భవాన్సజ్జో భవత్వద్య హయస్యానుగమం ప్రతి । సన్నద్ధః కవచీ ఖడ్గీ గజాశ్వరథసంయుతః
మీరు ఈ రోజు సిద్ధంగా ఉండండి. కవచం, ఖడ్గం ధరించి, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో కూడి, అశ్వాన్ని అనుసరించడానికి సిద్ధపడండి.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య శత్రుఘ్నస్య మహీపతిః । పుత్రం రాజ్యేఽభిషేచ్యైవ శత్రుఘ్నేన సుపూజితః
శత్రుఘ్నుని మాటలు విని, ఆ మహారాజు తన కుమారుని రాజ్యాభిషేకం చేసి, శత్రుఘ్నుని చేత గౌరవించబడ్డాడు.
మహారథైః పరివృతో నిజం పుత్రం రణాంగణే । పుష్కలేన హతం భూపః సంస్కృత్య విధిపూర్వకమ్
మహారథుల మధ్యలో, తన కుమారుడు పుష్కలుడు యుద్ధంలో హతుడైనవాడిగా, ఆ రాజు విధిపూర్వకంగా అంత్యక్రియలు నిర్వహించాడు.
క్షణం శుశోచ తత్త్వజ్ఞో లోకదృష్ట్యా మహారథః । జ్ఞానేనానాశయచ్ఛోకం రఘునాథమనుస్మరన్
ఆ మహారథుడు, లోకరీతిని అనుసరించి క్షణం శోకించాడు. కానీ జ్ఞానంతో, రఘునాథుని స్మరిస్తూ, ఆ శోకాన్ని పోగొట్టుకున్నాడు.
సజ్జీభూతో రథే తిష్ఠన్మహాసైన్యసమావృతః । ఆజగామ స శత్రుఘ్నం మహారథిపురస్కృతః
పోరుకు సిద్ధంగా, తన రథంపై నిలబడి, గొప్ప సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, అతడు శత్రుఘ్నుని వైపు మహా వీరులతో ముందుండి వచ్చాడు.
రాజా తమాగతం దృష్ట్వా సర్వసైన్యసమన్వితమ్ । గంతుం చకార ధిషణాం హయవర్యస్య పాలనే
అతడిని మొత్తం సైన్యంతో వచ్చాడని చూసిన రాజు, ఆ గొప్ప గుర్రాన్ని కాపాడాలని నిశ్చయించి, బయలుదేరేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
సోఽశ్వో విమోచితస్తేన భాలే పత్రేణ చిహ్నితః । వామావర్తం భ్రమన్ప్రాయాత్పౌర్వాఞ్జనపదాన్బహూన్
ఆ గుర్రాన్ని విడిచిపెట్టి, నుదుటిపై పలకతో గుర్తు పెట్టి, ఎడమవైపు తిరుగుతూ, అది అనేక తూర్పు దేశాలవైపు ప్రయాణమైంది.
తత్రతత్రత్య భూపాలైర్మహాశూరాభిపూజితైః । ప్రణతిః క్రియతే తస్య న కోపి తమగృహ్ణత
అక్కడ అక్కడి రాజులు, మహా వీరుల చేత గౌరవింపబడుతూ, ఆ గుర్రానికి నమస్కారం చేశారు; కానీ దాన్ని ఎవరూ పట్టుకోలేదు.
కేచిద్వాసాంసి చిత్రాణి కేచిద్రాజ్యం స్వకం మహత్ । కేచిద్ధనం జనం కేచిదానీయ ప్రణమంతి తమ్
కొంతమంది రంగురంగుల వస్త్రాలు, మరికొందరు తమ రాజ్యాలను, ఇంకొందరు ధనం లేదా జనాన్ని తీసుకొచ్చి, అందరూ ఆ గుర్రానికి నమస్కరించేందుకు వచ్చారు.
శేష ఉవాచ। అథ తేజఃపురం ప్రాప్తస్తురగః పత్రశోభితః । యస్యాం పాలయతే రాజా ప్రజాః సత్యేన సత్యవాన్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: అప్పుడు ఆ పలకతో అలంకరించబడిన గుర్రం, సత్యంతో ప్రజలను పాలించే రాజు ఉన్న తేజస్పురానికి చేరుకుంది.
అథ కోటిపరీవారో రఘునాథానుజస్తతః । హయానుగో యయౌ తస్య పురతః పురధర్షణః
ఆ తరువాత రఘునాథుని తమ్ముడు శత్రుఘ్నుడు, కోట్లాది అనుచరులతో కూడి, గుర్రాన్ని అనుసరిస్తూ, ఆ పట్టణాన్ని జయించేందుకు ముందుకు సాగాడు.
తద్దృష్ట్వా నగరం రమ్యం చిత్రప్రాకారశోభితమ్ । కాంచనైః కలశైస్తత్ర పరితః ప్రతిభాసితమ్
ఆ అందమైన నగరాన్ని, రంగురంగుల ప్రాకారాలతో అలంకరించబడినదిగా, చుట్టూ బంగారు కలశాలతో మెరిసిపోతున్నదిగా చూసాడు.
దేవాయతనసాహస్రైః సర్వతశ్చ విరాజితమ్ । యతీనాం తు మఠాస్తత్ర శోభంతే యతిపూరితాః
అక్కడ నాలా వైపులా వేలాది దేవాలయాలతో ప్రకాశిస్తూ, యతుల మఠాలతో, యతులతో నిండినదిగా ఆ నగరం మెరిసింది.
వహత్యత్ర మహాదేవీ శిఖిలోచనమూర్ధగా । హంసకారండవాకీర్ణామునివృందనిషేవితా
అక్కడ, పెద్ద నది అలలతో తలపై ముకుటంలా ప్రవహిస్తూ, హంసలు, నెమళ్ళు నిండినదిగా, మునుల సమూహాలతో సేవింపబడుతోంది.
బ్రాహ్మణానాం ప్రత్యగారమగ్నిహోత్రభవః పునః । ధూమస్తత్ర పునాత్యంగ పాతకాప్లుతమానసాన్
అక్కడ బ్రాహ్మణుల ఇళ్లలో, హోమాగ్నుల పొగ ఎగసి, పాపాలతో మలినమైన మనసున్నవారినీ పవిత్రం చేస్తోంది.
ఉవాచ సుమతిం రాజా శత్రుఘ్నః శత్రుతాపనః । తత్పురప్రేక్షణోద్భూతహర్షవిస్మితమానసః
అక్కడ శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులను నశింపజేసేవాడు, ఆ పట్టణాన్ని చూసి ఆనందంతో, ఆశ్చర్యంతో మనసు నిండిపోయి, సుమతిని అడిగాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। మంత్రిన్కథయ కస్యేదం పురం మే దృష్టిగోచరమ్ । కరోతి మానసాహ్లాదం ధర్మేణ ప్రతిపాలితమ్
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: మంత్రివర్యా, నా చూపులో పడిన ఈ పట్టణం ఎవరిది? ధర్మంతో పాలించబడుతూ, నా హృదయాన్ని ఆనందపరిచింది.
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య శత్రుఘ్నస్య మహీపతేః । ఉవాచ సుమతిః సర్వం యథాతథమనుద్ధతమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: రాజు శత్రుఘ్నుని మాటలు విని, సుమతి అతనికి యథావిధిగా, అతిశయపరచకుండా అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
సుమతిరువాచ। శృణుష్వావహితః స్వామిన్వైష్ణవస్య కథాః శుభాః । యాః శ్రుత్వా ముచ్యతే పాపాద్బ్రహ్మహత్యాసమాదపి
సుమతి ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ, మీరు శ్రద్ధగా వినండి, విష్ణుభక్తుని పవిత్రమైన కథలు. వాటిని వింటే బ్రహ్మహత్య వంటి ఘోరపాపం నుండికూడా విముక్తి లభిస్తుంది.
జీవన్ముక్తో వరీవర్తి రామాంఘ్ర్యంబుజషట్పదః । సత్యవాన్యజ్ఞయజ్ఞాంగ జ్ఞాతా కర్తాఽవితా మహాన్
ఆయన బ్రహ్మజ్ఞాని, రాముని పాదపద్మాలను తేనెటీగలా సేవించేవాడు, సత్యవంతుడు, యజ్ఞమయుడైనవాడు, తెలిసినవాడు, చేసేవాడు, గొప్ప రక్షకుడు.
ధేనుం ప్రసాద్య బహుభిర్వ్రతైర్యం ప్రాప తత్పితా । ఋతంభరాఖ్యో జగతి ఖ్యాతః పరమధార్మికః
తన తండ్రి అనేక వ్రతాలతో ఆవును సంతుష్టిపరచి, ఆ కుమారుడిని పొందాడు. అతడు ఋతంభరుడని లోకంలో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, పరమధార్మికుడు.
గౌః ప్రసన్నా దదౌ పుత్రమనేకగుణసంస్కృతమ్ । సత్యవంతం సుశోభాఢ్యం తం జానీహి నృపోత్తమమ్
ఆ సంతోషించిన ఆవు, అనేక గుణాలతో అలంకరించబడిన, సత్యవంతుడు, కాంతిమంతుడు అయిన కుమారుడిని ప్రసాదించింది. అతడిని నీవు ఉత్తమ రాజుగా తెలుసుకో.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। కో వా ఋతంభరో రాజా కిమర్థం ధేనుపూజనమ్ । కథం ప్రాప్తః సుతస్తస్య వైష్ణవో విష్ణుసేవకః
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అడిగాడు: ఆ ఋతంభరుడు అనే రాజు ఎవరు? ఆవును పూజించడానికి కారణం ఏమిటి? ఆయన కుమారుడు విష్ణుభక్తుడు, విష్ణువు సేవకుడు ఎలా అయ్యాడు?
సర్వమేతత్సమాచక్ష్వ వైష్ణవస్య కథానకమ్ । శ్రుతం హరతి జంతూనాం మహాపాతకపర్వతమ్
విష్ణుభక్తుని కథను పూర్తిగా చెప్పు. ఈ కథను వినడం వల్ల జీవుల పెద్ద పెద్ద పాపాలు కూడా పోతాయి.
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య శత్రుఘ్నస్య మహార్థకమ్ । కథయామాస విశదం తదుత్పత్తికథానకమ్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: శత్రుఘ్నుని అర్థవంతమైన మాటలు విని, ఆ జన్మకథను స్పష్టంగా చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
ఋతంభరో నరపతిరనపత్యః పురాఽభవత్ । కలత్రాణి బహూన్యస్య న పుత్రం ప్రాప తేషు వై
ఋతంభరుడు అనే రాజుకు ఒకప్పుడు సంతానం ఉండేది కాదు. అతనికి భార్యలు చాలామంది ఉన్నా, ఎవరి ద్వారా కూడా కుమారుడు కలగలేదు.
తదా జాబాలినామానం మునిం దైవాదుపాగతమ్ । ప్రపచ్ఛ కుశలోద్యుక్తః సపుత్రోత్పత్తికారణమ్
అప్పుడు దైవకృపతో జాబాలి అనే ముని అక్కడికి వచ్చాడు. రాజు, సంతానం కలగడానికి మార్గం ఏమిటో తెలుసుకోవాలని ఆశతో ఆ మునిని అడిగాడు.
ఋతంభర ఉవాచ। స్వామిన్వంధ్యస్య మే బ్రూహి పుత్రోత్పత్తికరం వచః । యత్కృత్వా జాయతేఽపత్యం మమ వంశధరం వరమ్
ఋతంభరుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ, నాకు సంతానం కలగడానికి ఏం చేయాలో చెప్పండి. నా వంశాన్ని కొనసాగించే మంచి కుమారుడు నాకు కలగాలనుకుంటున్నాను.
తజ్జ్ఞాత్వా భవతో భవ్యం ప్రకుర్యాం నిశ్చితం వచః । దానం వ్రతం వా తీర్థం వా మఖం వా మునిసత్తమ
మీరు చెప్పినది తెలుసుకుని, దానిని తప్పక చేస్తాను. దానం కావచ్చు, వ్రతం కావచ్చు, తీర్థయాత్ర కావచ్చు, యజ్ఞం కావచ్చు — ఏది చెప్పినా చేస్తాను, మహర్షీ.
ఇతి రాజ్ఞోవచః శ్రుత్వా జగాద మునిసత్తమః । సుతోత్పత్తికరం వాక్యం ప్రణతస్య సుతార్థినః
రాజు ఇలా అడిగిన మాటలు విని, ఆ మహర్షి, కుమారసంతానం కలిగే మార్గాన్ని, రాజు ప్రార్థనతో అడిగినందుకు వివరంగా చెప్పాడు.