జ్ఞాత్వాయం రామచంద్రస్య వాజినం పరమాద్భుతమ్ । ఆగత్య తుభ్యం సందాస్యత్యేతద్రాజ్యమకంటకమ్
ఈ అద్భుతమైన గుర్రం రామచంద్రునిదని తెలుసుకుని, అతడు వచ్చి నీకు ఎలాంటి అడ్డంకులు లేని రాజ్యాన్ని ఇస్తాడు.
త్వయా యద్గదితం రాజంస్తత్తే కథితముత్తమమ్ । పునః కిం పృచ్ఛసే స్వామిన్నాజ్ఞాపయ కరోమి తత్
మహారాజా! మీరు అడిగింది అంతా మీకు చెప్పాను. మరలా ఎందుకు అడుగుతున్నారు ప్రభూ? మీరు ఆజ్ఞాపించండి, నేను చేయగలను.
శేష ఉవాచ। గతోఽశ్వస్తత్పురాంతస్తు నానాశ్చర్యసమన్వితః । తం దృష్ట్వా జనతాః సర్వా రాజ్ఞే గత్వా న్యవేదయన్
శేషుడు చెప్పాడు: ఆ గుర్రం అనేక అద్భుతాలతో ఆ నగరంలోకి ప్రవేశించింది. అతన్ని చూసిన జనాలు అందరూ రాజుని దగ్గరకు వెళ్లి చెప్పారు.
జనతా ఊచుః। కోఽప్యశ్వః సితవర్ణేన గంగాజలసమేన వై । భాలే సౌవర్ణపత్రేణ రాజమానః సమాగతః
జనాలు చెప్పారు: ఒక తెల్లని గుర్రం, గంగాజలంలా ప్రకాశిస్తూ, నుదుటిపై బంగారు పలకతో మెరిసిపోతూ ఇక్కడికి వచ్చింది.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రమ్యం జనానాం హృద్యమీరితమ్ । తాః ప్రత్యాహ హసన్భూపో జ్ఞాయతాం కస్య వై హయః
జనాలు చెప్పిన ఆ మధురమైన, హృదయాన్ని తాకే మాటలు విని, రాజు చిరునవ్వుతో, 'ఆ గుర్రం ఎవరిదో తెలుసుకోండి' అని వారితో అన్నాడు.
తాశ్చైనం కథయామాసుః శత్రుఘ్నేన ప్రపాలితః । ఆయాత్యశ్వో మహీభర్తూ రామస్య పురమధ్యతః
వారు రాజుని దగ్గరికి వచ్చి, 'శత్రుఘ్నుడు రక్షిస్తూ, భూమిపతియైన రాముని గుర్రం నగరమధ్యానికి వస్తోంది' అని చెప్పారు.
రామస్య నామ స శ్రుత్వా ద్వ్యక్షరం సుమనోరమమ్ । జహర్ష చిత్తే సుభృశం గద్గదస్వరచిన్హితః
రామ అనే రెండు అక్షరాల మధురమైన నామాన్ని విని, అతని హృదయం ఆనందంతో ఉప్పొంగింది, గొంతు ఆనందంతో కంపించిపోయింది.
మయాయోధ్యాపతిర్నిత్యం యో రామశ్చిన్త్యతే హృది । తస్యాశ్వః సహశత్రుఘ్నః సమాయాతః పురం మమ
నిత్యం నా హృదయంలో ధ్యానించే అయోధ్యాధిపతి రాముని గుర్రం, శత్రుఘ్నునితో కలిసి నా నగరానికి వచ్చాడు.
హనూమాంస్తత్ర రామాంఘ్రిసేవాకర్తా భవిష్యతి । కదాచిదపి యో రామం న విస్మరతి మానసే
అక్కడ హనుమంతుడు రాముని పాదసేవ చేయబోతున్నాడు. ఎందుకంటే అతడు ఒక్క క్షణమైనా మనసులో రాముని మరచిపోడు.
గచ్ఛామి యత్ర శత్రుఘ్నో యత్ర మారుతనందనః । అన్యేఽపి యత్ర పురుషా రామపాదాబ్జసేవకాః
నేను శత్రుఘ్నుడు ఉన్న చోటికీ, వాయుపుత్రుడు ఉన్న చోటికీ, ఇంకా రాముని పాదపద్మాలను సేవించే ఇతరులున్న చోటికీ వెళ్తాను.
అమాత్యమాదిదేశాథ సర్వం రాజధనం మహత్ । గృహీత్వా తు మయా సార్ద్ధమాగచ్ఛ త్వరయా యుతః
తర్వాత అతడు తన మంత్రి ని పిలిచి, 'సర్వ రాజధనాన్ని తీసుకుని, నాతో పాటు తక్షణమే రా' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
యాస్యేఽహం రఘునాథస్య హయం పాలయితుం వరమ్ । కర్తుం చ రామపాదాబ్జపరిచర్యాం సుదుర్లభామ్
నేను రఘునాథుని గుర్రాన్ని కాపాడటానికి, ఇంకా రాముని పాదపద్మాల సేవ చేయటానికి, ఆ అరుదైన భాగ్యాన్ని పొందటానికి వెళ్తున్నాను.
ఇత్యుక్త్వా నిర్జగామాథ శత్రుఘ్నం ప్రతి సైనికైః । తావత్పురీమథ ప్రాప్తో రామభ్రాతా ససైనికః
ఇలా చెప్పి, అతడు తన సైన్యంతో శత్రుఘ్నుని వైపు బయలుదేరాడు. అదే సమయంలో రాముని సోదరుడు తన సైన్యంతో నగరానికి వచ్చాడు.
వీరా గర్జంతి ప్రబలా రథాః సునినదంతి చ । జయశంఖస్వనాస్తత్ర వేణునాదాశ్చ సర్వతః
వీరులు గర్జిస్తున్నారు, రథాలు గట్టిగా మోగుతున్నాయి, అక్కడక్కడా విజయశంఖాలు, వేణువుల సంగీతం ప్రతిధ్వనిస్తోంది.
ఆగత్య సత్యవాన్రాజా మంత్రిభిః సుసమన్వితః । చరణే ప్రణిపత్యాస్మై రాజ్యం ప్రాదాన్మహాధనమ్
సత్యవంతుడు అయిన రాజు, మంత్రులతో కలిసి వచ్చి, అతని పాదాలకు నమస్కరించి, రాజ్యాన్ని, మహా ధనాన్ని ఇచ్చాడు.
శత్రుఘ్నస్తం తు రాజానం జ్ఞాత్వా రామమనువ్రతమ్ । తద్రాజ్యం తస్య పుత్రాయ రుక్మనామ్నే దదౌ మహత్
శత్రుఘ్నుడు ఆ రాజు రామునికి భక్తుడని తెలుసుకుని, ఆ మహారాజ్యాన్ని అతని కుమారుడైన రుక్ముడికి ఇచ్చాడు.
హనూమంతం పరీరభ్య సుబాహుం రామసేవకమ్ । అన్యాన్వై రామభక్తాంశ్చ పరిరభ్య మహాయశాః
బలమైన చేతులున్న హనుమంతుడిని, రాముని సేవకుడిని, అలాగే మిగతా రామభక్తులను కూడా ఆ మహాత్ముడు హృదయపూర్వకంగా ఆలింగనం చేసుకున్నాడు.
కృతార్థమివ చాత్మానం మేనే సత్యసమన్వితః । ననంద చేతసి తదా శత్రుఘ్నేన సమన్వితః
సత్యసంధుడైన ఆయన, తన జీవితంలో సాఫల్యం పొందానని భావించి, శత్రుఘ్నుడితో కలిసి హృదయంలో ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
హయస్తావద్గతో దూరం వీరైః సుపరిరక్షితః । శత్రుఘ్నస్తేన భూపేన యయౌ వీరసమన్వితః
ఆశ్వమేధ యాగానికి వదిలిన గుర్రం, పరాక్రమశాలులైన వీరుల రక్షణలో దూరంగా వెళ్లింది. శత్రుఘ్నుడు ఆ రాజుతో పాటు, అనేక వీరులతో ముందుకు సాగాడు.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే పాతాలఖండే శేషవాత్స్యాయనసంవాదే రామాశ్వమేధే సత్యవత్సమాగమోనామ ద్వాత్రింశోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో, పాతాళఖండంలో, శేషుడు-వాత్స్యాయనుని సంభాషణలో, రాముని ఆశ్వమేధంలో సత్యవత్తో కలిసిన అధ్యాయం ముగిసింది.
శేష ఉవాచ। గచ్ఛత్సు రథివర్యేషు శత్రుఘ్నాదిషు భూరిషు । మహారాజేషు సర్వేషు రథకోటియుతేషు చ
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: శత్రుఘ్నుడు, అనేక మంది మహారాజులు, లక్షలాది రథాలతో కూడిన వీరులు ముందుకు సాగుతుండగా,
అకస్మాదభవన్మార్గే తమః పరమదారుణమ్ । యస్మిన్స్వీయో న పారక్యో లక్ష్యతే జ్ఞాతిభిర్నరైః
అప్పుడే అకస్మాత్తుగా మార్గమంతా భయంకరమైన గాఢాంధకారం వ్యాపించింది. అందులో తమవాళ్లను, పరాయివాళ్లను కూడా బంధువులు గుర్తించలేకపోయారు.
రజసా వ్యావృతం వ్యోమ విద్యుత్స్తనితసంకులమ్ । ఏతాదృశే తు సంమర్దే మహాభయకరే తతః
ఆకాశం మొత్తం దుమ్ముతో కప్పబడింది, మెరుపులు, మబ్బులు, ఉరుములతో నిండిపోయింది. అలా భయంకరమైన కలకలిలో,
మేఘా వర్షంతి రుధిరం పూయామేధ్యాదికం బహు । అత్యాకులా బభూవుస్తే వీరాః పరమవైరిణః
మేఘాలు రక్తం, పుయ్యం, మలిన పదార్థాలు విరివిగా వర్షించాయి. ఆ పరాక్రమశాలులు, భయంకరమైన శత్రువులు, తీవ్ర ఆందోళనకు లోనయ్యారు.
ఆకులీకృతలోకే తు కిమిదం కిమితి స్థితిః । తమోవ్యాప్తాని లోకానాం చక్షూంషి ప్రథితౌజసామ్
ప్రపంచం మొత్తం కలకలిగా మారింది. 'ఇది ఏమిటి? ఏమవుతోంది?' అని అందరూ ఆశ్చర్యపడ్డారు. ప్రతిభావంతులైన వీరుల కళ్లకూడా ఆ అంధకారంలో మునిగిపోయాయి.
జహారాశ్వం రావణస్య సుహృత్పాతాలసంస్థితః । విద్యున్మాలీతి విఖ్యాతో రాక్షసశ్రేణిసంవృతః
అప్పుడు పాతాళంలో నివసించే రావణుని స్నేహితుడు, రాక్షసగణాల్లో ప్రసిద్ధుడైన విద్యున్మాలి, ఆ గుర్రాన్ని పట్టుకుని వెళ్లిపోయాడు.
కామగే సువిమానే తు సర్వాయసనిషేవిణి । ఆరూఢోఽశ్వం తు వీరాణాం భయం కుర్వఞ్జహార హ
తన ఇష్టానుసారం, పూర్తిగా ఇనుపతో తయారైన అద్భుతమైన విమానంలో ఎక్కి, ఆ వీరులకు భయాన్ని కలిగిస్తూ, ఆ గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లాడు.
ముహూర్తాత్తత్తమో నష్టమాకాశం విమలం బభౌ । వీరాః శత్రుఘ్నముఖ్యాస్తే ప్రోచుః కుత్ర హయోఽస్తి సః
కొంతసేపటి తర్వాత ఆ అంధకారం తొలగిపోయింది. ఆకాశం నిర్మలంగా మెరిసింది. అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు ముందుండి, 'ఆ గుర్రం ఎక్కడ?' అని వీరులు అడిగారు.
తే సర్వే హయరాజం తు లోకయంతః పరస్పరమ్ । దదృశుర్న యదా వాహం హాహాకారస్తదాభవత్
అందరూ పరస్పరం ఆ గుర్రాన్ని వెతుకుతూ, ఒకరినొకరు అడుగుతుండగా, ఆ గుర్రాన్ని కనుగొనలేకపోయారు. అప్పుడు అక్కడ పెద్ద హాహాకారం ఏర్పడింది.
కుత్రాశ్వో హయమేధస్య కేన నీతః కుబుద్ధినా । ఇతి వాచమవోచంస్తే తావత్స దనుజేశ్వరః
'ఆశ్వమేధ గుర్రం ఎక్కడ? దుష్టబుద్ధితో దానిని ఎవరు తీసుకెళ్లారు?' అని వారు మాట్లాడుతుండగా, ఒక్కసారిగా దానవుల అధిపతి ప్రత్యక్షమయ్యాడు.