పుష్కల ఉవాచ। వికత్థనం న కుర్వంతి సంగ్రామే సుభటా నరాః । పరాక్రమం దర్శయంతి నిజశస్త్రాస్త్రవర్షణైః
పుష్కలుడు చెప్పాడు: యుద్ధంలో నిజమైన యోధులు గొప్పగా మాట్లాడరు. వారు తమ ఆయుధాలతో, అస్త్రాలతో చూపే పరాక్రమంతోనే తమ శక్తిని చూపిస్తారు.
రావణో నిహతో యేన ససుహృత్స్వజనైర్వృతః । తస్య వాజినమాహృత్య కుత్ర గంతాసి దుర్మద
రావణుడు తన బంధువులూ మిత్రులతో కూడి ఉండగా ఎవడో వాడు చంపాడు. అలాంటి వాడి గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లి, నీవు ఎక్కడికి పోతావు, ఓ అహంకారమున్నవాడా?
పతిష్యసి త్వం శత్రుఘ్నబాణైః కోదండనిర్గతైః । త్వామత్స్యంతి శివా భూమౌ పతితం ప్రాణవర్జితమ్
శత్రుఘ్నుడు తన విల్లుతో విడిచే బాణాలతో నీవు పడిపోతావు. నీలో ప్రాణం లేకుండా నేలపై పడివున్న నిన్ను ధర్మవంతులు చూస్తారు.
మా గర్జ దుష్ట రామస్య సేవకే మయి సంస్థితే । గర్జంతి సుభటా యుద్ధే శత్రుం జిత్వా మహోదయాత్
దుష్టుడా! నేను రాముని సేవకుడిగా ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నప్పుడు నీవు గర్జించవద్దు. యుద్ధంలో శత్రువును జయించిన తర్వాతే యోధులు గొప్పగా గర్జిస్తారు.
శేష ఉవాచ। ఏవం బ్రువంతం తం వీరం పుష్కలం రణదుర్మదమ్ । జఘాన శక్త్యా సుభృశం హృది రాక్షససత్తమః
శేషుడు చెప్పాడు: అలా ధైర్యంగా మాట్లాడుతున్న పుష్కలుడిని, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, గట్టి శక్తితో హృదయంలో బలంగా కొట్టాడు.
ఆయాంతీం తాం మహాశక్తిమాయసీం కాంచనాశ్రితామ్ । చిచ్ఛేద త్రిభిరత్యుగ్రైః శితైర్బాణైః స పుష్కలః
ఆ మహా శక్తి, మాయతో కూడినది, బంగారు అలంకారంతో మెరిసిపోతూ వచ్చేటప్పుడు, పుష్కలుడు మూడు పదునైన బాణాలతో దాన్ని కోసేశాడు.
సా త్రిధా హ్యపతద్భూమౌ విశిఖైర్నిష్ప్రభీకృతా । పతంతీ విరరాజాసౌ విష్ణోః శక్తిత్రయీవ కిమ్
ఆ శక్తి బాణాలతో మూడుగా చీలిపోయి, కాంతి కోల్పోయి నేలపై పడిపోయింది. పడిపోతూ, విష్ణువు యొక్క మూడు శక్తుల్లా మెరిసింది.
తాం ఛిన్నాం శక్తికాం దృష్ట్వా రాక్షసః పరతాపనః । జగ్రాహ శూలం తరసా త్రిశిఖం లోహనిర్మితమ్
తన శక్తి విరిగిపోవడం చూసి, శత్రువులను బాధించే ఆ రాక్షసుడు, వేగంగా ఇనుపతో చేసిన మూడు ముక్కల త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నాడు.
తీక్ష్ణాగ్రం జ్వలనప్రఖ్యం రాక్షసేంద్రో వ్యమోచయత్ । ఆయాంతం తిలశశ్చక్రే బాణైః పుష్కలసంజ్ఞితః
పదునైన అగ్రభాగం, అగ్నిలా మెరిసే ఆ త్రిశూలాన్ని రాక్షసరాజు విసిరాడు. అది వస్తుండగా, పుష్కలుడు తన బాణాలతో దాన్ని ముక్కలుగా చేసాడు.
ఛిత్త్వా త్రిశూలం తరసా రాఘవస్య హి సేవకః । పుష్కలశ్చాప ఆధత్త బాణాంస్తీక్ష్ణాన్మనోజవాన్
త్రిశూలాన్ని బలంగా కోసిన పుష్కలుడు, రాఘవుని సేవకుడు, తన విల్లు ఎత్తి, వేగంగా పోయే పదునైన బాణాలను సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
తే బాణా హృది తస్యాశు లగ్నా రాగం బతాసృజన్ । వైష్ణవస్య యథా స్వాంతే గుణా విష్ణోర్మనోహరాః
ఆ బాణాలు అతని హృదయంలో వేగంగా తగిలి, ఎర్రదనం కలిగించాయి. అది ఎలా ఉందంటే, విష్ణువు ఆకర్షణీయమైన గుణాలు వైష్ణవుని మనసులో ఉండేలా.
తద్బాణవేధదుఃఖార్తో విద్యున్మాలీ సుదుర్మదః । జగ్రాహ ముద్గరం ఘోరం పుష్కలం హంతుముద్యతః
ఆ బాణాల గాయాల బాధతో బాధపడుతూ, అత్యంత అహంకారమున్న విద్యున్మాలి, భయంకరమైన గదను పట్టుకుని, పుష్కలుడిని చంపాలని సిద్ధమయ్యాడు.
ముద్గరః ప్రహితస్తేన విద్యున్మాల్యభిధేన హి । హృది లగ్నోసృజచ్ఛీఘ్రం కశ్మలం తదకారయత్
విద్యున్మాలి విసిరిన ఆ గద, హృదయంలో తగిలి, వెంటనే బాధను కలిగించి, అతడిని మూర్చిపోయేలా చేసింది.
ముద్గరప్రహతో వీరః కంపమానః సవేపథుః । పపాత స్యందనోపస్థే పుష్కలః శత్రుతాపనః
గదతో బలంగా తగిలిన పుష్కలుడు, వణికుతూ, కంపించుతూ, తన రథం మీద కూర్చునే చోట పడిపోయాడు. అతడు శత్రువులను బాధించే వీరుడు.
ఉగ్రదంష్ట్రోఽథ తద్భ్రాతా లక్ష్మీనిధిమయోధయత్ । శస్త్రాస్త్రైర్బహుధా ముక్తైర్వీరప్రాణహృతింకరైః
అప్పుడే, ఉగ్రదంష్ట్రుడు అనే అతని అన్నయ్య, లక్ష్మీనిధితో యుద్ధం చేశాడు. ఎన్నో ఆయుధాలు, అస్త్రాలు వదిలి, వీరుల ప్రాణాలను తీయగలిగేలా పోరాడాడు.
పుష్కలస్తత్క్షణాత్ప్రాప్య సంజ్ఞాం రాక్షసమబ్రవీత్ । ధన్యోసి రాక్షసశ్రేష్ఠ మహీయాంస్తే పరాక్రమః
ఆ సమయానికే, పుష్కలుడు మళ్లీ స్పృహ పొందాడు. ఆ రాక్షసునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీవు ధన్యుడు రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడవు. నీ పరాక్రమం నిజంగా గొప్పది.'
పశ్యేదానీం మమాప్యుచ్చైః ప్రతిజ్ఞాం శూరమానితామ్ । విమానాత్పాతయామ్యద్య భూమౌ త్వాం శితసాయకైః
ఇప్పుడు నా ప్రతిజ్ఞను, వీరులు గౌరవించినదాన్ని, నువ్వు చూడు. ఈ రోజు నేను నిన్ను నా పదునైన బాణాలతో ఆకాశంలో ఉన్న నీ విమానం నుండి కింద భూమిపై పడవేస్తాను.
ఇత్యుక్త్వా నిశితం బాణం సమగృహ్ణాద్దురాసదమ్ । జ్వలంతమగ్నితేజస్కం మహౌదార్యసమన్వితమ్
అలా చెప్పి, అతను భయంకరమైన, ఎదుర్కోవడం కష్టమైన, అగ్నిలా జ్వలించే, గొప్ప ఉదారత కలిగిన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
స యావత్తత్ప్రతీకర్తుం విధత్తే స్వపరాక్రమమ్ । తావద్ధృదిగతోఽత్యుగ్రస్తీక్ష్ణధారః ససాయకః
అతను దానికి ప్రతిఘటించేందుకు తన శక్తిని ప్రదర్శించబోతుండగా, ఆ అత్యంత పదునైన, హృదయాన్ని ఛేదించే బాణం, దాని తోడుతో కలిసి అతన్ని తాకింది.
తేన బాణేన విభ్రాంతో భ్రమచ్చిత్తః స రాక్షసః । పపాత కామగోపస్థాద్భూమౌ విగతచేతనః
ఆ బాణం తాకడంతో ఆ రాక్షసుడు మూర్ఛించిపోయాడు, మనస్సు తలకిందులైంది; తన కోరికల సింహాసనంనుండి జ్ఞానం కోల్పోయి భూమిపై పడిపోయాడు.
ఉగ్రదంష్ట్రేణ వై దృష్టః పతమానో నిజాగ్రజః । గృహీత్వా తం విమానాంతర్నినాయ రిపుశంకితః
తన అన్నయ్య పడిపోతున్నదాన్ని ఉగ్రదంతాలతో చూసి, అతడిని పట్టుకుని, శత్రువు ఉందేమోనని అనుమానంతో విమానం లోపలికి తీసుకెళ్లాడు.
ప్రాహ చారిం మహారోషాత్పుష్కలం బలినాం వరమ్ । మద్భ్రాతరం పాతయిత్వా కుత్ర యాస్యసి దుర్మతే
తర్వాత మహా కోపంతో, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన పుష్కలుడిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: 'నా అన్నయ్యను పడగొట్టి, దుర్మతి! నువ్వు ఎక్కడికి పోతావు?'
మాం వై యుధి వినిర్జిత్య గంతాసి జయముత్తమమ్ । స్థితే మయి తవ స్వాంతే జయాశా వినివర్త్య తామ్
'నన్ను యుద్ధంలో జయించిన తర్వాతే నీకు పరమ విజయము లభిస్తుంది; నేను నీ ముందున్నంతవరకు నీ విజయ ఆశను వదిలిపెట్టు.'
ఏవం బ్రువంతం తరసా జఘాన దశభిః శరైః । హృదయే తస్య దుష్టస్య రోషపూరితలోచనః
అతను ఇలా మాట్లాడుతుండగా, కోపంతో కళ్లు ఎర్రబెట్టి, వేగంగా ఆ దుష్టుని హృదయంలో పది బాణాలతో గాయపరిచాడు.
స తాడితో దశశరైః పుష్కలేన మహాత్మనా । చుక్రోధ హృది దుర్బుద్ధిస్తం హంతుముపచక్రమే
మహాత్ముడైన పుష్కలుడు వేసిన పది బాణాలతో గాయపడి, ఆ దుర్బుద్ధి హృదయంలో కోపంతో ఉప్పొంగి, అతన్ని చంపేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
దంతాన్నిష్పిష్య సక్రోధో ముష్టిముద్యమ్య చాహనత్ । వ్యనదద్వజ్రనిర్ఘాతపాతశంకాం సృజన్హృది
కోపంతో పళ్లను పిసికి, ముష్టిని పైకెత్తి, గట్టిగా కొట్టాడు. ఆ ధ్వని, వజ్రం పడినట్లు హృదయంలో భయంకరంగా వినిపించింది.
ముష్టినాభిహతో వీరః పుష్కలః పరమాస్త్రవిత్ । నాకంపత వినిష్పేషం వాంఛంస్తస్య దురాత్మనః
ముష్టితో కొట్టబడినా, పరమాస్త్రాలను తెలిసిన వీరుడు పుష్కలుడు కదలలేదు; ఆ దురాత్ముడిని నాశనం చేయాలని తపనతో నిలిచిపోయాడు.
వత్సదంతాన్మహాతీక్ష్ణాన్ముమోచ హృది సాయకాన్ । తైర్బాణైర్వ్యథితో దైత్యస్త్రిశూలం తు సమాదదే
ఆయన పేడ దంతాల్లా పదునైన బాణాలను హృదయంలో వదిలాడు. ఆ బాణాల బాధతో రాక్షసుడు త్రిశూలాన్ని తీసుకున్నాడు.
జాజ్వల్యమానం త్రిశిఖం జ్వాలామాలాతిభీషణమ్ । లగ్నం హృది మహావీర పుష్కలస్య తు దారుణమ్
మూడు ముళ్లతో, అగ్నిజ్వాలలతో భయంకరంగా మండుతున్న ఆ దారుణమైన త్రిశూలం, మహావీరుడు పుష్కలుని హృదయంలో బలంగా తాకింది.
మూర్చ్ఛితస్తేన శూలేన నిహతో ధన్విసత్తమః । కశ్మలం పరమం ప్రాప్తః పపాత స్యందనోపరి
ఆ త్రిశూలం తాకడంతో, ధన్విదులలో శ్రేష్ఠుడు మూర్ఛించి, తీవ్రమైన బాధతో తన రథంపై కుప్పకూలిపోయాడు.