భ్రాంత్వా సరథవర్యస్తు నభసి త్వరయాన్వితః । యావత్స్థితిం న లభతే తావన్ముక్తోఽపరః శరః
అతడు తన గొప్ప రథంతో ఆకాశంలో వేగంగా తిరిగి, ఇంకా స్థిరంగా నిలబడకముందే మరో బాణాన్ని వదిలాడు.
పునశ్చ పరిబభ్రామ రథః సూతసమన్వితః । తత్కర్మవీక్ష్య పుత్రస్య రాజ్ఞో విస్మయమాప సః
మళ్ళీ ఆ రథం, సారథితో కలిసి తిరిగింది. తన కుమారుడి ఈ కార్యాన్ని చూసి రాజు ఆశ్చర్యపోయాడు.
కథంచిత్స్థితిమప్యాప పుష్కలః పరవీరహా । రథం జఘాన బాణైశ్చ ససూతహయమస్య చ
ఎలాగోలా తనను తాను కుదుర్చుకుని, శత్రువులను సంహరించే పుష్కలుడు, తన ప్రత్యర్థి రథాన్ని, సారథి, గుర్రాలతో కలిపి బాణాలతో కొట్టాడు.
సభగ్నస్యందనో వీరః పునరన్యం సమాశ్రితః । సోఽపి భగ్నః శరైరాశు పుష్కలేన రణాంగణే
రథం పగిలిన వాడు మరో రథాన్ని ఎక్కాడు. కానీ యుద్ధంలో పుష్కలుడు ఆ రథాన్ని కూడా బాణాలతో వెంటనే ధ్వంసం చేశాడు.
పునరన్యం సమాస్థాయ యావదాయాతి సంముఖమ్ । తావద్బభంజ నిశితైః సాయకైస్తద్రథం పునః
మళ్ళీ ఇంకో రథాన్ని ఎక్కి ఎదురుగా వచ్చాడు. కానీ పదునైన బాణాలతో ఆ రథాన్ని కూడా పుష్కలుడు ధ్వంసం చేశాడు.
ఏవం దశ రథా భగ్నా నృపతేరాత్మజస్య హి । పుష్కలేన తు వీరేణ మహాసంయుగశాలినా
ఇలా రాజు కుమారుని పది రథాలు, మహాయుద్ధంలో నిపుణుడైన వీరుడు పుష్కలుడు ధ్వంసం చేశాడు.
తదా చిత్రాంగకః సంఖ్యే రథే స్థిత్వా విచిత్రితే । ఆజగామ హ వేగేన పుష్కలం ప్రతి యోధితుమ్
అప్పుడు చిత్రాంగకుడు, అద్భుతమైన రథంలో నిలబడి, పుష్కలుని ఎదుర్కొనడానికి వేగంగా వచ్చాడు.
పుష్కలం పంచభిర్బాణైస్తాడయామాస సంయుగే । తైర్బాణైర్నిహతోఽత్యతం వివ్యథే భరతాత్మజః
యుద్ధంలో చిత్రాంగుడు పుష్కలుని ఐదు బాణాలతో కొట్టాడు. ఆ బాణాల వల్ల భరతుని కుమారుడు బాగా బాధపడ్డాడు.
సక్రుద్ధశ్చాపముద్యమ్య బాణాన్దశ శితాన్మహాన్ । ముమోచ హృదయే తస్య స్వర్ణపుంఖసుశోభితాన్
కోపంతో అతడు ధనుస్సు ఎత్తి, బంగారు పింజలు ఉన్న పదునైన పది బాణాలను అతని హృదయంపై వదిలాడు.
తే బాణాః పపురేతస్య రుధిరం బహుదారుణాః । పీత్వా పేతుః క్షితౌ కూటసాక్షిణః పూర్వజా ఇవ
ఆ భయంకరమైన బాణాలు అతని రక్తాన్ని పీల్చి, పాతకాలపు పితృదేవతలు చూసినట్లు భూమిపై పడ్డాయి.
తదా చిత్రాంగకః క్రుద్ధో భల్లాన్పంచ సమాదదే । ముమోచ భాలే పుత్రస్య భరతస్య మహౌజసః
అప్పుడు చిత్రాంగకుడు కోపంతో ఐదు బాణాలు తీసి, మహాబలుడు అయిన భరతుని కుమారుని నుదిటిపై వాటిని వదిలాడు.
తైర్భల్లైరాహతః క్రుద్ధః శరాసనవరే శరమ్ । దధత్ప్రతిజ్ఞామకరోచ్చిత్రాంగనిధనం ప్రతి
ఆ బాణాలతో తగిలిన వాడు, కోపంతో తన గొప్ప విల్లు పట్టుకొని, చిత్రాంగుడి మరణం కోసం ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
శృణు వీర మమ క్షిప్రం ప్రతిజ్ఞాం త్వద్వధాశ్రితామ్ । తజ్జ్ఞాత్వా సావధానేన యోద్ధవ్యం చ త్వయాత్ర హి
వీరా! నా ప్రతిజ్ఞను విను. నీ నాశనానికి నేను త్వరగా చేసిన ఈ ప్రతిజ్ఞ తెలుసుకొని, నీవు ఎంతో జాగ్రత్తగా యుద్ధం చేయాలి.
బాణేనానేన చేత్త్వాం వై న కుర్యాం ప్రాణవర్జితమ్ । సతీం సందూష్య వనితాం శీలాచారసుశోభితామ్
ఈ బాణంతో నిన్ను చంపలేకపోతే, మంచి నడవడికలతో అలంకరించబడిన సతీమంతురాలిని అపహరించినవాడవై, నిన్ను ప్రాణరహితుడిని చేయలేకపోతే—
యో లోకః ప్రాప్యతే లోకైర్యమస్య వశవర్తిభిః । స లోకో మమ వై భూయాత్సత్యం మమ ప్రతిశ్రుతమ్
—అప్పుడు యముని ఆధీనంలో ఉన్న వారు చేరే లోకాన్ని నేనూ పొందాలి. ఇదే నా నిజమైన ప్రమాణం.
ఇతి శ్రేష్ఠం వచః శ్రుత్వా జహాస పరవీరహా । ఉవాచ మతిమాన్వీరః పుష్కలం వచనం శుభమ్
ఈ గొప్ప మాటలు విని, శత్రువులను సంహరించే వాడు నవ్వాడు. అప్పుడు మేధావి అయిన పుష్కలుడు మంచిగా ఇలా అన్నాడు.
మృత్యుర్వై ప్రాణినాం భావ్యః సర్వత్రైవ చ సర్వదా । తస్మాన్మే నిధనే దుఃఖం నాస్తి శూరశిరోమణే
ప్రాణులందరికీ మరణం ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా తప్పదు. అందువల్ల, ఓ వీరులలో శ్రేష్ఠుడా, నాకు మరణంలో బాధ లేదు.
ప్రతిజ్ఞా యా కృతా వీర త్వయా వీరత్వశాలినా । సా సత్యైవ పునర్మేఽద్య శ్రూయతాం వ్యాహృతం మహత్
నీరు చేసిన ప్రతిజ్ఞ నిజమే, ఓ పరాక్రమశాలి వీరా! ఇప్పుడు నేను కూడా ఒక గొప్ప ప్రతిజ్ఞను చెబుతాను, విను.
త్వద్బాణం మద్వధోద్యుక్తం న చ్ఛింద్యాం యది చేదహమ్ । తదా ప్రతిజ్ఞాం శృణు మే సర్వవీరాభిమానినః
నీ బాణాన్ని, నా మరణానికి పంపినదాన్ని, నేను తెంచలేకపోతే, ఓ వీరుల గర్వించదగినవాడా, నా ప్రతిజ్ఞను విను.
తీర్థం జిగమిషోర్యో వై కుర్యాత్స్వాంతవిఖండనమ్ । ఏకాదశీవ్రతాదన్యజ్జానాతి వ్రతముచ్చకైః
తీర్థయాత్రకు వెళ్ళదలచి, తన సంకల్పాన్ని తానే భంగం చేసుకున్నవాడు, లేదా ఏకాదశి వ్రతానికి మించిన వ్రతాన్ని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే—
తస్య పాపం మమైవాస్తు ప్రతిజ్ఞాపరిఘాతినః । ఇతి వాక్యముదీర్యైవ తూష్ణీంభూతో ధనుర్దధే
—వ్రతభంగం చేసిన పాపం నాకే కలగాలి. ఇలా చెప్పి, అతడు మౌనంగా తన విల్లు సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
తదానేన నిషంగాత్స్వాదుద్ధృత్య సాయకం వరమ్ । కథయామాస విశదం వాక్యం శత్రువధావహమ్
ఆ సమయంలో, తన కవచం నుండి ఒక గొప్ప బాణాన్ని తీసి, శత్రువు నశించేందుకు స్పష్టంగా ఇలా అన్నాడు.
పుష్కల ఉవాచ। యది రామాంఘ్రియుగులం నిష్కాపట్యేన చేతసా । ఉపాసితం మయా తర్హి మమ వాక్యమృతం భవేత్
పుష్కలుడు ఇలా అన్నాడు: నేను రాముని పాదయుగళాన్ని నిజమైన హృదయంతో సేవించి ఉంటే, నా మాటలు నిజమవ్వాలి.
యది స్వమహిలాం భుక్త్వా నాన్యాం జానామిచేతసా । తేన సత్యేన మే వాక్యం సత్యం భవతు సంగరే
నా భార్యతో మాత్రమే సంభోగం చేసి, ఇంకెవరినీ మనసులోనూ ఆలోచించకపోతే, ఆ సత్యంతో యుద్ధంలో నా మాటలు ఫలించాలి.
ఇతి వాక్యముదీర్యాశు బాణం ధనుషి సంధితమ్ । కాలానలోపమం వీరశిరశ్ఛేదనమాక్షిపత్
ఇలా అన్న వెంటనే, అతడు బాణాన్ని విల్లులో పెట్టి, కాలాగ్ని వలె, ఆ వీరుని తల నరికేందుకు లక్ష్యంగా వదిలాడు.
తం బాణం ముక్తమాలోక్య స తు రాజసుతో బలీ । బాణం శరాసనే ధత్త తీక్ష్ణం కాలానలోపమమ్
ఆ బాణాన్ని వచ్చినదాన్ని చూసి, ఆ బలవంతుడు రాజ కుమారుడు తన విల్లులో ఒక పదునైన, కాలాగ్ని వంటి బాణాన్ని పెట్టాడు.
తేన బాణేన సంఛిన్నో బాణః స్వవధఉద్యతః । హాహాకారో మహానాసీచ్ఛిన్నే తస్మిఞ్ఛరే తదా
ఆ బాణంతో, తనను చంపేందుకు వచ్చిన బాణాన్ని తెంచేశాడు. అది తెగిన వెంటనే, అక్కడ పెద్ద అరుపు వినిపించింది.
పరార్ధం పతితం భూమౌ పూర్వార్ధం ఫలసంయుతమ్ । శిరోధరాం చకర్తాశు పద్మనాలమివ క్షణాత్
ఒక భాగం నేలపై పడిపోయింది, ఇంకొక భాగం తలతో కూడి, ఒక్క క్షణంలో పద్మదండాన్ని కోసినట్లు, మెడను నరికేసింది.
తదా భూమౌ పతంతం తు దృష్ట్వా తత్తస్యసైనికాః । హాహాకృత్వా భృశం సర్వే పలాయనపరాగతాః
ఆయన నేలపై పడిపోతున్నాడని చూసిన వెంటనే, అతని సైనికులు అందరూ భయంతో 'అయ్యో!' అని అరవుతూ, ప్రాణభయంతో అక్కడినుంచి పారిపోతూ వెళ్లిపోయారు.
పృథ్వ్యాం తన్మస్తకం శ్రేష్ఠం సకిరీటం సకుండలమ్ । శుశుభేఽతీవ పతితం చంద్రబింబం దివో యథా
అతని మునుపటి తల, కిరీటంతో, కుండలాలతో అలంకరించబడినది, భూమిపై పడిపోయి, ఆకాశం నుంచి పడిన చంద్రబింబంలా ఎంతో ప్రకాశంగా మెరిసింది.