రజ్జ్వా ధృతం మహావీరైః పూర్వతః పృష్ఠతో భటైః । మహాశస్త్రాస్త్రసంయుక్తైః సర్వశోభాసమన్వితైః
పెద్ద యోధులు దారంతో పట్టుకుని, ముందు వెనుక సైనికులు, గొప్ప ఆయుధాలతో, అందంగా అలంకరించబడి ఆ గుర్రాన్ని రక్షిస్తూ నడిపించారు.
సితాతపత్రమస్యోచ్చైర్భాతి మూర్ధని వాజినః । సుచామరద్వయం యస్య ధ్రియతే పురతో ముహుః
ఆ గుర్రం తలపై తెల్ల గొడుగు ఎత్తుగా మెరిసిపోతుండగా, ముందు రెండు మంచి చామరాలు తరచూ ఊపుతూ నిలిచాయి.
కృష్ణాగర్వాదిధూపైశ్చ ధూపితం వాయువేగినమ్ । రాజ్ఞః పురో నినాయాశ్వం హయమేధస్య సత్క్రతోః
కృష్ణాగరు వంటి సుగంధ ధూపాలతో ఆ వేగవంతమైన గుర్రాన్ని ధూపించగా, హయమేధ యాగాన్ని నిర్వహించే రాజు ముందు తీసుకువచ్చారు.
తమానీతం హయం దృష్ట్వా రత్నమాలావిభూషితమ్ । మనోజవం కామరూపం జహర్ష మతిమాన్నృపః
రత్నమాలలతో అలంకరించబడిన, మనస్సు వేగంతో పరుగెత్తగలిగే, కావాలంటే ఏ రూపమైనా ధరించగల ఆ గుర్రాన్ని చూసి, జ్ఞానవంతుడైన రాజు హర్షంతో ఉల్లాసించాడు.
జగామ పద్భ్యాం శత్రుఘ్నం రాజచిహ్నాద్యలంకృతః । స్వపుత్రపౌత్రైః సంయుక్తో రాజా పరమధార్మికః
పరమధార్మికుడైన రాజు, రాజచిహ్నాలతో అలంకరించబడి, తన కుమారులు, మనవళ్లతో కలిసి, పాదయాత్రగా శత్రుఘ్నుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
యయౌ కర్తుం ధనానాం స సద్వ్యయం చలగామినామ్ । ఏతద్వినశ్వరం మత్వా దుఃఖదం సక్తచేతసామ్
ఈ ధన సంపదలు నశించిపోతాయని, వాటిపట్ల మనస్సు పెట్టినవారికి బాధను కలిగిస్తాయని తెలుసుకుని, వాటిని సద్వినియోగం చేయడానికి రాజు బయలుదేరాడు.
శత్రుఘ్నం స దదర్శాథ సితచ్ఛత్రేణ శోభితమ్ । చామరైర్వీజ్యమానఞ్చ సేవకైః పురతః స్థితైః
అక్కడ రాజు, శత్రుఘ్నుడు తెల్ల గొడుగు నీడలో ప్రకాశిస్తూ, ముందు నిలబడి సేవకులు చామరాలు ఊపుతూ ఉన్న దృశ్యాన్ని చూశాడు.
సుమతిం పరిపృచ్ఛంతం రామచంద్రకథానకమ్ । భయవార్తావినిర్ముక్తం వీరశోభాస్వలంకృతమ్
ఆయన, భయవార్తలేమి లేకుండా, వీరత్వ ప్రభతో అలంకరించబడి, సుమతిని రామచంద్రుని కథలు అడుగుతూ ఉన్నాడు.
వీరైః కోటిభిరాకీర్ణం వాజిపాలనకాంక్షిభిః । వానరాణాం సహస్రైశ్చ సమంతాత్పరివారితమ్
ఆయన చుట్టూ లక్షలాది యోధులు గుర్రాన్ని కాపాడాలని ఉత్సాహంగా ఉండగా, వేలాది వానరులు కూడా అన్ని వైపులా వలయమేసి ఉన్నారు.
దృష్ట్వా శత్రుఘ్నచరణౌ ప్రణనామ సపుత్రకః । ధన్యోఽహమితి సంహృష్టో వదన్రామైకమానసః
శత్రుఘ్నుని పాదాలను తన కుమారులతో కలిసి నమస్కరించి, ఆనందంతో 'నేను ధన్యుడను' అని, మనసంతా రామునిపై నిలిపి చెప్పాడు.
శత్రుఘ్నస్తం ప్రణయినం దృష్ట్వా రాజానముద్భటమ్ । ఉత్థాయాసనతః సర్వైర్భటైర్దోర్భ్యాం స సస్వజే
శత్రుఘ్నుడు, ఆ భక్తితో కూడిన ప్రసిద్ధ రాజును చూసి, తన ఆసనంనుండి లేచి, అందరి యోధుల ముందు రెండు చేతులతో ఆలింగనం చేశాడు.
దృఢం సంపూజ్య రాజా తం శత్రుఘ్నం పరవీరహా । ఉవాచ హర్షమాపన్నో గద్గదస్వరయా గిరా
రాజు, శత్రుఘ్నుని గౌరవంగా పూజించి, శత్రువులను జయించిన వాడైన ఆయనను చూసి, ఆనందంతో గొంతు కంపించేటట్లు మాటలు పలికాడు.
సుబాహురువాచ। అద్య ధన్యోస్మి ససుతః సకుటుంబః సవాహనః । యద్యుష్మచ్చరణౌ ద్రక్ష్యే నృపకోటిభిరీడితౌ
సుభాహు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ రోజు నేను నా కుమారులు, కుటుంబం, వాహనాలతో కలిసి, కోటి రాజులు వందించిన మీ పాదాలను దర్శించగలిగితే నిజంగా ధన్యుడను.'
అజ్ఞానినా సుతేనాయం గృహీతో వాజినాం వరః । దమనేనానయం త్వస్య క్షమస్వ కరుణానిధే
'నా అజ్ఞాన కుమారుడు ఈ ఉత్తమ గుర్రాన్ని పట్టుకున్నాడు; దయాసముద్రుడా, ఈ తప్పును క్షమించు.'
న జానాతి రఘూత్తంసం సర్వదేవాధిదైవతమ్ । లీలయా విశ్వస్రష్టారం హంతారమపి పాలకమ్
'అతడు రఘువంశపు కిరీటమైన, సమస్త దేవతలకు దేవుడైన, లీలగా సృష్టిని చేసే, సంహరించే, కాపాడే రాముని గురించి తెలియదు.'
ఇదం రాజ్యం సమృద్ధాంగం సమృద్ధబలవాహనమ్ । ఇమే కోశా ధనైః పూర్ణా ఇమే పుత్రా ఇమే వయమ్
'ఈ రాజ్యం సంపన్నంగా, బలమైన సైన్యాలు, వాహనాలతో ఉంది; ఇవే నా ధనభాండాగారాలు; ఇవే నా కుమారులు; మేమంతా ఇక్కడ ఉన్నాము.'
సర్వే వయం రామనాథాస్త్వదాజ్ఞా ప్రతిపాలకాః । గృహాణ సర్వం సఫలం న మేఽస్తి క్వచిదున్మతమ్
మేమంతా రాముని సేవకులం, మీ ఆజ్ఞను గౌరవించే వారం. మీరు ఇచ్చినదంతా సఫలమైందిగా స్వీకరించండి. నాలో ఎక్కడా పిచ్చితనం లేదు.
క్వాసౌ హనూమాన్రామస్య చరణాంభోజషట్పదః । యత్ప్రసాదాదహం ప్రాప్స్యే రాజరాజస్య దర్శనమ్
రాముని పాదపద్మాలను తేనెటీగలాగా సేవించే హనుమంతుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఆయన దయ వల్లనే నేను రాజాధిరాజుని దర్శించగలను.
సాధూనాం సంగమే కిం కిం ప్రాప్యతే న మహీతలే । యత్ప్రసాదాదహం మూఢో బ్రహ్మశాపమతీతరమ్
సద్జనుల సాంగత్యంతో భూమిపై దక్కని దేముంది? వారి కృపతోనే నేను మూర్ఖుడైనా బ్రహ్మశాపాన్ని దాటి వచ్చాను.
దృష్ట్వా త్వద్య మహారాజం పద్మపత్రనిభేక్షణమ్ । ప్రాప్స్యామి జన్మనః సర్వం ఫలం దుర్లభమత్ర చ
పద్మపత్రంలాంటి కళ్లున్న మహారాజు, ఈ రోజు మిమ్మల్ని చూసినందుకు నా జన్మకు లభించని ఫలితాలన్నీ ఇక్కడే పొందుతాను.
మమ తావద్గతం చాయుర్బహురామవియోగినః । స్వల్పముర్వరితం తత్ర కథం ద్రక్ష్యే రఘూత్తమమ్
నా ఆయుష్కాలం ఎక్కువ భాగం రాముని వేరుపాటులో గడిచిపోయింది. ఇంకొంత మాత్రమే మిగిలింది. ఆ రఘువంశశిరోమణిని నేను ఎలా చూస్తాను?
మహ్యం దర్శయతం రామం యజ్ఞకర్మవిచక్షణమ్ । యదంఘ్రిరజసాపూతా శిలాభూతా మునిప్రియా
యజ్ఞకర్మలో నిపుణుడైన రాముని నాకు చూపించండి. ఆయన పాదధూళి తాకి శిల అయినది మునిప్రియురాలయ్యింది.
కాకః పరం పదం ప్రాప్తో యద్బాణస్పర్శనాత్ఖగః । అనేకే యస్య వక్త్రాబ్జం వీక్ష్య సంఖ్యే పదం గతాః
రాముని బాణస్పర్శతో కాకి పరమపదాన్ని పొందింది. యుద్ధంలో ఆయన ముఖపద్మాన్ని చూసిన అనేక మంది కూడా ఆ స్థితికి చేరారు.
యే త్వస్య రఘునాథస్య నామ గృహ్ణంతి సాదరాః । తే యాంతి పరమం స్థానం యోగిభిర్యద్విచింత్యతే
ఈ రఘునాథుని నామాన్ని భక్తితో ఉచ్చరిస్తే వారు యోగులు ధ్యానించే పరమస్థానాన్ని పొందుతారు.
ధన్యాయోధ్యాభవా లోకా యే రామముఖపంజమ్ । స్వలోచనపుటైః పీత్వా సుఖం యాంతి మహోదయమ్
అయోధ్యావాసులు ధన్యులు. వారు తమ కన్నులతో రాముని ముఖపద్మాన్ని తిలకించి ఆనందంగా పరమోన్నతిని పొందుతున్నారు.
ఇతి సంభాష్య నృపతిం వాహం రాజ్యం ధనాని చ । సర్వం సమర్ప్య చావోచత్కింకరోస్మి మహీపతే
ఇలా రాజును సంభాషించి, రాజ్యాన్ని, ధనాన్ని, అన్నిటినీ సమర్పించి, 'నేను మీ సేవకుడిని మహారాజా' అని చెప్పాను.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య రాజ్ఞః పరపురంజయః । ప్రత్యువాచేతి తం భూపం వాగ్మీ వాక్యవిశారదః
ఈ మాటలు విని, శత్రు నగరాలను జయించిన వాడు, వాగ్మి, మాటలో నిపుణుడు, ఆ రాజుకు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। కథం రాజన్నిదం బ్రూషే త్వం వృద్ధో మమ పూజితః । సర్వం త్వదీయం త్వద్రాజ్యం దమనో విదధాత్వయమ్
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! మీరు వృద్ధులై, నా పూజకు పాత్రులై ఉండి, ఇలా ఎందుకు మాట్లాడుతున్నారు? మీ రాజ్యం, మీదే. దమనం దీనిని నిర్వహించనివ్వండి.'
క్షత్త్రియాణామిదం కృత్యం యత్సంగ్రామవిధాయకమ్ । సర్వం రాజ్యం ధనం చేదం ప్రతియాతు మమాజ్ఞయా
యుద్ధంలో పాల్గొనడం క్షత్రియుల కర్తవ్యం. ఈ రాజ్యం, ధనం అన్నీ నా ఆజ్ఞతో మళ్లీ మీవే కావాలి.
యథా మే రఘునాథస్తు పూజ్యో వాఙ్మనసా సదా । తథా త్వమపి మత్పూజ్యో భవిష్యసి మహీపతే
రఘునాథుడు ఎప్పుడూ నా మాట, మనసుతో పూజించదగినవాడైతే, అలాగే మీరు కూడా నా పూజకు పాత్రులవుతారు మహారాజా.