తదాగత్యాహనద్గాం వై పంచాస్యః కాననాంతరాత్ । క్రోశంతీం బహుధా దీనాం సింహభారేణదుఃఖితామ్
అప్పుడు, అడవిలోనుంచి ఐదు తలలతో ఉన్న ఒక ప్రాణి వచ్చి, ఆ గోవును కొట్టింది. ఆ గోవు భయంతో, సింహం భారాన్ని భరించలేక బాధతో అనేక విధాల అరవసాగింది.
తదా నృపః సమాగత్య విలోక్య నిజమాతరమ్ । సింహేన నిహతాం పశ్యన్రురోదాతీవ విహ్వలః
ఆ సమయంలో, రాజు వచ్చి, తన తల్లి అయిన గోవును సింహం చంపిన దృశ్యం చూసి, మనసు కలవరపడి బాగా ఏడ్చాడు.
స దుఃఖితః సమాగత్య జాబాలిమునిసత్తమమ్ । నిష్కృతిం తస్య పప్రచ్ఛ గోవధస్య ప్రమాదతః
ఆయన తీవ్రమైన దుఃఖంతో జాబాలి మహర్షిని చేరి, తన నిర్లక్ష్యంతో జరిగిన ఆవు హత్యకు ప్రాయశ్చిత్తం ఏమిటని అడిగాడు.
ఋతంభర ఉవాచ। స్వామింస్త్వదాజ్ఞయా ధేనుం పాలయన్వనమాస్థితః । కుతోప్యాగత్య తాం సింహో జఘానాదృష్టిగోచరః
ఋతంభరుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ, మీ ఆజ్ఞతో నేను అడవిలో ఆవును కాపాడుతూ ఉండగా, అనుకోకుండా ఒక సింహం వచ్చి, నా కళ్లకు కనిపించకుండా, ఆవును చంపింది.
తస్య పాపస్య నిష్కృత్యై కిం కరోమి త్వదాజ్ఞయా । కథం వా వ్రతసంపూర్తిర్మమ పుత్రప్రదాయినీ
ఆ పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తంగా నేను మీ ఆజ్ఞతో ఏమి చేయాలి? అలాగే, నాకు కుమారుణ్ని ప్రసాదించే నా వ్రతం ఎలా పూర్తవుతుంది?
ఇత్యుక్తవంతం తం భూపం జగాద మునిసత్తమః । సంత్యుపాయా మహీపాల పాపస్యాస్యాపనుత్తయే
అలా అడిగిన రాజుని ఆ మహర్షి ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు: రాజా, ఈ పాపాన్ని తొలగించడానికి మార్గాలు ఉన్నాయు.
బ్రహ్మఘ్నస్య కృతఘ్నస్య సురాపస్య మహామతే । ప్రాయశ్చిత్తాని వర్తంతే సర్వపాపహరాణి చ
బ్రాహ్మణ హంతకుడికైనా, కృతఘ్నునికైనా, మద్యం సేవించినవాడికైనా, ఓ జ్ఞానవంతుడా, అన్ని పాపాలను పోగొట్టే ప్రాయశ్చిత్తాలు ఉన్నాయి.
కృచ్ఛ్రైశ్చాంద్రాయణైర్దానైర్వ్రతైః సనియమైర్యమైః । పాపాని ప్రలయం యాంతి నియమాదనుతిష్ఠతః
కఠిన వ్రతాలు, చాంద్రాయణ ఉపవాసాలు, దానం, నియమంతో కూడిన వ్రతాలు, నియమాలు, నియమితమైన నియమాలు పాటిస్తే, ఆచరించే వారికి పాపాలు నశిస్తాయి.
ద్వయోశ్చ నిష్కృతిర్నాస్తి పాపపుంజకృతోస్తయోః । మత్యా గోవధకర్తుశ్చ నారాయణవినిందితుః
కానీ ఇద్దరికి మాత్రం ప్రాయశ్చిత్తం లేదు: ఒకరు ఆవులను హత్య చేసి పాపాలు పోగు చేసేవాడు, మరొకరు నారాయణుని నిందించేవాడు.
గవాం యో మనసా దుఃఖం వాంచ్ఛత్యధమసత్తమః । స యాతి నిరయస్థానం యావదింద్రాశ్చతుర్దశ
ఎవరైనా చెడు మనసుతో ఆవులకు బాధ కలిగించాలని కోరితే, ఓ నీచుడా, అతడు పద్నాలుగు ఇంద్రులు పాలించేంత కాలం నరకంలో ఉంటాడు.
యోఽపి దేవం హరిం నిందేత్సకృద్దుర్భాగ్యవాన్నరః । స చాపి నరకం పశ్యేత్పుత్రపౌత్రపరీవృతః
ఎవరైనా దురదృష్టవశాత్తు ఒక్కసారి అయినా హరిను నిందిస్తే, అతడు తన కుమారులు, మనవళ్ళతో కూడి నరకాన్ని అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
తస్మాజ్జ్ఞాత్వా హరిం నిందన్గోషు దుఃఖం సమాచరన్ । కదాపి నరకాన్ముక్తిం న ప్రాప్నోతి నరేశ్వర
అందువల్ల, ఓ రాజా, ఇది తెలుసుకొని, హరిను నిందించేవాడు లేదా ఆవులకు బాధ కలిగించేవాడు ఎప్పటికీ నరకం నుండి విముక్తి పొందడు.
అజ్ఞానప్రాప్తగోహత్యా ప్రాయశ్చిత్తం తు విద్యతే । రామభక్తం తు ధీమంతం యాహి త్వమృతుపర్ణకమ్
అజ్ఞానంతో జరిగిన ఆవు హత్యకు మాత్రం ప్రాయశ్చిత్తం ఉంది; రామభక్తుడైన ధీమంతుడైన ఋతుపర్ణుని వద్దకు వెళ్ళు.
స వై సమదృశః సర్వాఞ్ఛత్రూన్మిత్రాణి పశ్యతి । తుభ్యం కథిష్యతి క్షిప్రం గోవధస్యాస్య నిష్కృతిమ్
అతడు శత్రువులను, మిత్రులను సమంగా చూసే వాడు; నీకు ఈ ఆవు హత్యకు ప్రాయశ్చిత్తం ఏదో త్వరగా చెప్పిపెడతాడు.
తస్య దేశాంస్త్వమాక్రామంస్తేన నిర్వాసితః పురా । వైరిభావం పరిత్యజ్య గచ్ఛ త్వమృతుపర్ణకమ్
నీవు ఎప్పుడో అతని వలన నడిపించబడి వదిలిపెట్టిన అతని దేశానికి తిరిగి వెళ్ళు; శత్రుత్వాన్ని వదిలి, ఋతుపర్ణుని చేరు.
స యద్వదిష్యతి క్షిప్రం తత్కురుష్వ సమాహితః । యథా త్వత్కృతపాపస్య నిష్కృతిర్హి భవిష్యతి
అతడు నీకు ఏం చెప్పినా, దాన్ని ఏకాగ్రతతో చేయు; అప్పుడు నీ చేసిన పాపానికి నిజమైన ప్రాయశ్చిత్తం జరుగుతుంది.
స తు తద్వచనం శ్రుత్వా జగామ ఋతుపర్ణకమ్ । రామభక్తం రిపౌ మిత్రే సమదృష్ట్యా సమంజసమ్
ఆ మాటలు విని, అతడు రామభక్తుడైన, శత్రువు మిత్రుని సమంగా చూసే, న్యాయమైన ఋతుపర్ణుని వద్దకు వెళ్లాడు.
స తస్మై కథయామాస యజ్జాతం గోవధాదికమ్ । తస్య పాపస్య నిష్కృత్యై హ్యుపాయం సోఽప్యచింతయత్
అతడు జరిగినదంతా, ఆవు హత్యతో సహా, ఋతుపర్ణునికి వివరంగా చెప్పాడు; ఆ పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తం కోసం ఋతుపర్ణుడు మార్గాన్ని ఆలోచించాడు.
క్షణం ధ్యాత్వాథ తం రాజా ఋతుపర్ణ ఋతంభరమ్ । ఉవాచ ప్రహసన్వాక్యం బుద్ధిమాన్ధర్మకోవిదః
ఋతుపర్ణుడు క్షణం ధ్యానం చేసి, జ్ఞానవంతుడిగా, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడిగా, చిరునవ్వుతో ఋతంభరునితో ఇలా అన్నాడు.
కోఽహం రాజన్మునీనాం వై పురతః శాస్త్రవేదినామ్ । తాన్హిత్వా కిం తు మాం ప్రాప్తో మూర్ఖంపండితమానినమ్
ఓ రాజా, శాస్త్రాలను తెలిసిన మునుల ముందు నేను ఎవరు? వారిని వదిలిపెట్టి, నేనేమీ తెలియని, తెలివైనవాడినని భావించే నన్ను ఎందుకు ఆశ్రయించావు?
తవ మయ్యస్తి చేచ్ఛ్రద్ధా తదా కించిద్బ్రవీమ్యహమ్ । శృణుష్వ నరశార్దూల గదితం మమ సాదరః
నీకు నాపై విశ్వాసం ఉంటే, నేను ఒక మాట చెబుతాను. నరశార్దూలా! నా మాటలను శ్రద్ధగా విను.
భజ శ్రీరఘునాథం త్వం కర్మణా మనసా గిరా । నైష్కాపట్యేన లోకేశం తోషయస్వ మహామతే
నీ చేతలతో, మనసుతో, మాటతో శ్రీ రఘునాథుని భజించు. లోకేశుని నిజాయితీగా సంతుష్టిపరచు, మేధావీ!
స తుష్టో దాస్యతే సర్వం త్వద్ధృదిస్థం మనోరథమ్ । అజ్ఞానకృత గోహత్యాపాపనాశం కరిష్యతి
అతడు సంతోషపడితే, నీ హృదయంలో ఉన్న అన్ని కోరికలను నెరవేర్చుతాడు. తెలియక చేసిన పాపాలను, గోవధ పాపాన్ని కూడా తొలగిస్తాడు.
రామం స్మరంస్త్వం ధర్మాత్మన్ధేనుం పాలయ సత్తమ । దత్త్వా ద్విజాయ కనకం పాపనిష్కృతిమాప్స్యసి
ధర్మబుద్ధితో రాముని స్మరించు, ఉత్తముడా! ఆవును రక్షించు. బ్రాహ్మణుడికి బంగారం ఇచ్చినవాడవైతే, పాప విమోచనాన్ని పొందుతావు.
సుమతిరువాచ। ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు తద్వాక్యమృతంభరనృపస్తదా । విధాయ రామస్మరణం పూతాత్మా వ్రతమాచరత్
సుమతి ఇలా అన్నాడు: ఆ అమృతసమానమైన మాటలు విని, రాజు రాముని స్మరించి మనసు పవిత్రంగా చేసుకుని, ఒక వ్రతాన్ని ఆచరించాడు.
పూర్వవత్పాలయన్ధేనుం జగామ విపినం మహత్ । రామనామస్మరన్నిత్యం సర్వభూతహితే రతః
మునుపటిలాగే ఆవును కాపాడుతూ, అతడు విస్తారమైన అడవిలోకి వెళ్లాడు. ఎప్పుడూ రాముని నామస్మరణ చేస్తూ, సమస్త జీవుల హితంలో తలమునకయ్యాడు.
తస్మై తుష్టా తు సురభిః ప్రోవాచ పరితోషితా । రాజన్వరయ మత్తో వై వరం హృత్స్థం మనోరథమ్
ఆ సమయంలో సురభి సంతోషంతో రాజుని చూచి ఇలా చెప్పింది: రాజా! నీ మనసులో ఉన్న వరాన్ని నన్ను అడుగు.
తదా ప్రోవాచ వై రాజా పుత్రం దేహి మనోరమమ్ । రామభక్తం పితృరతం స్వధర్మప్రతిపాలకమ్
అప్పుడు రాజు ఇలా అన్నాడు: నాకు రామభక్తుడైన, తండ్రిని గౌరవించే, తన ధర్మాన్ని పాటించే, ఆనందదాయకమైన కుమారుడిని ఇవ్వు.
తుష్టా దత్త్వా వరం సాపి తస్మై రాజ్ఞే సుతార్థినే । జగామాదర్శనం దేవీ కామధేనుః కృపావతీ
ఆ దేవత అయిన కామధేను, కుమారుని కోరికతో వచ్చిన రాజుకు సంతోషంగా వరం ఇచ్చి, అనంతరం కనబడకుండా పోయింది.
స కాలే ప్రాప్తవాన్పుత్రం వైష్ణవం రామసేవకమ్ । సత్యవత్సంజ్ఞయాయుక్తమకరోత్తత్ర తత్పితా
కాలక్రమంలో అతడు విష్ణుభక్తుడైన, రాముని సేవకుడైన కుమారుణ్ణి పొందాడు. అతని తండ్రి అతనికి సత్యవత్స అనే పేరు పెట్టాడు.