసిన శరీరాలు కలిగిన యోధులు, అదేవిధంగా ఐశ్వర్య సంపదతో కూడిన వారు, యుద్ధోత్సాహంతో ఉన్న మహారాజును ప్రశంసించారు.
హతే తస్మిన్మహాదైత్యే విద్యున్మాలిని దుర్జయే । సురాః సర్వే భయం త్యక్త్వా సుఖమాపుర్మునేమహత్
విజయాన్ని తట్టుకోలేని మహాదైత్యుడు విద్యున్మాలిని చనిపోయిన తర్వాత, దేవతలందరూ భయాన్ని విడిచిపెట్టి, గొప్ప ఆనందాన్ని పొందారు.
నద్యస్తు విమలా జాతా రవిస్తు విమలోఽభవత్ । వాతా వవుః సుగంధోద సిక్తా విమలశుష్మిణః
నదులు స్వచ్ఛంగా మారాయి, సూర్యుడు ప్రకాశంగా మెరిసాడు, సుగంధమైన గాలులు వీస్తూ, తేమతో కూడిన నిర్మలమైన వాయువులు ప్రవహించాయి.
సన్నద్ధాస్తే మహావీరా రథస్థా విమలాంగకాః । రాజానమూచుస్తే సర్వే జయలక్ష్మ్యా సమన్వితాః
ఆ మహావీరులు, కవచాలు ధరించి, రథాలలో నిలబడి, మెరిసే అవయవాలతో, విజయలక్ష్మితో అలంకరించబడిన రాజును అందరూ ఉద్దేశించి మాట్లాడారు.
వీరా ఊచుః। దిష్ట్యా హతస్త్వయా దైత్యో విద్యున్మాలీ మహామతే । యద్భయాత్త్రాసమాపన్నాః సురాః స్వర్గాన్నిరాకృతాః
వీరులు చెప్పారు: మహాప్రజ్ఞుడా! నీ చేత విద్యున్మాలి అనే దైత్యుడు చనిపోవడం అదృష్టం. అతని భయంతో దేవతలు స్వర్గం నుంచి పారిపోవాల్సి వచ్చింది.
దిష్ట్యా ప్రాప్తో మహావాజీ రఘునాథస్య శోభనః । దిష్ట్యా గంతాసి సర్వత్ర జయం తు క్షితిమండలే
రఘునాథుని అందమైన గుర్రాన్ని తిరిగి పొందడం అదృష్టం. భూమిపై నీవు ఎక్కడికైనా విజయంతో ప్రయాణిస్తావు.
స్వామిన్ముంచత్విమం వాహం మనోవేగం మనోరమమ్ । సమయస్య విలంబో మా భవత్వత్ర మహామతే
ప్రభూ! ఈ వేగంగా పరుగెత్తే, అందమైన గుర్రాన్ని విడిచిపెట్టు. ఈ యాగంలో ఆలస్యం జరగకుండా చూడండి, మహాప్రజ్ఞుడా.
శేష ఉవాచ। ఇతి శ్రుత్వా తు తద్వాక్యం వీరాణాం సమయోచితమ్ । సాధు సాధు ప్రశస్యైతాన్ముమోచ హయసత్తమమ్
శేషుడు చెప్పాడు: వీరులు చెప్పిన ఆ సందర్భానుకూలమైన మాటలు విని, "బాగుంది, బాగుంది" అని వారిని ప్రశంసించి, ఆ ఉత్తమ గుర్రాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
స ముక్తశ్చోత్తరామాశాం బభ్రామాథ సురక్షితః । రథపత్తిహయశ్రేష్ఠైః సర్వశస్త్రాస్త్రకోవిదైః
విడుదలైన ఆ గుర్రం ఉత్తర దిశగా ప్రయాణించసాగింది. రథాలు, పాదసేన, ఉత్తమ గుర్రాలు, ఆయుధాలలో నిపుణులైన యోధుల రక్షణలో అది సాగింది.
తత్ర యద్వృత్తమేతస్య శత్రుఘ్నస్య మనోహరమ్ । వాత్స్యాయన శృణుష్వైతత్పాపరాశిప్రదాహకమ్
అక్కడ శత్రుఘ్నుని గురించి జరిగిన ఆ మనోహరమైన సంగతిని విను వాత్స్యాయనా, ఇది పాపాలను దహించేదిగా ఉంటుంది.
రేవాతీరమథ ప్రాప్తో మునివృందనిషేవితమ్ । నీలరత్నసమూహస్య రసః కిం తు పయో మిషాత్
అతడు మునుల సమూహాలు నివసించే రేవా నది తీరానికి చేరాడు. అక్కడ నీల రత్నాల సమూహం సారము పాలు, అమృతంతో కలిపినట్లుగా కనిపించింది.
తాంస్తాన్మునివరాన్సర్వాన్ప్రణమఞ్ఛూరసేవితః । జగామ హయరత్నస్య పృష్ఠతః కామగామినః
వీరులు గౌరవించే ఆ మహామునులందరికీ నమస్కరించి, స్వేచ్ఛగా తిరిగే ఆ రత్నమయ గుర్రం వెనుక అతడు వెళ్లాడు.
గచ్ఛంస్తత్రాశ్రమం జీర్ణం పలాశపర్ణనిర్మితమ్ । రేవాయాజలకల్లోలైః సిక్తం పాపహరాశ్రయమ్
అక్కడ అతడు పళాశపత్రాలతో నిర్మించిన, రేవా నది అలలతో తడిసిన, పాపాలను తొలగించే ఒక పాత ఆశ్రమాన్ని చూశాడు.
తం దృష్ట్వా సుమతిం ప్రాహ సర్వజ్ఞం నయకోవిదమ్ । శత్రుఘ్నః సర్వధర్మార్థకర్మకర్తవ్యకోవిదః
అతన్ని చూసి, సమస్త ధర్మ, అర్థ, కర్మ విధుల్లో నిపుణుడైన, సర్వజ్ఞుడైన శత్రుఘ్నునితో సుమతి మాట్లాడాడు.
రాజోవాచ। మంత్రిన్కథయ కస్యాయమాశ్రమః పుణ్యదర్శనః । విచారచతురశ్రేష్ఠ వదైతన్మమ పృచ్ఛతః
రాజు ఇలా అడిగాడు: మంత్రీ, ఈ ఆశ్రమం ఎవరిది? ఎంత పవిత్రంగా కనిపిస్తోంది! విచారణలో నిపుణుడవు కదా, నేను అడుగుతున్నదానికి నీవు నాకు చెప్పు.
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య సుమతిః ప్రాహ తం నృపమ్ । విశద స్మేరయా వాచా దర్శయన్నాత్మసౌహృదమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మాటలు విని, సుమతి రాజుతో స్పష్టంగా, చిరునవ్వుతో, తన స్నేహాన్ని చూపిస్తూ మాట్లాడాడు.
సుమతిరువాచ। ఏనం దృష్ట్వా మహారాజ ధూతపాపా వయం ఖలు । భవిష్యామో మునిశ్రేష్ఠం సర్వశాస్త్రపరాయణమ్
సుమతి ఇలా అన్నాడు: మహారాజా! ఆయనను చూసిన వెంటనే మన పాపాలు తొలగిపోయాయి. మేము అన్ని శాస్త్రాలలో నిష్ణాతుడైన ఆ మహామునిని సేవించగలుగుతాము.
తస్మాన్నత్వా తమాపృచ్ఛ సర్వం తే కథయిష్యతి । రఘునాథపదాంభోజమకరందాతి లోలుపః
కాబట్టి, ఆయనకు నమస్కరించి అడుగు. ఆయన నీకు అన్నీ వివరంగా చెబుతాడు. ఆయన రఘునాథుని పాదపద్మాల అమృతాన్ని ఎంతో ప్రేమించేవాడు.
నామ్నా త్వారణ్యకం ఖ్యాతం రఘునాథాంఘ్రిసేవకమ్ । అత్యుగ్రతపసా పూర్ణం సర్వశాస్త్రార్థకోవిదమ్
ఆయన పేరు ఆరణ్యకుడు. రఘునాథుని పాదసేవలో నిమగ్నుడై, తీవ్రమైన తపస్సుతో పరిపూర్ణుడై, అన్ని శాస్త్రార్థాలలో నిపుణుడు.
ఇతి శ్రుత్వా తు తద్వాక్యం ధర్మార్థపరిబృంహితమ్ । జగామ తమథో ద్రష్టుం స్వల్పసేవకసంయుతః
ఆ ధర్మార్ధములతో కూడిన మాటలు విని, కొంతమంది సేవకులతో కలిసి అతన్ని దర్శించడానికి వెళ్లాడు.
హనూమాన్పుష్కలో వీరః సుమతిర్మంత్రిసత్తమః । లక్ష్మీనిధిః ప్రతాపాగ్ర్యః సుబాహుః సుమదస్తథా
హనుమంతుడు, వీరుడైన పుష్కలుడు, మంత్రులలో శ్రేష్ఠుడైన సుమతి, మహాప్రతాపశాలి లక్ష్మీనిధి, సుబాహు, అలాగే సుమదుడు కూడా ఉన్నారు.
ఏతైః పరివృతో రాజా శత్రుఘ్నః ప్రాపదాశ్రమమ్ । నమస్కర్తుం ద్విజవరమారణ్యకముదారధీః
ఈ వారందరితో కూడి రాజు శత్రుఘ్నుడు, ఉత్తమమైన ద్విజుడైన, ఉదారమనస్కుడైన ఆరణ్యకుని ఆశ్రమానికి చేరాడు.
గత్వా తం తాపసశ్రేష్ఠం నమస్కారమథాకరోత్ । సర్వైస్తైః సహితో వీరైర్వినయానతకంధరైః
ఆ తపస్వుల్లో శ్రేష్ఠుడైన వాడిని దర్శించి, వీరులందరితో కలిసి, వినయంగా తలవంచి నమస్కరించాడు.
తాన్దృష్ట్వా సన్నతాన్సర్వాఞ్ఛత్రుఘ్నప్రముఖాన్నృపాన్ । అర్ఘ్యపాద్యాదికం చక్రే ఫలమూలాదిభిస్తదా
శత్రుఘ్నుడు ముందుండి, అందరూ రాజులు నమ్రంగా నిలబడి ఉండటాన్ని చూసి, ఆయన వారికి పాద్యార్ఘ్యాదులతో, ఫలమూలాదులతో ఆతిథ్యం చేసాడు.
ఉవాచ తాన్నృపాన్సర్వాన్భవంతః కుత్ర సంగతాః । కథమత్ర సమాయాతాస్తత్సర్వం వదతానఘాః
ఆయన ఆ రాజులతో ఇలా అడిగాడు: మీరు ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు? ఎలా ఇక్కడికి చేరారు? మీరు అన్నీ చెప్పండి, పాపరహితులారా.