తస్య పాపం మమైవాస్తు ప్రతిజ్ఞాపరిఘాతినః । ఇతి వాక్యముదీర్యైవ తూష్ణీంభూతో ధనుర్దధే
—వ్రతభంగం చేసిన పాపం నాకే కలగాలి. ఇలా చెప్పి, అతడు మౌనంగా తన విల్లు సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
తదానేన నిషంగాత్స్వాదుద్ధృత్య సాయకం వరమ్ । కథయామాస విశదం వాక్యం శత్రువధావహమ్
ఆ సమయంలో, తన కవచం నుండి ఒక గొప్ప బాణాన్ని తీసి, శత్రువు నశించేందుకు స్పష్టంగా ఇలా అన్నాడు.
పుష్కల ఉవాచ। యది రామాంఘ్రియుగులం నిష్కాపట్యేన చేతసా । ఉపాసితం మయా తర్హి మమ వాక్యమృతం భవేత్
పుష్కలుడు ఇలా అన్నాడు: నేను రాముని పాదయుగళాన్ని నిజమైన హృదయంతో సేవించి ఉంటే, నా మాటలు నిజమవ్వాలి.
యది స్వమహిలాం భుక్త్వా నాన్యాం జానామిచేతసా । తేన సత్యేన మే వాక్యం సత్యం భవతు సంగరే
నా భార్యతో మాత్రమే సంభోగం చేసి, ఇంకెవరినీ మనసులోనూ ఆలోచించకపోతే, ఆ సత్యంతో యుద్ధంలో నా మాటలు ఫలించాలి.
ఇతి వాక్యముదీర్యాశు బాణం ధనుషి సంధితమ్ । కాలానలోపమం వీరశిరశ్ఛేదనమాక్షిపత్
ఇలా అన్న వెంటనే, అతడు బాణాన్ని విల్లులో పెట్టి, కాలాగ్ని వలె, ఆ వీరుని తల నరికేందుకు లక్ష్యంగా వదిలాడు.
తం బాణం ముక్తమాలోక్య స తు రాజసుతో బలీ । బాణం శరాసనే ధత్త తీక్ష్ణం కాలానలోపమమ్
ఆ బాణాన్ని వచ్చినదాన్ని చూసి, ఆ బలవంతుడు రాజ కుమారుడు తన విల్లులో ఒక పదునైన, కాలాగ్ని వంటి బాణాన్ని పెట్టాడు.
తేన బాణేన సంఛిన్నో బాణః స్వవధఉద్యతః । హాహాకారో మహానాసీచ్ఛిన్నే తస్మిఞ్ఛరే తదా
ఆ బాణంతో, తనను చంపేందుకు వచ్చిన బాణాన్ని తెంచేశాడు. అది తెగిన వెంటనే, అక్కడ పెద్ద అరుపు వినిపించింది.
పరార్ధం పతితం భూమౌ పూర్వార్ధం ఫలసంయుతమ్ । శిరోధరాం చకర్తాశు పద్మనాలమివ క్షణాత్
ఒక భాగం నేలపై పడిపోయింది, ఇంకొక భాగం తలతో కూడి, ఒక్క క్షణంలో పద్మదండాన్ని కోసినట్లు, మెడను నరికేసింది.
తదా భూమౌ పతంతం తు దృష్ట్వా తత్తస్యసైనికాః । హాహాకృత్వా భృశం సర్వే పలాయనపరాగతాః
ఆయన నేలపై పడిపోతున్నాడని చూసిన వెంటనే, అతని సైనికులు అందరూ భయంతో 'అయ్యో!' అని అరవుతూ, ప్రాణభయంతో అక్కడినుంచి పారిపోతూ వెళ్లిపోయారు.
పృథ్వ్యాం తన్మస్తకం శ్రేష్ఠం సకిరీటం సకుండలమ్ । శుశుభేఽతీవ పతితం చంద్రబింబం దివో యథా
అతని మునుపటి తల, కిరీటంతో, కుండలాలతో అలంకరించబడినది, భూమిపై పడిపోయి, ఆకాశం నుంచి పడిన చంద్రబింబంలా ఎంతో ప్రకాశంగా మెరిసింది.
తం వీక్ష్య పతితం వీరః పుష్కలో భరతాత్మజః । వ్యగాహత వ్యూహమిమం సర్వవీరైకశోభితమ్
ఆయన పడిపోయిన దృశ్యం చూసి, భరతుని కుమారుడైన పుష్కలుడు ధైర్యంగా, అనేక వీరులతో కాంతిమంతంగా ఉన్న ఆ సైన్యాన్ని లోపలికి చొచ్చుకుపోయాడు.
శేష ఉవాచ। అథ పుత్రం సమాలోక్య పతితం వ్యసుముద్ధతమ్ । విలలాప భృశం రాజా సుతదుఃఖేన దుఃఖితః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ సమయంలో తన కుమారుడు ప్రాణాలు కోల్పోయి నేలపై పడివున్నాడని చూసిన రాజు, కుమారుని విషాదంతో మిక్కిలి బాధపడి, గాఢంగా విలపించాడు.
మూర్ధ్ని సంతాడయామాస పాణిభ్యామతిదుఃఖితః । కమ్పమానో భృశం చాశ్రూణ్యముఞ్చన్నయనాబ్జయోః
తీవ్రమైన దుఃఖంతో, తన చేతులతో తలపై కొట్టుకుంటూ, బాగా వణికిపోతూ, తన పద్మపరిమళమైన కళ్ల నుంచి కన్నీళ్లు కార్చాడు.
గృహీత్వా పతితం వక్త్రం చంద్రబింబమనోరమమ్ । పుష్కలేషు క్షతాసృగ్భిః క్లిన్నం కుండలశోభితమ్
పుష్కలుని ముఖాన్ని, అది చంద్రబింబంలా అందంగా, గాయాల రక్తంతో తడిసి, కుండలాలతో అలంకరించబడినదిగా, రాజు చేతిలోకి తీసుకున్నాడు.
కుటిలభ్రూయుగం శ్రేష్ఠం సందష్టాధరపల్లవమ్ । స చుంబన్ముఖపద్మేన విలపన్నిదమబ్రవీత్
వక్రమైన కనుబొమ్మలు, కోపంతో కొరికి ఉన్న పెదవులు కలిగిన ఆ ముఖాన్ని, తన కుమారుని పద్మముఖాన్ని ముద్దాడుతూ, రాజు విలపిస్తూ ఇలా అన్నాడు:
హా పుత్ర వీర కథముత్సుకచేతసం మాం । కిం నేక్షసే విశదనేత్రయుగేన శూర । కిం మద్వినోదకథయారహితస్త్వమేవ । రోషోదధిప్లుతమనాః కిల లక్ష్యసే చ
ఓ కుమారా, ఓ వీరా! నా మనసు నీ కోసం తహతహలాడుతుంటే, నీవు నీ స్వచ్ఛమైన కళ్లతో నన్ను ఎందుకు చూడడం లేదు? నన్ను ఆనందపరిచే మాటలు చెప్పే నీవు, ఇప్పుడు కోపసముద్రంలో మునిగిపోయినవాడిలా ఎందుకు కనిపిస్తున్నావు?
వద పుత్ర కథం మాం త్వం ప్రబ్రూషే న హసన్పునః । అమృతైర్మధురాస్వాదైర్వినోదయసి పుత్రక
ఓ కుమారా, నీవు మళ్లీ నవ్వుతూ, అమృతంలా మధురమైన మాటలతో నన్ను ఎందుకు పలకడం లేదు? నన్ను ఆనందపరచడం ఎందుకు మానేశావు?
శత్రుఘ్నాశ్వం గృహాణ త్వం సితచామరశోభితమ్ । స్వర్ణపత్రేణ శోభాఢ్యం త్యజ నిద్రాం మహామతే
శత్రుఘ్నుని గుర్రాన్ని, తెల్ల చామరాలతో, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసిపోతున్నదాన్ని నీవు పట్టుకో. ఓ జ్ఞానవంతుడా, నిద్రను వదిలిపెట్టు.
ఏష ప్రతాపవిశదః ప్రతాపాగ్ర్యః పరంతపః । ధనుర్బిభ్రత్పురో భాతి పుష్కలః పరవీరహా
ఇదిగో పుష్కలుడు, పరాక్రమంతో మెరిసిపోతూ, వీరులలో అగ్రగణ్యుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, విల్లు పట్టుకుని నీ ముందే నిలబడి ఉన్నాడు.
ఏనం వారయ సత్తీక్ష్ణైర్బాణైః కోదండనిర్గతైః । కథం త్వం రణమధ్యే వై శేతే వీరవిమోహితః
నీ విల్లు నుండి విడిచే పదునైన బాణాలతో అతన్ని అడ్డుకో. ఓ వీరుడా, యుద్ధమధ్యంలో నీవు మోహించిపోయి ఇలా పడుకుని ఉండటం ఎలా?
హస్తినః పత్తయశ్చైవ రథారూఢా భయార్దితాః । శరణం త్వాం సమాయాంతి తానీక్షస్వ మహామతే
ఏనుగులు, కాలాళ్లు, రథస్వారులు—all భయంతో నిన్ను ఆశ్రయించడానికి వస్తున్నారు. ఓ జ్ఞానవంతుడా, వారిని చూడవు?
పుత్ర త్వయా వినా సోఢుం కథం శక్తో రణాంగణే । శత్రుఘ్నసాయకాంస్తీక్ష్ణాంశ్చండకోదండనిర్గతాన్
కుమారా! నీవు లేని యుద్ధరంగంలో, శత్రుఘ్నుని బలమైన విల్లు నుండి వచ్చే పదునైన బాణాలను నేను ఎలా తట్టుకోగలను?
అతో మాం తు త్వయా హీనం కో వా పాలయితుం క్షమః । యది త్యక్ష్యసి నిద్రా త్వం జయాయాహం క్షమస్తదా
ఇప్పుడు నీవు లేని నాకు రక్షణ చేయగలవాడు ఎవరు? నీవు నిద్రను వదిలితేనే నాకు విజయసాధన సాధ్యమవుతుంది.
ఇత్థం విలప్య సుభృశం తతాడ హృదయం స్వకమ్ । బహుశః పాణినా రాజా పుత్రదుఃఖేన దుఃఖితః
ఇలా చాలా బాధతో విలపిస్తూ, రాజు తన కుమారుని దుఃఖంతో తన గుండెను ఎన్నోసార్లు చేతితో కొట్టుకున్నాడు.
తదా విచిత్ర దమనౌ స్వ స్వ స్యందనసంస్థితౌ । పితుశ్చరణయోర్నత్వా ఊచతుః సమయోచితమ్
అప్పుడు దమనులు ఇద్దరూ, తమ తమ రథాల్లో నిలబడి, తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించి, సందర్భానుకూలంగా మాటలు చెప్పారు.
రాజన్నస్మాసు జీవత్సు కిం దుఃఖం హృది తద్వద । వీరాణాం ప్రధనే మృత్యుర్వాంచ్ఛితో జాయతే మహాన్
రాజా! మేము బ్రతికే ఉన్నప్పుడు, మీ హృదయంలో ఇంకా ఏ దుఃఖం ఉండగలదు? వీరులకు యుద్ధంలో మరణం ఎంతో కోరుకునే భాగ్యంగా పరిగణించబడుతుంది.
ధన్యోఽయం బత చిత్రాంగో యో వీర భువి శోభతే । సకిరీటస్తు సందష్టదంతచ్ఛదయుగః ప్రభుః
బహుళ అదృష్టవంతుడు చిత్రాంగుడు, ఓ వీరా! భూమిపై కిరీటంతో, పటిష్ఠంగా పళ్లను కట్టిపట్టి, మహాశక్తితో వెలుగుతుంటాడు.
కథయాశు కిమద్యైవ కుర్వస్తే కార్యమీప్సితమ్ । శత్రుఘ్నవాహినీం సర్వాం హన్వ ఆవామనాథినీమ్
ఈ రోజు నీవు చేయాలనుకుంటున్న పని ఏమిటో త్వరగా చెప్పు. శత్రుఘ్నుడి సైన్యాన్ని, ఇప్పుడు దిక్కు లేకుండా పోయినదాన్ని, నేనే నాశనం చేయాలా?
అద్యైవ పుష్కలం భ్రాతుర్వధకారిణమాహవే । పాతయావో రథాచ్ఛిత్త్వా శిరోముకుటమండితమ్
ఈ రోజు యుద్ధంలో నీ అన్నను చంపిన పుష్కలుడిని, అతని మణిముకుటంతో ఉన్న తలను వేరు చేసి, రథం మీద నుంచి కింద పడద్దాం.
త్యజ శోకం సుదుఃఖార్తః కథం భాసి మహామతే । ఆజ్ఞాపయావాం మానార్హ కురు యుద్ధే మతిం తథా
నీకు ఎంతటి బాధ ఉన్నా, ఓ మహామతి! శోకాన్ని వదిలేయి. ఇలాంటి మాటలు ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? యుద్ధంపై మనసు పెట్టి, మాకు ఆజ్ఞాపించు.