తస్మాత్త్వం నృపతిశ్రేష్ఠ గోపూజాం వై సమాచర । సా తుష్టా దాస్యతి క్షిప్రం పుత్రం ధర్మపరాయణమ్
కాబట్టి, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, నువ్వు గోపూజను చేయాలి. ఆ గోవు సంతోషపడితే, త్వరగా నీకు ధర్మపరాయణుడైన కుమారుని ప్రసాదిస్తుంది.
సుమతిరువాచ। తచ్ఛ్రుత్వా ధేనుపూజాం స పప్రచ్ఛ కథమాదరాత్ । పూజనీయా ప్రయత్నేన కీదృశం కురుతే నరమ్
సుమతి చెప్పాడు: ఇది విని, అతడు గోవులను ఎలా పూజించాలో, ఎలాంటి వ్యక్తిని శ్రద్ధతో పూజించాలో అడిగాడు.
జాబాలి కథయామాస ధేనుపూజాం యథావిధి । ప్రత్యహం విపినం గచ్ఛేచ్చారణార్థం వ్రతీ తు గోః
జాబాలి గోపూజను యథావిధిగా వివరించాడు: ప్రతి రోజు వ్రతధారి గోవును మేత కోసం అడవికి తీసుకెళ్లాలి.
గవే యవాంస్తు సంభోజ్య గోమయస్థాన్సమాహరేత్ । భక్షణీయా యవాస్తే తు పుత్రకామేన భూపతే
ఆ గోవుకు యవాలను తినిపించాలి, గోవు ఉండే చోట గోమయాన్ని సేకరించాలి. రాజా, కుమారుని కోరిక ఉన్నవాడు యవాలను ఇవ్వాలి.
సా యదా పిబతే తోయం తదా పేయం జలం శుచి । సోచ్చైః స్థానే యదా తిష్ఠేత్తదానీం చాసనస్థితః
ఆమె నీరు తాగేటప్పుడు, శుద్ధమైన నీరు ఇవ్వాలి; ఆమె ఎత్తైన చోట నిల్చుంటే, మనం కూడా అక్కడే కూర్చోవాలి.
దంశాన్నివారయేన్నిత్యం యవసం స్వయమాహరేత్ । ఏవం ప్రకుర్వతః పుత్రం దాస్యతే ధర్మతత్పరమ్
ప్రతి రోజు ఈగలను తొలగించాలి, యవాలను స్వయంగా తెచ్చిపెట్టాలి. ఇలా చేస్తే, ధర్మాన్ని పాటించే కుమారుడు కలుగుతాడు.
సుమతిరువాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య పుత్రకామ ఋతంభరః । వ్రతం చకార ధర్మాత్మా ధేనుపూజాం సమాచరన్
సుమతి చెప్పాడు: ఈ మాటలు విని, కుమారుని కోరికతో ఋతంభరుడు వ్రతాన్ని ఆచరించి, గోపూజను ధర్మబద్ధంగా నిర్వహించాడు.
ప్రత్యహం కురుతే గాం వై యవసాద్యేన తోషితామ్ । దంశాన్న్యవారయద్ధీమాన్యవభక్షకృతాదరః
ప్రతి రోజు, అతడు గోవును యవాలు ఇతర పదార్థాలతో తృప్తిపరిచాడు, ఈగలను జాగ్రత్తగా తొలగించాడు, గౌరవంతో యవాలు తినిపించాడు.
ఏవం ధేనుం పూజయతో గతాస్తు దివసా ఘనాః । వనమధ్యే తృణాదీంశ్చ చరంతీమకుతోభయామ్
ఇలా గోవును పూజిస్తూ ఎన్నో రోజులు గడిచిపోయాయి. ఆ గోవు అడవిలో భయమేమీ లేకుండా గడ్డి మొదలైనవి మేతగా తింటూ తిరిగింది.
ఏకదా నృపతిస్తస్య వనస్య శ్రీనిరీక్షణే । న్యస్తదృష్టిః సపరితో బభ్రామ స కుతూహలీ
ఒక రోజు, ఆ అడవిలో అందాన్ని చూసేందుకు రాజు చుట్టూ చూస్తూ, ఆసక్తితో అక్కడక్కడ తిరిగాడు.
తదాగత్యాహనద్గాం వై పంచాస్యః కాననాంతరాత్ । క్రోశంతీం బహుధా దీనాం సింహభారేణదుఃఖితామ్
అప్పుడు, అడవిలోనుంచి ఐదు తలలతో ఉన్న ఒక ప్రాణి వచ్చి, ఆ గోవును కొట్టింది. ఆ గోవు భయంతో, సింహం భారాన్ని భరించలేక బాధతో అనేక విధాల అరవసాగింది.
తదా నృపః సమాగత్య విలోక్య నిజమాతరమ్ । సింహేన నిహతాం పశ్యన్రురోదాతీవ విహ్వలః
ఆ సమయంలో, రాజు వచ్చి, తన తల్లి అయిన గోవును సింహం చంపిన దృశ్యం చూసి, మనసు కలవరపడి బాగా ఏడ్చాడు.
స దుఃఖితః సమాగత్య జాబాలిమునిసత్తమమ్ । నిష్కృతిం తస్య పప్రచ్ఛ గోవధస్య ప్రమాదతః
ఆయన తీవ్రమైన దుఃఖంతో జాబాలి మహర్షిని చేరి, తన నిర్లక్ష్యంతో జరిగిన ఆవు హత్యకు ప్రాయశ్చిత్తం ఏమిటని అడిగాడు.
ఋతంభర ఉవాచ। స్వామింస్త్వదాజ్ఞయా ధేనుం పాలయన్వనమాస్థితః । కుతోప్యాగత్య తాం సింహో జఘానాదృష్టిగోచరః
ఋతంభరుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ, మీ ఆజ్ఞతో నేను అడవిలో ఆవును కాపాడుతూ ఉండగా, అనుకోకుండా ఒక సింహం వచ్చి, నా కళ్లకు కనిపించకుండా, ఆవును చంపింది.
తస్య పాపస్య నిష్కృత్యై కిం కరోమి త్వదాజ్ఞయా । కథం వా వ్రతసంపూర్తిర్మమ పుత్రప్రదాయినీ
ఆ పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తంగా నేను మీ ఆజ్ఞతో ఏమి చేయాలి? అలాగే, నాకు కుమారుణ్ని ప్రసాదించే నా వ్రతం ఎలా పూర్తవుతుంది?
ఇత్యుక్తవంతం తం భూపం జగాద మునిసత్తమః । సంత్యుపాయా మహీపాల పాపస్యాస్యాపనుత్తయే
అలా అడిగిన రాజుని ఆ మహర్షి ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు: రాజా, ఈ పాపాన్ని తొలగించడానికి మార్గాలు ఉన్నాయు.
బ్రహ్మఘ్నస్య కృతఘ్నస్య సురాపస్య మహామతే । ప్రాయశ్చిత్తాని వర్తంతే సర్వపాపహరాణి చ
బ్రాహ్మణ హంతకుడికైనా, కృతఘ్నునికైనా, మద్యం సేవించినవాడికైనా, ఓ జ్ఞానవంతుడా, అన్ని పాపాలను పోగొట్టే ప్రాయశ్చిత్తాలు ఉన్నాయి.
కృచ్ఛ్రైశ్చాంద్రాయణైర్దానైర్వ్రతైః సనియమైర్యమైః । పాపాని ప్రలయం యాంతి నియమాదనుతిష్ఠతః
కఠిన వ్రతాలు, చాంద్రాయణ ఉపవాసాలు, దానం, నియమంతో కూడిన వ్రతాలు, నియమాలు, నియమితమైన నియమాలు పాటిస్తే, ఆచరించే వారికి పాపాలు నశిస్తాయి.
ద్వయోశ్చ నిష్కృతిర్నాస్తి పాపపుంజకృతోస్తయోః । మత్యా గోవధకర్తుశ్చ నారాయణవినిందితుః
కానీ ఇద్దరికి మాత్రం ప్రాయశ్చిత్తం లేదు: ఒకరు ఆవులను హత్య చేసి పాపాలు పోగు చేసేవాడు, మరొకరు నారాయణుని నిందించేవాడు.
గవాం యో మనసా దుఃఖం వాంచ్ఛత్యధమసత్తమః । స యాతి నిరయస్థానం యావదింద్రాశ్చతుర్దశ
ఎవరైనా చెడు మనసుతో ఆవులకు బాధ కలిగించాలని కోరితే, ఓ నీచుడా, అతడు పద్నాలుగు ఇంద్రులు పాలించేంత కాలం నరకంలో ఉంటాడు.
యోఽపి దేవం హరిం నిందేత్సకృద్దుర్భాగ్యవాన్నరః । స చాపి నరకం పశ్యేత్పుత్రపౌత్రపరీవృతః
ఎవరైనా దురదృష్టవశాత్తు ఒక్కసారి అయినా హరిను నిందిస్తే, అతడు తన కుమారులు, మనవళ్ళతో కూడి నరకాన్ని అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
తస్మాజ్జ్ఞాత్వా హరిం నిందన్గోషు దుఃఖం సమాచరన్ । కదాపి నరకాన్ముక్తిం న ప్రాప్నోతి నరేశ్వర
అందువల్ల, ఓ రాజా, ఇది తెలుసుకొని, హరిను నిందించేవాడు లేదా ఆవులకు బాధ కలిగించేవాడు ఎప్పటికీ నరకం నుండి విముక్తి పొందడు.
అజ్ఞానప్రాప్తగోహత్యా ప్రాయశ్చిత్తం తు విద్యతే । రామభక్తం తు ధీమంతం యాహి త్వమృతుపర్ణకమ్
అజ్ఞానంతో జరిగిన ఆవు హత్యకు మాత్రం ప్రాయశ్చిత్తం ఉంది; రామభక్తుడైన ధీమంతుడైన ఋతుపర్ణుని వద్దకు వెళ్ళు.
స వై సమదృశః సర్వాఞ్ఛత్రూన్మిత్రాణి పశ్యతి । తుభ్యం కథిష్యతి క్షిప్రం గోవధస్యాస్య నిష్కృతిమ్
అతడు శత్రువులను, మిత్రులను సమంగా చూసే వాడు; నీకు ఈ ఆవు హత్యకు ప్రాయశ్చిత్తం ఏదో త్వరగా చెప్పిపెడతాడు.
తస్య దేశాంస్త్వమాక్రామంస్తేన నిర్వాసితః పురా । వైరిభావం పరిత్యజ్య గచ్ఛ త్వమృతుపర్ణకమ్
నీవు ఎప్పుడో అతని వలన నడిపించబడి వదిలిపెట్టిన అతని దేశానికి తిరిగి వెళ్ళు; శత్రుత్వాన్ని వదిలి, ఋతుపర్ణుని చేరు.
స యద్వదిష్యతి క్షిప్రం తత్కురుష్వ సమాహితః । యథా త్వత్కృతపాపస్య నిష్కృతిర్హి భవిష్యతి
అతడు నీకు ఏం చెప్పినా, దాన్ని ఏకాగ్రతతో చేయు; అప్పుడు నీ చేసిన పాపానికి నిజమైన ప్రాయశ్చిత్తం జరుగుతుంది.
స తు తద్వచనం శ్రుత్వా జగామ ఋతుపర్ణకమ్ । రామభక్తం రిపౌ మిత్రే సమదృష్ట్యా సమంజసమ్
ఆ మాటలు విని, అతడు రామభక్తుడైన, శత్రువు మిత్రుని సమంగా చూసే, న్యాయమైన ఋతుపర్ణుని వద్దకు వెళ్లాడు.
స తస్మై కథయామాస యజ్జాతం గోవధాదికమ్ । తస్య పాపస్య నిష్కృత్యై హ్యుపాయం సోఽప్యచింతయత్
అతడు జరిగినదంతా, ఆవు హత్యతో సహా, ఋతుపర్ణునికి వివరంగా చెప్పాడు; ఆ పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తం కోసం ఋతుపర్ణుడు మార్గాన్ని ఆలోచించాడు.
క్షణం ధ్యాత్వాథ తం రాజా ఋతుపర్ణ ఋతంభరమ్ । ఉవాచ ప్రహసన్వాక్యం బుద్ధిమాన్ధర్మకోవిదః
ఋతుపర్ణుడు క్షణం ధ్యానం చేసి, జ్ఞానవంతుడిగా, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడిగా, చిరునవ్వుతో ఋతంభరునితో ఇలా అన్నాడు.
కోఽహం రాజన్మునీనాం వై పురతః శాస్త్రవేదినామ్ । తాన్హిత్వా కిం తు మాం ప్రాప్తో మూర్ఖంపండితమానినమ్
ఓ రాజా, శాస్త్రాలను తెలిసిన మునుల ముందు నేను ఎవరు? వారిని వదిలిపెట్టి, నేనేమీ తెలియని, తెలివైనవాడినని భావించే నన్ను ఎందుకు ఆశ్రయించావు?