యః శూద్రః కపిలాం గాం వై పయోబుద్ధ్యానుపాలయేత్ । తస్య పాపం మమైవాస్తు చేత్కుర్యామనృతం వచః
ఒక శూద్రుడు ఒక పసుపు ఆవును పాలిచేస్తూ, ఆవును పాలు ఇస్తుందని భావిస్తే, నేను ఎప్పుడైనా అబద్ధం మాట్లాడితే ఆ పాపం నా మీద పడిపోవాలి.
బ్రాహ్మణీం గచ్ఛతే మోహాచ్ఛూద్రః కామవిమోహితః । తస్య పాపం మమైవాస్తు చేత్కుర్యామనృతం వచః
ఒక శూద్రుడు మోహంతో, కామంతో బ్రాహ్మణ స్త్రీని దగ్గరికి వెళ్తే, నేను ఎప్పుడైనా అబద్ధం మాట్లాడితే ఆ పాపం నా మీద పడిపోవాలి.
యద్ఘ్రాణాన్నరకం గచ్ఛేత్స్పర్శనాచ్చాపి రౌరవమ్ । తాం పిబేన్మదిరాం యో వా జిహ్వాస్వాదేన లోలుపః
దురాసతో, రుచి కోసం ఎవడు మద్యం తాగుతాడో, దాని వాసన నరకానికి, స్పర్శ రౌరవానికి తీసుకెళ్తుందో,
తస్య యజ్జాయతే పాపం తన్మమైవాస్తు నిశ్చితమ్ । చేన్న కుర్యాం ప్రతిజ్ఞాతం సత్యం రామకృపాబలాత్
ఆ మద్యం తాగిన వాడికి కలిగే పాపం, నేను రాముని కృపాబలంతో చేసిన ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చకపోతే, నిస్సందేహంగా నా మీద పడిపోవాలి.
ఏవముక్తే మహావీరైర్యోద్ధారస్తరసా యుతాః । చక్రుః ప్రతిజ్ఞాం మహతీం స్వపరాక్రమశాలినీమ్
ఇలా చెప్పిన వెంటనే, మహావీరులు ఉత్సాహంతో తమ పరాక్రమాన్ని చూపిస్తూ గొప్ప ప్రతిజ్ఞలు చేశారు.
శత్రుఘ్నోఽపి వ్యధాత్తత్ర ప్రతిజ్ఞాం పశ్యతాం నృణామ్ । సాధుసాధు ప్రశంసన్వై తాన్వీరాన్యుద్ధకోవిదాన్
అక్కడే శత్రుఘ్నుడు కూడా అందరి ముందు తన ప్రతిజ్ఞను చేశాడు. యుద్ధ నైపుణ్యం కలిగిన వీరులను అందరూ 'బాగుంది, బాగుంది' అని ప్రశంసించారు.
కథయామి పురో వః స్వాం ప్రతిజ్ఞాం సత్త్వశోభితామ్ । తచ్ఛృణ్వంతు మహాభాగా యుద్ధోత్సాహసమన్వితాః
నా ధైర్యంతో అలంకరించిన ప్రతిజ్ఞను మీ ముందే ప్రకటిస్తున్నాను. యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో ఉన్న మహాభాగులు దయచేసి వినండి.
చేత్తస్య శిర ఆహత్య పాతయామి న సాయకైః । విమానాచ్చ కబంధాచ్చ భిన్నం ఛిన్నం చ భూతలే
నేను అతని తలను బాణాలతో కోసి, రథం మీద నుంచి భూమిపై పడేయకపోతే,
యత్పాపం కూటసాక్ష్యేణ యత్పాపం స్వర్ణచౌర్యతః । యత్పాపం బ్రహ్మనిందాయాం తన్మమాస్త్వద్య నిశ్చయాత్
అప్పుడు అబద్ధ సాక్ష్యం వల్ల కలిగే పాపం, బంగారం దొంగిలించే పాపం, బ్రాహ్మణులను నిందించే పాపం ఇవన్నీ నేడు నిశ్చయంగా నా మీద పడిపోవాలి.
ఇతి శత్రుఘ్నసద్వాక్యం శ్రుత్వా తే వీరపూజితాః । ధన్యోసి రాఘవభ్రాతః కస్త్వదన్యో పరో భవేత్
శత్రుఘ్నుని నిజమైన మాటలు విని, అక్కడున్న మహావీరులు ఇలా అన్నారు: 'రాఘవుని సోదరుడా! నీవు ధన్యుడు. నిన్ను మించినవాడు మరొకరు ఎవరు?'
త్వయా వై నిహతో దైత్యో దేవదానవదుఃఖదః । లవణో నామ లోకేశ మధుపుత్రో మహాబలః
ప్రపంచాధిపతీ! దేవతలకు, దానవులకు బాధనిచ్చే మహాబలశాలి మధుపుత్రుడు లవణాసురుడిని నువ్వే సంహరించావు.
కోయం వై రాక్షసో దుష్టః క్వ చాస్య బలమల్పకమ్ । కరిష్యసి క్షణాదేవ తస్య నాశం మహామతే
ఈ దుష్ట రాక్షసుడు ఎవడు? ఇతనికి ఉన్న బలమేంటీ? ఓ మహామతి! నువ్వు క్షణంలోనే ఇతని నాశనం చేయగలవు.
ఇత్యుక్త్వా తే మహావీరాః సజ్జీభూతా రణాంగణే । ప్రతిజ్ఞాం స్వామృతాం కర్తుం యయుస్తే రాక్షసం ముదా
ఇలా చెప్పి, మహావీరులు యుద్ధరంగంలో సిద్ధంగా ఉండి, ఆనందంతో తమ ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చేందుకు రాక్షసుని ఎదుటికి వెళ్లారు.
శేష ఉవాచ। రథైః సదశ్వైః శోభాఢ్యైః సర్వశస్త్రాస్త్రపూరితైః । నానారత్నసమాయుక్తైర్యయుస్తే రాక్షసాధమమ్
శేషుడు చెప్పాడు: మంచి గుర్రాలతో అలంకరించబడిన, అన్ని ఆయుధాలతో నిండిన, రకరకాల రత్నాలతో మెరిసే రథాలలో వారు ఆ దుష్ట రాక్షసుని వైపు పయనించారు.
తాన్దృష్ట్వా కామగే యానే స్థితః ప్రోవాచ రాక్షసః । మేఘగంభీరయా వాచా తర్జయన్నివ భూరిశః
వారిని చూసి, తాను ఇష్టమైన వాహనంపై నిలబడి, ఆ రాక్షసుడు మేఘంలా ఘనమైన స్వరంతో, వారిని మళ్లీ మళ్లీ బెదిరిస్తూ మాట్లాడాడు.
మాయాం తు సుభటా యోద్ధుం గచ్ఛంతు నిజమందిరమ్ । మా త్యజంతు స్వకాన్ప్రాణాన్న మోక్ష్యే వాజినం వరమ్
ధైర్యవంతులు తమ ఇళ్లకు వెళ్లిపోవాలి, ఎందుకంటే నేను మాయతో యుద్ధం చేస్తాను. వారు తమ ప్రాణాలను వదలకూడదు. నా ఉత్తమ గుర్రాన్ని కూడా విడిచిపెట్టను.
విద్యున్మాలీతి విఖ్యాతో రావణస్య సుహృత్సఖా । మత్సఖ్యుః ప్రేతభూతస్య నిష్కృతిం కర్తుమేయివాన్
నేను విద్యున్మాలి అని ప్రసిద్ధి, రావణుని స్నేహితుడిని. నా మిత్రుడు ప్రేతాత్మగా మారినందుకు అతనికి క్రియలు చేయడానికి వచ్చాను.
క్వాసౌ రామో య ఆహత్య సఖాయం రావణం గతః । తస్య భ్రాతాపి కుత్రాస్తే సర్వశూరశిరోమణిః
నా స్నేహితుడిని సంహరించి రావణుణ్ని పంపించిన ఆ రాముడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? అన్ని వీరులలో శిరోమణి అయిన అతని సోదరుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు?
తం హత్వా నిష్కృతిం తస్య ప్రాప్స్యే రామస్య చానుజమ్ । పిబన్రుధిరముద్భూతం కంఠనాలస్య బుద్బుదైః
వాడిని చంపి, రాముని తమ్ముడికీ వాడికీ న్యాయం చేసుకున్నట్టు అవుతాను. అతని గొంతు నుంచి బుడబుడలతో పొంగిపొంగి వస్తున్న రక్తాన్ని నేను త్రాగుతాను.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య యోధానాం ప్రవరోత్తమః । పుష్కలో నిజగాదైనం వీర్యశౌర్యసమన్వితమ్
ఈ మాటలు విని, యోధులలో అగ్రగణ్యుడైన పుష్కలుడు, వీరత్వం, ధైర్యం కలిగి ఉన్న వాడిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
పుష్కల ఉవాచ। వికత్థనం న కుర్వంతి సంగ్రామే సుభటా నరాః । పరాక్రమం దర్శయంతి నిజశస్త్రాస్త్రవర్షణైః
పుష్కలుడు చెప్పాడు: యుద్ధంలో నిజమైన యోధులు గొప్పగా మాట్లాడరు. వారు తమ ఆయుధాలతో, అస్త్రాలతో చూపే పరాక్రమంతోనే తమ శక్తిని చూపిస్తారు.
రావణో నిహతో యేన ససుహృత్స్వజనైర్వృతః । తస్య వాజినమాహృత్య కుత్ర గంతాసి దుర్మద
రావణుడు తన బంధువులూ మిత్రులతో కూడి ఉండగా ఎవడో వాడు చంపాడు. అలాంటి వాడి గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లి, నీవు ఎక్కడికి పోతావు, ఓ అహంకారమున్నవాడా?
పతిష్యసి త్వం శత్రుఘ్నబాణైః కోదండనిర్గతైః । త్వామత్స్యంతి శివా భూమౌ పతితం ప్రాణవర్జితమ్
శత్రుఘ్నుడు తన విల్లుతో విడిచే బాణాలతో నీవు పడిపోతావు. నీలో ప్రాణం లేకుండా నేలపై పడివున్న నిన్ను ధర్మవంతులు చూస్తారు.
మా గర్జ దుష్ట రామస్య సేవకే మయి సంస్థితే । గర్జంతి సుభటా యుద్ధే శత్రుం జిత్వా మహోదయాత్
దుష్టుడా! నేను రాముని సేవకుడిగా ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నప్పుడు నీవు గర్జించవద్దు. యుద్ధంలో శత్రువును జయించిన తర్వాతే యోధులు గొప్పగా గర్జిస్తారు.
శేష ఉవాచ। ఏవం బ్రువంతం తం వీరం పుష్కలం రణదుర్మదమ్ । జఘాన శక్త్యా సుభృశం హృది రాక్షససత్తమః
శేషుడు చెప్పాడు: అలా ధైర్యంగా మాట్లాడుతున్న పుష్కలుడిని, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, గట్టి శక్తితో హృదయంలో బలంగా కొట్టాడు.
ఆయాంతీం తాం మహాశక్తిమాయసీం కాంచనాశ్రితామ్ । చిచ్ఛేద త్రిభిరత్యుగ్రైః శితైర్బాణైః స పుష్కలః
ఆ మహా శక్తి, మాయతో కూడినది, బంగారు అలంకారంతో మెరిసిపోతూ వచ్చేటప్పుడు, పుష్కలుడు మూడు పదునైన బాణాలతో దాన్ని కోసేశాడు.
సా త్రిధా హ్యపతద్భూమౌ విశిఖైర్నిష్ప్రభీకృతా । పతంతీ విరరాజాసౌ విష్ణోః శక్తిత్రయీవ కిమ్
ఆ శక్తి బాణాలతో మూడుగా చీలిపోయి, కాంతి కోల్పోయి నేలపై పడిపోయింది. పడిపోతూ, విష్ణువు యొక్క మూడు శక్తుల్లా మెరిసింది.
తాం ఛిన్నాం శక్తికాం దృష్ట్వా రాక్షసః పరతాపనః । జగ్రాహ శూలం తరసా త్రిశిఖం లోహనిర్మితమ్
తన శక్తి విరిగిపోవడం చూసి, శత్రువులను బాధించే ఆ రాక్షసుడు, వేగంగా ఇనుపతో చేసిన మూడు ముక్కల త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నాడు.
తీక్ష్ణాగ్రం జ్వలనప్రఖ్యం రాక్షసేంద్రో వ్యమోచయత్ । ఆయాంతం తిలశశ్చక్రే బాణైః పుష్కలసంజ్ఞితః
పదునైన అగ్రభాగం, అగ్నిలా మెరిసే ఆ త్రిశూలాన్ని రాక్షసరాజు విసిరాడు. అది వస్తుండగా, పుష్కలుడు తన బాణాలతో దాన్ని ముక్కలుగా చేసాడు.
ఛిత్త్వా త్రిశూలం తరసా రాఘవస్య హి సేవకః । పుష్కలశ్చాప ఆధత్త బాణాంస్తీక్ష్ణాన్మనోజవాన్
త్రిశూలాన్ని బలంగా కోసిన పుష్కలుడు, రాఘవుని సేవకుడు, తన విల్లు ఎత్తి, వేగంగా పోయే పదునైన బాణాలను సిద్ధం చేసుకున్నాడు.