తదా చిత్రాంగకః క్రుద్ధో భల్లాన్పంచ సమాదదే । ముమోచ భాలే పుత్రస్య భరతస్య మహౌజసః
అప్పుడు చిత్రాంగకుడు కోపంతో ఐదు బాణాలు తీసి, మహాబలుడు అయిన భరతుని కుమారుని నుదిటిపై వాటిని వదిలాడు.
తైర్భల్లైరాహతః క్రుద్ధః శరాసనవరే శరమ్ । దధత్ప్రతిజ్ఞామకరోచ్చిత్రాంగనిధనం ప్రతి
ఆ బాణాలతో తగిలిన వాడు, కోపంతో తన గొప్ప విల్లు పట్టుకొని, చిత్రాంగుడి మరణం కోసం ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
శృణు వీర మమ క్షిప్రం ప్రతిజ్ఞాం త్వద్వధాశ్రితామ్ । తజ్జ్ఞాత్వా సావధానేన యోద్ధవ్యం చ త్వయాత్ర హి
వీరా! నా ప్రతిజ్ఞను విను. నీ నాశనానికి నేను త్వరగా చేసిన ఈ ప్రతిజ్ఞ తెలుసుకొని, నీవు ఎంతో జాగ్రత్తగా యుద్ధం చేయాలి.
బాణేనానేన చేత్త్వాం వై న కుర్యాం ప్రాణవర్జితమ్ । సతీం సందూష్య వనితాం శీలాచారసుశోభితామ్
ఈ బాణంతో నిన్ను చంపలేకపోతే, మంచి నడవడికలతో అలంకరించబడిన సతీమంతురాలిని అపహరించినవాడవై, నిన్ను ప్రాణరహితుడిని చేయలేకపోతే—
యో లోకః ప్రాప్యతే లోకైర్యమస్య వశవర్తిభిః । స లోకో మమ వై భూయాత్సత్యం మమ ప్రతిశ్రుతమ్
—అప్పుడు యముని ఆధీనంలో ఉన్న వారు చేరే లోకాన్ని నేనూ పొందాలి. ఇదే నా నిజమైన ప్రమాణం.
ఇతి శ్రేష్ఠం వచః శ్రుత్వా జహాస పరవీరహా । ఉవాచ మతిమాన్వీరః పుష్కలం వచనం శుభమ్
ఈ గొప్ప మాటలు విని, శత్రువులను సంహరించే వాడు నవ్వాడు. అప్పుడు మేధావి అయిన పుష్కలుడు మంచిగా ఇలా అన్నాడు.
మృత్యుర్వై ప్రాణినాం భావ్యః సర్వత్రైవ చ సర్వదా । తస్మాన్మే నిధనే దుఃఖం నాస్తి శూరశిరోమణే
ప్రాణులందరికీ మరణం ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా తప్పదు. అందువల్ల, ఓ వీరులలో శ్రేష్ఠుడా, నాకు మరణంలో బాధ లేదు.
ప్రతిజ్ఞా యా కృతా వీర త్వయా వీరత్వశాలినా । సా సత్యైవ పునర్మేఽద్య శ్రూయతాం వ్యాహృతం మహత్
నీరు చేసిన ప్రతిజ్ఞ నిజమే, ఓ పరాక్రమశాలి వీరా! ఇప్పుడు నేను కూడా ఒక గొప్ప ప్రతిజ్ఞను చెబుతాను, విను.
త్వద్బాణం మద్వధోద్యుక్తం న చ్ఛింద్యాం యది చేదహమ్ । తదా ప్రతిజ్ఞాం శృణు మే సర్వవీరాభిమానినః
నీ బాణాన్ని, నా మరణానికి పంపినదాన్ని, నేను తెంచలేకపోతే, ఓ వీరుల గర్వించదగినవాడా, నా ప్రతిజ్ఞను విను.
తీర్థం జిగమిషోర్యో వై కుర్యాత్స్వాంతవిఖండనమ్ । ఏకాదశీవ్రతాదన్యజ్జానాతి వ్రతముచ్చకైః
తీర్థయాత్రకు వెళ్ళదలచి, తన సంకల్పాన్ని తానే భంగం చేసుకున్నవాడు, లేదా ఏకాదశి వ్రతానికి మించిన వ్రతాన్ని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే—
తస్య పాపం మమైవాస్తు ప్రతిజ్ఞాపరిఘాతినః । ఇతి వాక్యముదీర్యైవ తూష్ణీంభూతో ధనుర్దధే
—వ్రతభంగం చేసిన పాపం నాకే కలగాలి. ఇలా చెప్పి, అతడు మౌనంగా తన విల్లు సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
తదానేన నిషంగాత్స్వాదుద్ధృత్య సాయకం వరమ్ । కథయామాస విశదం వాక్యం శత్రువధావహమ్
ఆ సమయంలో, తన కవచం నుండి ఒక గొప్ప బాణాన్ని తీసి, శత్రువు నశించేందుకు స్పష్టంగా ఇలా అన్నాడు.
పుష్కల ఉవాచ। యది రామాంఘ్రియుగులం నిష్కాపట్యేన చేతసా । ఉపాసితం మయా తర్హి మమ వాక్యమృతం భవేత్
పుష్కలుడు ఇలా అన్నాడు: నేను రాముని పాదయుగళాన్ని నిజమైన హృదయంతో సేవించి ఉంటే, నా మాటలు నిజమవ్వాలి.
యది స్వమహిలాం భుక్త్వా నాన్యాం జానామిచేతసా । తేన సత్యేన మే వాక్యం సత్యం భవతు సంగరే
నా భార్యతో మాత్రమే సంభోగం చేసి, ఇంకెవరినీ మనసులోనూ ఆలోచించకపోతే, ఆ సత్యంతో యుద్ధంలో నా మాటలు ఫలించాలి.
ఇతి వాక్యముదీర్యాశు బాణం ధనుషి సంధితమ్ । కాలానలోపమం వీరశిరశ్ఛేదనమాక్షిపత్
ఇలా అన్న వెంటనే, అతడు బాణాన్ని విల్లులో పెట్టి, కాలాగ్ని వలె, ఆ వీరుని తల నరికేందుకు లక్ష్యంగా వదిలాడు.
తం బాణం ముక్తమాలోక్య స తు రాజసుతో బలీ । బాణం శరాసనే ధత్త తీక్ష్ణం కాలానలోపమమ్
ఆ బాణాన్ని వచ్చినదాన్ని చూసి, ఆ బలవంతుడు రాజ కుమారుడు తన విల్లులో ఒక పదునైన, కాలాగ్ని వంటి బాణాన్ని పెట్టాడు.
తేన బాణేన సంఛిన్నో బాణః స్వవధఉద్యతః । హాహాకారో మహానాసీచ్ఛిన్నే తస్మిఞ్ఛరే తదా
ఆ బాణంతో, తనను చంపేందుకు వచ్చిన బాణాన్ని తెంచేశాడు. అది తెగిన వెంటనే, అక్కడ పెద్ద అరుపు వినిపించింది.
పరార్ధం పతితం భూమౌ పూర్వార్ధం ఫలసంయుతమ్ । శిరోధరాం చకర్తాశు పద్మనాలమివ క్షణాత్
ఒక భాగం నేలపై పడిపోయింది, ఇంకొక భాగం తలతో కూడి, ఒక్క క్షణంలో పద్మదండాన్ని కోసినట్లు, మెడను నరికేసింది.
తదా భూమౌ పతంతం తు దృష్ట్వా తత్తస్యసైనికాః । హాహాకృత్వా భృశం సర్వే పలాయనపరాగతాః
ఆయన నేలపై పడిపోతున్నాడని చూసిన వెంటనే, అతని సైనికులు అందరూ భయంతో 'అయ్యో!' అని అరవుతూ, ప్రాణభయంతో అక్కడినుంచి పారిపోతూ వెళ్లిపోయారు.
పృథ్వ్యాం తన్మస్తకం శ్రేష్ఠం సకిరీటం సకుండలమ్ । శుశుభేఽతీవ పతితం చంద్రబింబం దివో యథా
అతని మునుపటి తల, కిరీటంతో, కుండలాలతో అలంకరించబడినది, భూమిపై పడిపోయి, ఆకాశం నుంచి పడిన చంద్రబింబంలా ఎంతో ప్రకాశంగా మెరిసింది.
తం వీక్ష్య పతితం వీరః పుష్కలో భరతాత్మజః । వ్యగాహత వ్యూహమిమం సర్వవీరైకశోభితమ్
ఆయన పడిపోయిన దృశ్యం చూసి, భరతుని కుమారుడైన పుష్కలుడు ధైర్యంగా, అనేక వీరులతో కాంతిమంతంగా ఉన్న ఆ సైన్యాన్ని లోపలికి చొచ్చుకుపోయాడు.
శేష ఉవాచ। అథ పుత్రం సమాలోక్య పతితం వ్యసుముద్ధతమ్ । విలలాప భృశం రాజా సుతదుఃఖేన దుఃఖితః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ సమయంలో తన కుమారుడు ప్రాణాలు కోల్పోయి నేలపై పడివున్నాడని చూసిన రాజు, కుమారుని విషాదంతో మిక్కిలి బాధపడి, గాఢంగా విలపించాడు.
మూర్ధ్ని సంతాడయామాస పాణిభ్యామతిదుఃఖితః । కమ్పమానో భృశం చాశ్రూణ్యముఞ్చన్నయనాబ్జయోః
తీవ్రమైన దుఃఖంతో, తన చేతులతో తలపై కొట్టుకుంటూ, బాగా వణికిపోతూ, తన పద్మపరిమళమైన కళ్ల నుంచి కన్నీళ్లు కార్చాడు.
గృహీత్వా పతితం వక్త్రం చంద్రబింబమనోరమమ్ । పుష్కలేషు క్షతాసృగ్భిః క్లిన్నం కుండలశోభితమ్
పుష్కలుని ముఖాన్ని, అది చంద్రబింబంలా అందంగా, గాయాల రక్తంతో తడిసి, కుండలాలతో అలంకరించబడినదిగా, రాజు చేతిలోకి తీసుకున్నాడు.
కుటిలభ్రూయుగం శ్రేష్ఠం సందష్టాధరపల్లవమ్ । స చుంబన్ముఖపద్మేన విలపన్నిదమబ్రవీత్
వక్రమైన కనుబొమ్మలు, కోపంతో కొరికి ఉన్న పెదవులు కలిగిన ఆ ముఖాన్ని, తన కుమారుని పద్మముఖాన్ని ముద్దాడుతూ, రాజు విలపిస్తూ ఇలా అన్నాడు:
హా పుత్ర వీర కథముత్సుకచేతసం మాం । కిం నేక్షసే విశదనేత్రయుగేన శూర । కిం మద్వినోదకథయారహితస్త్వమేవ । రోషోదధిప్లుతమనాః కిల లక్ష్యసే చ
ఓ కుమారా, ఓ వీరా! నా మనసు నీ కోసం తహతహలాడుతుంటే, నీవు నీ స్వచ్ఛమైన కళ్లతో నన్ను ఎందుకు చూడడం లేదు? నన్ను ఆనందపరిచే మాటలు చెప్పే నీవు, ఇప్పుడు కోపసముద్రంలో మునిగిపోయినవాడిలా ఎందుకు కనిపిస్తున్నావు?
వద పుత్ర కథం మాం త్వం ప్రబ్రూషే న హసన్పునః । అమృతైర్మధురాస్వాదైర్వినోదయసి పుత్రక
ఓ కుమారా, నీవు మళ్లీ నవ్వుతూ, అమృతంలా మధురమైన మాటలతో నన్ను ఎందుకు పలకడం లేదు? నన్ను ఆనందపరచడం ఎందుకు మానేశావు?
శత్రుఘ్నాశ్వం గృహాణ త్వం సితచామరశోభితమ్ । స్వర్ణపత్రేణ శోభాఢ్యం త్యజ నిద్రాం మహామతే
శత్రుఘ్నుని గుర్రాన్ని, తెల్ల చామరాలతో, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసిపోతున్నదాన్ని నీవు పట్టుకో. ఓ జ్ఞానవంతుడా, నిద్రను వదిలిపెట్టు.
ఏష ప్రతాపవిశదః ప్రతాపాగ్ర్యః పరంతపః । ధనుర్బిభ్రత్పురో భాతి పుష్కలః పరవీరహా
ఇదిగో పుష్కలుడు, పరాక్రమంతో మెరిసిపోతూ, వీరులలో అగ్రగణ్యుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, విల్లు పట్టుకుని నీ ముందే నిలబడి ఉన్నాడు.
ఏనం వారయ సత్తీక్ష్ణైర్బాణైః కోదండనిర్గతైః । కథం త్వం రణమధ్యే వై శేతే వీరవిమోహితః
నీ విల్లు నుండి విడిచే పదునైన బాణాలతో అతన్ని అడ్డుకో. ఓ వీరుడా, యుద్ధమధ్యంలో నీవు మోహించిపోయి ఇలా పడుకుని ఉండటం ఎలా?