ఇతి తద్వాక్యమాకర్ణ్య హనూమాన్నిజగాద తమ్ । శత్రుఘ్నో లవణచ్ఛేత్తా వర్తతే సైన్యపాలకః
ఆ మాటలు విని హనుమంతుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'లవణాసురుని సంహరించిన శత్రుఘ్నుడు సైన్యాన్ని రక్షిస్తూ ఉన్నాడు.'
స కథం ప్రధనే యుధ్యేత్సేవకేఽగ్రే స్థితే నృప । మాం విజిత్య రణే తం చ త్వం గంతాసి నరర్షభ
'రాజా! నేను ముందుండగా, అతను యుద్ధంలో ముందుకు ఎలా వస్తాడు? ముందు నన్ను యుద్ధంలో ఓడించు, ఆ తర్వాత అతని దగ్గరకు వెళ్ళు.'
ఇత్యుక్తవంతం తరసా వివ్యాధ దశసాయకైః । హృది వానరమత్యుగ్రం పర్వతాగ్ర్యమివస్థితమ్
అలా హనుమంతుడు అన్న వెంటనే, సుబాహువు అతని గుండెల్లో పది బాణాలతో వేగంగా గుచ్చాడు. ఆ వానరుడు పర్వత శిఖరంలా నిలబడి ఉన్నాడు.
సబాణానాగతాంస్తాంశ్చ గృహీత్వా కరసంపుటే । చూర్ణయామాస తిలశః శితాన్వైరివిదారణాన్
ఆ పదునైన శత్రువులను చీల్చే బాణాలను హనుమంతుడు తన చేతుల్లో పట్టుకుని, నువ్వుల్లా పొడి చేసేశాడు.
చూర్ణయిత్వా శరాంస్తాంస్తు నినదన్ఘనగర్జితైః । పుచ్ఛేనావేష్ట్య తస్యోచ్చై రథం నిన్యే మహాబలః
అతడు గర్జనలతో, శరీర భాగాల శబ్దంతో ఆ బాణాలను నుఙ్గి, తన తోకతో ఆ రథాన్ని బలంగా చుట్టి, మహా శక్తితో దానిని ఎత్తుకొని పోయాడు.
తదా తం నృపవర్యోఽసావాకాశే స్థిత ఏవ సః । లాంగూలం తాడయామాస శితాగ్రైః సాయకైర్ముహుః
అప్పుడు ఆ రాజుల్లో శ్రేష్ఠుడు, ఆకాశంలో నిలబడి, పదేపదే పదునైన బాణాలతో అతని తోకను కొట్టాడు.
స తాడితస్తు పుచ్ఛాగ్రే శరైః సన్నతపర్వభిః । ముమోచ తద్రథం దివ్యం కనకేన విచిత్రితమ్
ఆ బాణాలు వంచిన అంచులతో తోక చివరను తాకినప్పుడు, అతడు ఆ బంగారు అలంకారాలతో ఉన్న దివ్య రథాన్ని వదిలేశాడు.
స ముక్తస్తేన తరసా శరైస్తీక్ష్ణైర్జఘాన తమ్ । హనూమంతం కపివరం రోషసంపూరితేక్షణః
ఆ వేగంతో విముక్తమైన రాజు, పదునైన బాణాలతో కోపంతో కళ్లు ఎర్రగా మారినవాడై, వానరశ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడిని గాయపరిచాడు.
హనూమాన్బాణవిచ్ఛిన్నః సర్వత్రరుధిరాప్లుతః । మహారోషం సమాధత్త నృపోపరి కపీశ్వరః
హనుమంతుడు బాణాలతో కోసిపోసి, అంతటా రక్తంతో తడిసి, రాజుపై మహా కోపంతో మండిపడ్డాడు.
గృహీత్వా తస్య దంష్ట్రాభీ రథం హయసమన్వితమ్ । చూర్ణయామస వేగేన తదద్భుతమివాభవత్
అతడు తన దంతాలతో ఆ రాజు రథాన్ని, గుర్రాలతో కలిపి పట్టుకొని, వేగంగా నుఙ్గి వేసాడు. అది నిజంగా అద్భుతంగా కనిపించింది.
స్వరథం భజ్యమానం తు దృష్ట్వా రాజా త్వరన్బలీ । అన్యం రథం సమాస్థాయ యుయుధే తం మహాబలమ్
తన రథం నాశవుతుండటాన్ని చూసిన బలవంతుడైన రాజు, త్వరగా ఇంకో రథాన్ని ఎక్కి, ఆ మహాబలిని ఎదుర్కొంటూ యుద్ధానికి దిగాడు.
పుచ్ఛే ముఖేఽథోరసి చ భుజే చరణయోర్నృపః । జఘాన శరసంధానకోవిదః పరమాస్త్రవిత్
బాణ ప్రయోగంలో నిపుణుడైన, పరమాస్త్రవేత్త అయిన రాజు, అతని తోక, నోరు, ఛాతీ, భుజాలు, కాళ్లపై బాణాలతో గాయపరిచాడు.
తదా క్రుద్ధః కపివరస్తాడయామాస వక్షసి । పాదేనోత్ప్లుత్య వేగేన రాజ్ఞః సుభటశోభినః
అప్పుడు కోపంతో మండిపడిన వానరశ్రేష్ఠుడు, వేగంగా ఎగిరి, తన కాలితో రాజు ఛాతీపై బలంగా తాకాడు.
స పదా ప్రహతో భూమౌ పపాత కిల మూర్చ్ఛితః । ముఖాద్వమన్నసృక్చోష్ణం శ్వాసపూరప్రవేపితః
ఆ కాలితో తాకబడిన రాజు, భూమిపై మూర్చితుడై పడిపోయాడు. అతని నోటి నుంచి వేడైన రక్తం కారుతూ, శ్వాస బాధతో వణికింది.
తదా ప్రకుపితోఽత్యంతం హనూమాన్ప్రధనాంగణే । అశ్వాన్వీరాన్గజాంశ్చాపి చూర్ణయామాస వేగతః
అప్పుడు హనుమంతుడు, యుద్ధభూమి మధ్యలో తీవ్ర కోపంతో, వేగంగా గుర్రాలు, వీరులు, ఏనుగులను నుఙ్గి వేసాడు.
తదా సుకేతుస్తద్భ్రాతా తథా లక్ష్మీనిధిర్నృపః । ఉభావపి సుసన్నద్ధౌ యుద్ధాయ సముపస్థితౌ
అప్పుడు సుకేతు, అతని తమ్ముడు, లక్ష్మీనిధి అనే రాజు ఇద్దరూ బలమైన కవచాలు ధరించి, కలసి యుద్ధానికి వచ్చారు.
రాజానం మూర్చ్ఛితం దృష్ట్వా ప్రపలాయ్య గతా నరాః । ఇతస్తతో బాణసంఘైః క్షతాః పుష్కలవర్షితైః
రాజు మూర్చితుడై ఉన్నాడని చూసి, యోధులు బాణవర్షాలతో గాయపడి, ఇక్కడ అక్కడ పరుగెత్తారు.
తద్భజ్యమానం స్వబలం వీక్ష్య రాజాత్మజో బలీ । దమనః స్తంభయామాస సేతుర్వార్ధిమివోచ్చలమ్
తన సైన్యం నాశవుతుండటాన్ని చూసిన బలవంతుడైన రాజ కుమారుడు దమనుడు, పెరుగుతున్న వరదను ఆనెట్టు మాదిరిగా వారిని ఆపాడు.
తదా తు మూర్చ్ఛితో రాజా స్వప్నమేకం దదర్శ హ । రణమధ్యే కపివరప్రపదాఘాతతాడితః
అప్పుడు మూర్చితుడైన రాజు, యుద్ధ మధ్యలో వానరశ్రేష్ఠుడి కాలితో తాకబడి ఉన్న తనను ఒక కలలో చూశాడు.
రామచంద్రస్త్వయోధ్యాయాం సరయూతీరమండపే । బ్రాహ్మణైర్యాజ్ఞికశ్రేష్ఠైర్బహుభిః పరివారితః
అయోధ్యలో సరయూ తీరం వద్ద ఉన్న మండపంలో, రామచంద్రుడు, అనేక యాజ్ఞిక బ్రాహ్మణులు చుట్టూ ఉండగా కూర్చున్నాడు.
తత్ర బ్రహ్మాదయో దేవాస్తత్ర బ్రహ్మాండకోటయః । కృతప్రాఞ్జలయస్తం వై స్తువంతి స్తుతిభిర్ముహుః
అక్కడ బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, అనేక బ్రహ్మాండాలు, చేతులు జోడించి, రాముని పదే పదే స్తుతిస్తూ ఉన్నారు.
రామం శ్యామం సునయనం మృగశృంగపరిగ్రహమ్ । గాయంతి నారదాద్యాశ్చ వీణోల్లసితపాణయః
శ్యామవర్ణుడైన, అందమైన కళ్లున్న, మృగశృంగాన్ని పట్టుకున్న రాముని, నారదుడు మొదలైన వారు వీణలు మ్రోగిస్తూ పాడుతున్నారు.
నృత్యంత్యప్సరసస్తత్ర ఘృతాచీ మేనకాదయః । వేదా మూర్తిధరా భూత్వా ఉపతిష్ఠంతి రాఘవమ్
అక్కడ ఘృతాచీ, మేనక వంటి అప్సరసలు నాట్యం చేస్తున్నారు. వేదాలు మానవ రూపంలో ప్రత్యక్షమై, రాఘవుని సేవలో నిమగ్నమయ్యాయి.
యచ్చ కించిద్వస్తుజాతం సర్వశోభాసమన్వితమ్ । తస్య దాతారమఖిలం భక్తానాం భోగదాయకమ్
అక్కడ ఉన్న ప్రతీ వస్తువూ అందమైన శోభతో మెరిసిపోతూ, భక్తులకు అనుభవాలను ప్రసాదించే దాత కూడా ఆయనే.
ఇత్యేవమాదిసంపశ్యఞ్జాగ్రత్సంజ్ఞామవాప సః । బ్రహ్మశాపహతజ్ఞానః కిం దృష్టమితి వై వదన్
ఇలా అన్నింటినీ చూశాడు. బ్రహ్మ శాపం వల్ల జ్ఞానం పోయిన వాడు, మెలకువ వచ్చి, 'నేను ఏమి చూశాను?' అని ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
ఉత్థాయ ప్రయయౌ పద్భ్యాం శత్రుఘ్నచరణం ప్రతి । భృత్యకోటిపరీవారో రథకోటిపరీవృతః
అతడు లేచి, కాలినడకన శత్రుఘ్నుని పాదాలవైపు వెళ్లాడు. అతని చుట్టూ లక్షలాది సేవకులు, రథాల సమూహం కూడా ఉన్నారు.
సుకేతుం తు సమాహూయ విచిత్రం దమనం తథా । యుద్ధం కర్తుం సముద్యుక్తాన్వారయామాస ధర్మవిత్
అతడు సుకేతును, అద్భుతమైన దమనుని పిలిపించి, వారు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండగా, ధర్మాన్ని తెలిసిన వాడు వారిని ఆపాడు.
ఉవాచ తాన్మహారాజో ధర్మాత్మా ధర్మసంయుతః । భ్రాతఃపుత్రౌ శృణుత మే వాక్యం ధర్మసమన్వితమ్
ధర్మబద్ధుడైన మహారాజు, తన సోదరుల కుమారులకు ఇలా అన్నాడు: 'నా మాటలు వినండి, ఇవి ధర్మంతో నిండినవి.'
మా యుద్ధం కురుత క్షిప్రమనయస్తు మహానభూత్ । యద్రామచంద్రవాహం త్వమగృహ్ణాద్దమనోర్జ్జితమ్
'మీరు వెంటనే యుద్ధం చేయవద్దు. ఈ పెద్ద అపాయం జరగనివ్వకండి. మీరు శత్రువులను జయించడంలో శక్తివంతుడైన రాముని వాహనాన్ని పట్టుకున్నారు.'
ఏష రామః పరంబ్రహ్మ కార్యకారణతః పరమ్ । చరాచరజగత్స్వామీ న మానుషవపుర్ధరః
'ఈ రాముడు పరబ్రహ్మ, కారణ-కార్యాలకు అధిపతి, చరాచర జగత్తుకు అధిపతి, మానవ రూపాన్ని ధరించని వాడు.'