యోఽపి దేవం హరిం నిందేత్సకృద్దుర్భాగ్యవాన్నరః । స చాపి నరకం పశ్యేత్పుత్రపౌత్రపరీవృతః
ఎవరైనా దురదృష్టవశాత్తు ఒక్కసారి అయినా హరిను నిందిస్తే, అతడు తన కుమారులు, మనవళ్ళతో కూడి నరకాన్ని అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
తస్మాజ్జ్ఞాత్వా హరిం నిందన్గోషు దుఃఖం సమాచరన్ । కదాపి నరకాన్ముక్తిం న ప్రాప్నోతి నరేశ్వర
అందువల్ల, ఓ రాజా, ఇది తెలుసుకొని, హరిను నిందించేవాడు లేదా ఆవులకు బాధ కలిగించేవాడు ఎప్పటికీ నరకం నుండి విముక్తి పొందడు.
అజ్ఞానప్రాప్తగోహత్యా ప్రాయశ్చిత్తం తు విద్యతే । రామభక్తం తు ధీమంతం యాహి త్వమృతుపర్ణకమ్
అజ్ఞానంతో జరిగిన ఆవు హత్యకు మాత్రం ప్రాయశ్చిత్తం ఉంది; రామభక్తుడైన ధీమంతుడైన ఋతుపర్ణుని వద్దకు వెళ్ళు.
స వై సమదృశః సర్వాఞ్ఛత్రూన్మిత్రాణి పశ్యతి । తుభ్యం కథిష్యతి క్షిప్రం గోవధస్యాస్య నిష్కృతిమ్
అతడు శత్రువులను, మిత్రులను సమంగా చూసే వాడు; నీకు ఈ ఆవు హత్యకు ప్రాయశ్చిత్తం ఏదో త్వరగా చెప్పిపెడతాడు.
తస్య దేశాంస్త్వమాక్రామంస్తేన నిర్వాసితః పురా । వైరిభావం పరిత్యజ్య గచ్ఛ త్వమృతుపర్ణకమ్
నీవు ఎప్పుడో అతని వలన నడిపించబడి వదిలిపెట్టిన అతని దేశానికి తిరిగి వెళ్ళు; శత్రుత్వాన్ని వదిలి, ఋతుపర్ణుని చేరు.
స యద్వదిష్యతి క్షిప్రం తత్కురుష్వ సమాహితః । యథా త్వత్కృతపాపస్య నిష్కృతిర్హి భవిష్యతి
అతడు నీకు ఏం చెప్పినా, దాన్ని ఏకాగ్రతతో చేయు; అప్పుడు నీ చేసిన పాపానికి నిజమైన ప్రాయశ్చిత్తం జరుగుతుంది.
స తు తద్వచనం శ్రుత్వా జగామ ఋతుపర్ణకమ్ । రామభక్తం రిపౌ మిత్రే సమదృష్ట్యా సమంజసమ్
ఆ మాటలు విని, అతడు రామభక్తుడైన, శత్రువు మిత్రుని సమంగా చూసే, న్యాయమైన ఋతుపర్ణుని వద్దకు వెళ్లాడు.
స తస్మై కథయామాస యజ్జాతం గోవధాదికమ్ । తస్య పాపస్య నిష్కృత్యై హ్యుపాయం సోఽప్యచింతయత్
అతడు జరిగినదంతా, ఆవు హత్యతో సహా, ఋతుపర్ణునికి వివరంగా చెప్పాడు; ఆ పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తం కోసం ఋతుపర్ణుడు మార్గాన్ని ఆలోచించాడు.
క్షణం ధ్యాత్వాథ తం రాజా ఋతుపర్ణ ఋతంభరమ్ । ఉవాచ ప్రహసన్వాక్యం బుద్ధిమాన్ధర్మకోవిదః
ఋతుపర్ణుడు క్షణం ధ్యానం చేసి, జ్ఞానవంతుడిగా, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడిగా, చిరునవ్వుతో ఋతంభరునితో ఇలా అన్నాడు.
కోఽహం రాజన్మునీనాం వై పురతః శాస్త్రవేదినామ్ । తాన్హిత్వా కిం తు మాం ప్రాప్తో మూర్ఖంపండితమానినమ్
ఓ రాజా, శాస్త్రాలను తెలిసిన మునుల ముందు నేను ఎవరు? వారిని వదిలిపెట్టి, నేనేమీ తెలియని, తెలివైనవాడినని భావించే నన్ను ఎందుకు ఆశ్రయించావు?
తవ మయ్యస్తి చేచ్ఛ్రద్ధా తదా కించిద్బ్రవీమ్యహమ్ । శృణుష్వ నరశార్దూల గదితం మమ సాదరః
నీకు నాపై విశ్వాసం ఉంటే, నేను ఒక మాట చెబుతాను. నరశార్దూలా! నా మాటలను శ్రద్ధగా విను.
భజ శ్రీరఘునాథం త్వం కర్మణా మనసా గిరా । నైష్కాపట్యేన లోకేశం తోషయస్వ మహామతే
నీ చేతలతో, మనసుతో, మాటతో శ్రీ రఘునాథుని భజించు. లోకేశుని నిజాయితీగా సంతుష్టిపరచు, మేధావీ!
స తుష్టో దాస్యతే సర్వం త్వద్ధృదిస్థం మనోరథమ్ । అజ్ఞానకృత గోహత్యాపాపనాశం కరిష్యతి
అతడు సంతోషపడితే, నీ హృదయంలో ఉన్న అన్ని కోరికలను నెరవేర్చుతాడు. తెలియక చేసిన పాపాలను, గోవధ పాపాన్ని కూడా తొలగిస్తాడు.
రామం స్మరంస్త్వం ధర్మాత్మన్ధేనుం పాలయ సత్తమ । దత్త్వా ద్విజాయ కనకం పాపనిష్కృతిమాప్స్యసి
ధర్మబుద్ధితో రాముని స్మరించు, ఉత్తముడా! ఆవును రక్షించు. బ్రాహ్మణుడికి బంగారం ఇచ్చినవాడవైతే, పాప విమోచనాన్ని పొందుతావు.
సుమతిరువాచ। ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు తద్వాక్యమృతంభరనృపస్తదా । విధాయ రామస్మరణం పూతాత్మా వ్రతమాచరత్
సుమతి ఇలా అన్నాడు: ఆ అమృతసమానమైన మాటలు విని, రాజు రాముని స్మరించి మనసు పవిత్రంగా చేసుకుని, ఒక వ్రతాన్ని ఆచరించాడు.
పూర్వవత్పాలయన్ధేనుం జగామ విపినం మహత్ । రామనామస్మరన్నిత్యం సర్వభూతహితే రతః
మునుపటిలాగే ఆవును కాపాడుతూ, అతడు విస్తారమైన అడవిలోకి వెళ్లాడు. ఎప్పుడూ రాముని నామస్మరణ చేస్తూ, సమస్త జీవుల హితంలో తలమునకయ్యాడు.
తస్మై తుష్టా తు సురభిః ప్రోవాచ పరితోషితా । రాజన్వరయ మత్తో వై వరం హృత్స్థం మనోరథమ్
ఆ సమయంలో సురభి సంతోషంతో రాజుని చూచి ఇలా చెప్పింది: రాజా! నీ మనసులో ఉన్న వరాన్ని నన్ను అడుగు.
తదా ప్రోవాచ వై రాజా పుత్రం దేహి మనోరమమ్ । రామభక్తం పితృరతం స్వధర్మప్రతిపాలకమ్
అప్పుడు రాజు ఇలా అన్నాడు: నాకు రామభక్తుడైన, తండ్రిని గౌరవించే, తన ధర్మాన్ని పాటించే, ఆనందదాయకమైన కుమారుడిని ఇవ్వు.
తుష్టా దత్త్వా వరం సాపి తస్మై రాజ్ఞే సుతార్థినే । జగామాదర్శనం దేవీ కామధేనుః కృపావతీ
ఆ దేవత అయిన కామధేను, కుమారుని కోరికతో వచ్చిన రాజుకు సంతోషంగా వరం ఇచ్చి, అనంతరం కనబడకుండా పోయింది.
స కాలే ప్రాప్తవాన్పుత్రం వైష్ణవం రామసేవకమ్ । సత్యవత్సంజ్ఞయాయుక్తమకరోత్తత్ర తత్పితా
కాలక్రమంలో అతడు విష్ణుభక్తుడైన, రాముని సేవకుడైన కుమారుణ్ణి పొందాడు. అతని తండ్రి అతనికి సత్యవత్స అనే పేరు పెట్టాడు.
సత్యవంతం సుతం లబ్ధ్వా పితృభక్తిపరం మహాన్ । పరమం హర్షమాపేదే శక్రతుల్యపరాక్రమమ్
సత్యవంతుడు అనే కుమారుణ్ణి, తండ్రి భక్తితో కూడినవాడిని పొందిన రాజు, ఇంద్రునికి సమానమైన పరాక్రమంతో, అపారమైన ఆనందాన్ని అనుభవించాడు.
స రాజా ధార్మికం పుత్రం ప్రాప్య హర్షేణనిర్భరః । రాజ్యం తస్మిన్మహన్న్యస్య జగామ తపసే వనమ్
ధార్మికుడైన కుమారుణ్ణి పొందిన రాజు, ఆనందంతో రాజ్యాన్ని అతనికి అప్పగించి, తపస్సు కోసం అడవిలోకి వెళ్లాడు.
తత్రారాధ్య హృషీకేశం భక్తియుక్తేన చేతసా । నిర్ధూతపాపః సతనురగాద్ధరిపదం నృపః
అక్కడ భక్తి పరవశమైన మనసుతో హృషీకేశుని ఆరాధించి, పాపాలు తొలగిపోయి, పవిత్రమైన దేహంతో, రాజు హరిచరణాలను చేరాడు.
సుమతిరువాచ। అసావపి నృపః సౌమ్య సత్యవాన్నామ విశ్రుతః । నిజధర్మేణ లోకేశం రఘునాథమతోషయత్
సుమతి ఇలా అన్నాడు: ఆ రాజు కూడా సత్యవాన్ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు. తన ధర్మాన్ని పాటిస్తూ లోకేశుడైన రఘునాథుని సంతోషపరిచాడు.
అస్మై తుష్టో రమానాథో దదౌ భక్తిమచంచలామ్ । నిజాంఘ్రిపద్మే యజతాం దుర్లభాం పుణ్యకోటిభిః
రమానాథుడు సంతోషపడి, తన పాదాలను ఆరాధించే వారికి లక్షల పుణ్యఫలాలతో కూడిన, దుర్లభమైన, అచంచల భక్తిని అతనికి ప్రసాదించాడు.
నిత్యం శ్రీరఘునాథస్య కథానకమనాతురః । కురుతే సర్వలోకానాం పావనం కృపయాయుతః
శ్రీ రఘునాథుని కథలు వినడంలో ఎప్పుడూ ఆసక్తిగా ఉండేవాడు. కరుణతో నిండినవాడై, సమస్త లోకాల పవిత్రత కోసం కార్యాలు చేసేవాడు.
యో న పూజయతే దేవం రఘునాథం రమాపతిమ్ । స తేన తాడ్యతే దండైర్యమస్యాపి భయావహైః
రఘునాథుని, లక్ష్మీపతిని ఆరాధించని వాడిని, యముడు భయంకరమైన దండాలతో కొడతాడు.
అష్టమాద్వత్సరాదూర్ధ్వమశీతివత్సరో భవేత్ । తావదేకాదశీ సర్వైర్మానుషైః కారితాఽమునా
ఎనిమిదవ సంవత్సరానంతరం, అతడు ఎనభై సంవత్సరాలు జీవించాడు. ఆ కాలంలో, అందరికీ ఏకాదశిని ఆచరింపజేశాడు.
తులసీ వల్లభా యస్య కదాచిద్యచ్ఛిరోధరామ్ । న ముంచతి రమానాథ పాదపద్మస్రగుత్తమా
తులసి దేవిని ఎంతో ప్రేమగా కొంతసేపు తన తలపై పెట్టుకున్నవాడిని లక్ష్మీదేవి భర్తయైన రాముని పాదపద్మాల మాల ఎప్పటికీ వదలదు.
ఋషీణామపి పూజ్యోయమితరేషాం కథం నహి । రఘునాథస్మృతిప్రీతిర్ధూతపాప్మా హతాశుభః
అటువంటి వాడు ఋషులకే పూజ్యుడు అయితే, మిగిలినవారికి ఎంతగానో పూజ్యుడు కదా! రఘునాథుని స్మరణతో ప్రేమతో నిండినవాడి పాపాలు తొలగిపోతాయి, దురదృష్టాలు పోతాయి.