తత్ర బ్రహ్మాదయో దేవాస్తత్ర బ్రహ్మాండకోటయః । కృతప్రాఞ్జలయస్తం వై స్తువంతి స్తుతిభిర్ముహుః
అక్కడ బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, అనేక బ్రహ్మాండాలు, చేతులు జోడించి, రాముని పదే పదే స్తుతిస్తూ ఉన్నారు.
రామం శ్యామం సునయనం మృగశృంగపరిగ్రహమ్ । గాయంతి నారదాద్యాశ్చ వీణోల్లసితపాణయః
శ్యామవర్ణుడైన, అందమైన కళ్లున్న, మృగశృంగాన్ని పట్టుకున్న రాముని, నారదుడు మొదలైన వారు వీణలు మ్రోగిస్తూ పాడుతున్నారు.
నృత్యంత్యప్సరసస్తత్ర ఘృతాచీ మేనకాదయః । వేదా మూర్తిధరా భూత్వా ఉపతిష్ఠంతి రాఘవమ్
అక్కడ ఘృతాచీ, మేనక వంటి అప్సరసలు నాట్యం చేస్తున్నారు. వేదాలు మానవ రూపంలో ప్రత్యక్షమై, రాఘవుని సేవలో నిమగ్నమయ్యాయి.
యచ్చ కించిద్వస్తుజాతం సర్వశోభాసమన్వితమ్ । తస్య దాతారమఖిలం భక్తానాం భోగదాయకమ్
అక్కడ ఉన్న ప్రతీ వస్తువూ అందమైన శోభతో మెరిసిపోతూ, భక్తులకు అనుభవాలను ప్రసాదించే దాత కూడా ఆయనే.
ఇత్యేవమాదిసంపశ్యఞ్జాగ్రత్సంజ్ఞామవాప సః । బ్రహ్మశాపహతజ్ఞానః కిం దృష్టమితి వై వదన్
ఇలా అన్నింటినీ చూశాడు. బ్రహ్మ శాపం వల్ల జ్ఞానం పోయిన వాడు, మెలకువ వచ్చి, 'నేను ఏమి చూశాను?' అని ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
ఉత్థాయ ప్రయయౌ పద్భ్యాం శత్రుఘ్నచరణం ప్రతి । భృత్యకోటిపరీవారో రథకోటిపరీవృతః
అతడు లేచి, కాలినడకన శత్రుఘ్నుని పాదాలవైపు వెళ్లాడు. అతని చుట్టూ లక్షలాది సేవకులు, రథాల సమూహం కూడా ఉన్నారు.
సుకేతుం తు సమాహూయ విచిత్రం దమనం తథా । యుద్ధం కర్తుం సముద్యుక్తాన్వారయామాస ధర్మవిత్
అతడు సుకేతును, అద్భుతమైన దమనుని పిలిపించి, వారు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండగా, ధర్మాన్ని తెలిసిన వాడు వారిని ఆపాడు.
ఉవాచ తాన్మహారాజో ధర్మాత్మా ధర్మసంయుతః । భ్రాతఃపుత్రౌ శృణుత మే వాక్యం ధర్మసమన్వితమ్
ధర్మబద్ధుడైన మహారాజు, తన సోదరుల కుమారులకు ఇలా అన్నాడు: 'నా మాటలు వినండి, ఇవి ధర్మంతో నిండినవి.'
మా యుద్ధం కురుత క్షిప్రమనయస్తు మహానభూత్ । యద్రామచంద్రవాహం త్వమగృహ్ణాద్దమనోర్జ్జితమ్
'మీరు వెంటనే యుద్ధం చేయవద్దు. ఈ పెద్ద అపాయం జరగనివ్వకండి. మీరు శత్రువులను జయించడంలో శక్తివంతుడైన రాముని వాహనాన్ని పట్టుకున్నారు.'
ఏష రామః పరంబ్రహ్మ కార్యకారణతః పరమ్ । చరాచరజగత్స్వామీ న మానుషవపుర్ధరః
'ఈ రాముడు పరబ్రహ్మ, కారణ-కార్యాలకు అధిపతి, చరాచర జగత్తుకు అధిపతి, మానవ రూపాన్ని ధరించని వాడు.'
ఏతద్ధి బ్రహ్మవిజ్ఞానమధునా జ్ఞాతవానహమ్ । పురాసితాంగశాపేన హృతజ్ఞానధనోఽనఘాః
'ఇప్పుడు నాకు బ్రహ్మ జ్ఞానం తెలిసింది. మునుపు అసితాంగుని శాపంతో నా జ్ఞానం పోయింది, పాపరహితులారా!'
అహం పురా తీర్థయాత్రాం గతస్తత్త్వవివిత్సయా । తత్రానేకే మయా దృష్టా మునయో ధర్మవిత్తమాః
'నిజాన్ని తెలుసుకోవాలనే కోరికతో ఒకసారి తీర్థయాత్రకు వెళ్లాను. అక్కడ అనేక మంది ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన మునులను చూశాను.'
అసితాంగం మునిమహం గతవాఞ్జ్ఞాతుమిచ్ఛయా । తదా ప్రోవాచ మాం విప్రః కృపాం కృత్వా మమోపరి
'నాకు తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితో అసితాంగ మునిని దగ్గరకు వెళ్లాను. అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు నాపై కరుణ చూపి ఇలా చెప్పాడు.'
యోఽసావయోధ్యాధిపతిః స పరబ్రహ్మశబ్దితః । తస్య యా జానకీ దేవీ సాక్షాత్సా చిన్మయీ స్మృతా
'అయోధ్యాధిపతిగా ఉన్న వాడే పరబ్రహ్మ అని పిలవబడతాడు. అతని భార్య జానకీ దేవి సాక్షాత్ చైతన్య స్వరూపిణిగా గుర్తించబడింది.'
ఏనం తు యోగినః సాక్షాదుపాసతే యమాదిభిః । దుస్తరా పారసంసారవారిధిం సంతితీర్షవః
'యోగులు ఆయన్నే స్వయంగా యమాదుల వంటి నియమాలతో ఉపాసించుతూ, దుర్లభమైన సంసారసముద్రాన్ని దాటి పోవాలని కోరుకుంటారు.'
స్మృతమాత్రో మహాపాపహారీ స గరుడధ్వజః । య ఏనం సేవతే విద్వాన్స సంసారం తరిష్యతి
'గరుడధ్వజుడైన వాడు, కేవలం స్మరణతోనే మహాపాపాలను తొలగిస్తాడు. అతన్ని సేవించే జ్ఞానులు సంసారాన్ని దాటి వెళ్తారు.'
తదాహమహసం విప్రం కోఽయం రామస్తు మానుషః । కేయం సా జానకీ దేవీ హర్షశోకసమాకులా
'అప్పుడు నేను ఆ బ్రాహ్మణునిని అడిగాను: ఈ రాముడు ఎవరు? మానవుడేనా? ఆనందం, దుఃఖంతో కలవరపడే జానకీ దేవి ఎవరు?'
అజన్మనః కథం జన్మ అకర్తుః కృత్యమత్ర కిమ్ । జన్మదుఃఖజరాతీతం కథయస్వ మునే మమ
'పుట్టుక లేనివాడు ఎలా పుడతాడు? చేయని వాడికి పని ఏమిటి? జనన, మృతితో కలిగే బాధలకు అతీతుడైనవాడి గురించి చెప్పు, మునివరా!'
ఇత్యుక్తవంతం మాం క్రుద్ధః శశాప స మునీశ్వరః । అజ్ఞాత్వా తత్స్వరూపం త్వం ప్రతిబ్రూషే మమాధమ
'ఇలా అడిగిన నన్ను ఆ మహాముని కోపంతో శపించాడు: అతని నిజ స్వరూపం తెలియకుండానే నాతో వాదించావు, నీచుడా!'
ఏనం నిందసి రామం త్వం మానుషోఽయమిదం హసన్ । తస్మాత్త్వం తత్త్వసంమూఢో భవిష్యస్యుదరంభరిః
'నువ్వు రాముని మానవుడని తక్కువ చేసి, ఈ మాటలు నవ్వుతూ అన్నావు. అందుకే నువ్వు సత్యాన్ని గ్రహించలేని వాడవై, కేవలం భోజనంలో మునిగిపోతావు.'
తదాహం తస్య చరణావగృహ్ణం సదయా యుతః । దృష్ట్వా మే వినయం మాం తు ప్రావోచత్కరుణానిధిః
ఆ సమయంలో నేను దయతో అతని పాదాలను పట్టుకున్నాను. నా వినయాన్ని చూసి, ఆ కరుణాసముద్రుడు నాతో మాట్లాడాడు.
త్వం రామస్య మఖే విఘ్నం కరిష్యసి యదా నృప । తదా హనూమానంఘ్రిం త్వాం తాడయిష్యతి వేగతః
ఓ రాజా! నీవు రాముని యజ్ఞానికి అడ్డంకి కలిగించినప్పుడు, అప్పుడు హనుమంతుడు వేగంగా వచ్చి నీ పాదాన్ని కొడతాడు.
తదా త్వం జ్ఞాస్యసే రాజన్నాన్యథా స్వమనీషయా । పురాహముక్తస్తేనైవం తద్దృష్టమధునా మయా
అప్పుడు, రాజా! నువ్వు నీ బుద్ధితో కాదు, ఆ సమయంలోనే నిజాన్ని తెలుసుకుంటావు. ఇదంతా నాకు ముందే చెప్పబడింది, ఇప్పుడు నేను ప్రత్యక్షంగా చూశాను.
యదా మాం హనుమాన్క్రుద్ధస్తాడయామాస వక్షసి । తదాఽదర్శం రమానాథం పూర్ణబ్రహ్మస్వరూపిణమ్
హనుమంతుడు కోపంతో నా ఛాతిపై కొట్టినప్పుడు, అప్పుడే నేను రాముని, పరిపూర్ణ బ్రహ్మస్వరూపుడిగా దర్శించాను.
తస్మాదశ్వం తు శోభాఢ్యమానయంతు మహాబలాః । ధనాని చైవ వాసాంసి రాజ్యం చేదం సమర్పయే
అందువల్ల, బలవంతులు ఆ అందమైన గుర్రాన్ని తీసుకొచ్చి, ధనం, వస్త్రాలు, ఈ రాజ్యాన్ని కూడా సమర్పించండి.
రామం దృష్ట్వా కృతార్థః స్యామహం యజ్ఞేతి పుణ్యదే । ఆనయంతు హయం మహ్యం రోచతే తు తదర్పణమ్
రాముని దర్శించాక యజ్ఞం ద్వారా నేను సంతృప్తి పొందుతాను, పుణ్యమిచ్చేవాడా! ఆ గుర్రాన్ని నాకు తీసుకొచ్చి సమర్పించండి, అది నాకు ఎంతో ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
శేష ఉవాచ। తే తు తాతవచః శ్రుత్వా హర్షితాః సంప్రహారిణః । తథేత్యూచుర్మహారాజం రామదర్శనలాలసమ్
శేషుడు చెప్పాడు: తండ్రి మాటలు విని, ఆనందంతో ఉన్న యోధులు, రాముని దర్శించాలనే ఆశతో ఉన్న మహారాజుకు 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానం ఇచ్చారు.
పుత్రా ఊచుః। రాజన్భవత్పదాంభోజాన్నాన్యం జానీమహే వయమ్ । యత్తవ స్వాంతతో జాతం తద్భవత్వద్య వేగతః
పుత్రులు చెప్పారు: రాజా! మేము నీ పాదాలను తప్ప మరొకదాన్ని తెలియము. నీ మనసులో ఏది పుట్టినా, అది మేము త్వరగా చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాము.
అశ్వోఽయం నీయతాం తత్ర సితచామరభూషితః । రత్నమాలాతిశోభాఢ్యశ్చందనాదికచర్చితః
ఈ గుర్రాన్ని అక్కడికి తీసుకెళ్లండి. తెల్ల చామరాలతో అలంకరించి, రత్నమాలలతో మెరిసిపోతూ, చందనాది సుగంధాలతో పూసి అందంగా అలంకరించండి.
రాజ్యమాజ్ఞాఫలం స్వామిన్కోశా బహుసమృద్ధయః । వాసాంసి సుమహార్హాణి సూక్ష్మాణి సుగుణాని చ
రాజ్యం, ఆజ్ఞ ఫలితంగా లభించిన సంపద, విరివిగా ఉన్న ఖజానా, ఎంతో విలువైన, నాజూకు, మంచి గుణాలున్న వస్త్రాలు—