నాదానం న చ సంధానం న మోచనమథాపి వా । దృష్టం తావేవ సందృష్టౌ కుండలీకృతచాపినౌ
విల్లుల గానీ, బాణాల ఎక్కింపుగానీ, వదలడానిగానీ శబ్దం వినిపించలేదు. కేవలం ఇద్దరూ వంకరగా వంగిన విల్లులతో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ కనిపించారు.
తదాసౌ పుష్కలః క్రుద్ధః శరాణాం శతకేన తమ్ । వివ్యాధ వక్షఃస్థలకే మహాయోద్ధారముద్భటమ్
ఆ సమయంలో పుష్కలుడు కోపంతో, వంద బాణాలతో ఆ మహా యోధుని ఛాతిపై గట్టిగా గాయపరిచాడు.
చిత్రాంగస్తాఞ్శరాన్సర్వాంశ్చిచ్ఛేద తిలశః క్షణాత్ । తాడయామాస చాంగేషు పుష్కలం శితసాయకైః
చిత్రాంగుడు ఆ బాణాలన్నిటిని ఒక క్షణంలోనే చిన్న చిన్న ముక్కలుగా కోసేశాడు. తర్వాత పదునైన బాణాలతో పుష్కలుని అవయవాలపై గట్టిగా దెబ్బతీశాడు.
పుష్కలస్తద్రథం దివ్యం భ్రామకాస్త్రేణ శోభినా । నభసి భ్రామయామాస తదద్భుతమివాభవత్
పుష్కలుడు ఒక ప్రకాశవంతమైన తిరుగుడు ఆయుధంతో ఆ దివ్య రథాన్ని ఆకాశంలో తిప్పాడు. అది చూసినవారికి నిజంగా ఆశ్చర్యంగా అనిపించింది.
భ్రాంత్వా ముహూర్తమాత్రం తు సరథో హయసంయుతః । స్థితిర్లేభేతికష్టేన సంధృతో రణమండలే
అలా ఆ రథం గుర్రాలతో కలిసి కేవలం ఒక క్షణం మాత్రమే తిరిగింది. యుద్ధరంగంలో ఎంతో కష్టంగా స్థిరంగా నిలబడగలిగింది.
స చాస్య విక్రమం దృష్ట్వా చిత్రాంగః కుపితో భృశమ్ । ఉవాచ పుష్కలం ధీమాన్సర్వాస్త్రేషు విశారదః
అతని పరాక్రమాన్ని చూసి చిత్రాంగుడు బాగా కోపంతో, అన్ని ఆయుధాల్లో నిపుణుడైన పుష్కలునితో ఇలా అన్నాడు.
చిత్రాంగ ఉవాచ। త్వయా సాధుకృతం కర్మ సుభటైర్యుధిసంమతమ్ । మద్రథో వాజిసంయుక్తో భ్రామితో నభసి క్షణమ్
చిత్రాంగుడు అన్నాడు: "నీవు చేసిన పని యోధులందరికీ మెచ్చుకోదగినది. నా గుర్రాల రథాన్ని నీవు ఆకాశంలో ఒక క్షణం తిప్పావు."
పరాక్రమం సమీక్షస్వ మమాపి సుభటేరితమ్ । ఆకాశచారీ తు భవాన్భవత్వమరపూజితః
"ఇప్పుడు నా పరాక్రమాన్ని కూడా చూడు. నీవు ఆకాశంలో సంచరించే వాడవు, దేవతలవంటి గౌరవాన్ని పొందు."
ఇత్యుక్త్వా స ముమోచాస్త్రం రణే పరమదారుణమ్ । ధనుషా పరమాస్త్రజ్ఞః సర్వధర్మవిదుత్తమః
అలా చెప్పి, ఆయుధాలన్నింటినీ బాగా తెలిసినవాడైన అతడు, యుద్ధంలో అత్యంత భయంకరమైన ఆయుధాన్ని వదిలాడు.
తేన బాణేన సంవిద్ధః ఖే బభ్రామ పతంగవత్ । సరథః సహయః సంఖ్యే సధ్వజశ్చ ససారథిః
ఆ బాణం తగిలి, అతడు తన రథం, గుర్రాలు, జెండా, సారథితో కలిసి ఆకాశంలో పురుగు లాగా తిరిగాడు.
భ్రాంత్వా సరథవర్యస్తు నభసి త్వరయాన్వితః । యావత్స్థితిం న లభతే తావన్ముక్తోఽపరః శరః
అతడు తన గొప్ప రథంతో ఆకాశంలో వేగంగా తిరిగి, ఇంకా స్థిరంగా నిలబడకముందే మరో బాణాన్ని వదిలాడు.
పునశ్చ పరిబభ్రామ రథః సూతసమన్వితః । తత్కర్మవీక్ష్య పుత్రస్య రాజ్ఞో విస్మయమాప సః
మళ్ళీ ఆ రథం, సారథితో కలిసి తిరిగింది. తన కుమారుడి ఈ కార్యాన్ని చూసి రాజు ఆశ్చర్యపోయాడు.
కథంచిత్స్థితిమప్యాప పుష్కలః పరవీరహా । రథం జఘాన బాణైశ్చ ససూతహయమస్య చ
ఎలాగోలా తనను తాను కుదుర్చుకుని, శత్రువులను సంహరించే పుష్కలుడు, తన ప్రత్యర్థి రథాన్ని, సారథి, గుర్రాలతో కలిపి బాణాలతో కొట్టాడు.
సభగ్నస్యందనో వీరః పునరన్యం సమాశ్రితః । సోఽపి భగ్నః శరైరాశు పుష్కలేన రణాంగణే
రథం పగిలిన వాడు మరో రథాన్ని ఎక్కాడు. కానీ యుద్ధంలో పుష్కలుడు ఆ రథాన్ని కూడా బాణాలతో వెంటనే ధ్వంసం చేశాడు.
పునరన్యం సమాస్థాయ యావదాయాతి సంముఖమ్ । తావద్బభంజ నిశితైః సాయకైస్తద్రథం పునః
మళ్ళీ ఇంకో రథాన్ని ఎక్కి ఎదురుగా వచ్చాడు. కానీ పదునైన బాణాలతో ఆ రథాన్ని కూడా పుష్కలుడు ధ్వంసం చేశాడు.
ఏవం దశ రథా భగ్నా నృపతేరాత్మజస్య హి । పుష్కలేన తు వీరేణ మహాసంయుగశాలినా
ఇలా రాజు కుమారుని పది రథాలు, మహాయుద్ధంలో నిపుణుడైన వీరుడు పుష్కలుడు ధ్వంసం చేశాడు.
తదా చిత్రాంగకః సంఖ్యే రథే స్థిత్వా విచిత్రితే । ఆజగామ హ వేగేన పుష్కలం ప్రతి యోధితుమ్
అప్పుడు చిత్రాంగకుడు, అద్భుతమైన రథంలో నిలబడి, పుష్కలుని ఎదుర్కొనడానికి వేగంగా వచ్చాడు.
పుష్కలం పంచభిర్బాణైస్తాడయామాస సంయుగే । తైర్బాణైర్నిహతోఽత్యతం వివ్యథే భరతాత్మజః
యుద్ధంలో చిత్రాంగుడు పుష్కలుని ఐదు బాణాలతో కొట్టాడు. ఆ బాణాల వల్ల భరతుని కుమారుడు బాగా బాధపడ్డాడు.
సక్రుద్ధశ్చాపముద్యమ్య బాణాన్దశ శితాన్మహాన్ । ముమోచ హృదయే తస్య స్వర్ణపుంఖసుశోభితాన్
కోపంతో అతడు ధనుస్సు ఎత్తి, బంగారు పింజలు ఉన్న పదునైన పది బాణాలను అతని హృదయంపై వదిలాడు.
తే బాణాః పపురేతస్య రుధిరం బహుదారుణాః । పీత్వా పేతుః క్షితౌ కూటసాక్షిణః పూర్వజా ఇవ
ఆ భయంకరమైన బాణాలు అతని రక్తాన్ని పీల్చి, పాతకాలపు పితృదేవతలు చూసినట్లు భూమిపై పడ్డాయి.
తదా చిత్రాంగకః క్రుద్ధో భల్లాన్పంచ సమాదదే । ముమోచ భాలే పుత్రస్య భరతస్య మహౌజసః
అప్పుడు చిత్రాంగకుడు కోపంతో ఐదు బాణాలు తీసి, మహాబలుడు అయిన భరతుని కుమారుని నుదిటిపై వాటిని వదిలాడు.
తైర్భల్లైరాహతః క్రుద్ధః శరాసనవరే శరమ్ । దధత్ప్రతిజ్ఞామకరోచ్చిత్రాంగనిధనం ప్రతి
ఆ బాణాలతో తగిలిన వాడు, కోపంతో తన గొప్ప విల్లు పట్టుకొని, చిత్రాంగుడి మరణం కోసం ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
శృణు వీర మమ క్షిప్రం ప్రతిజ్ఞాం త్వద్వధాశ్రితామ్ । తజ్జ్ఞాత్వా సావధానేన యోద్ధవ్యం చ త్వయాత్ర హి
వీరా! నా ప్రతిజ్ఞను విను. నీ నాశనానికి నేను త్వరగా చేసిన ఈ ప్రతిజ్ఞ తెలుసుకొని, నీవు ఎంతో జాగ్రత్తగా యుద్ధం చేయాలి.
బాణేనానేన చేత్త్వాం వై న కుర్యాం ప్రాణవర్జితమ్ । సతీం సందూష్య వనితాం శీలాచారసుశోభితామ్
ఈ బాణంతో నిన్ను చంపలేకపోతే, మంచి నడవడికలతో అలంకరించబడిన సతీమంతురాలిని అపహరించినవాడవై, నిన్ను ప్రాణరహితుడిని చేయలేకపోతే—
యో లోకః ప్రాప్యతే లోకైర్యమస్య వశవర్తిభిః । స లోకో మమ వై భూయాత్సత్యం మమ ప్రతిశ్రుతమ్
—అప్పుడు యముని ఆధీనంలో ఉన్న వారు చేరే లోకాన్ని నేనూ పొందాలి. ఇదే నా నిజమైన ప్రమాణం.
ఇతి శ్రేష్ఠం వచః శ్రుత్వా జహాస పరవీరహా । ఉవాచ మతిమాన్వీరః పుష్కలం వచనం శుభమ్
ఈ గొప్ప మాటలు విని, శత్రువులను సంహరించే వాడు నవ్వాడు. అప్పుడు మేధావి అయిన పుష్కలుడు మంచిగా ఇలా అన్నాడు.
మృత్యుర్వై ప్రాణినాం భావ్యః సర్వత్రైవ చ సర్వదా । తస్మాన్మే నిధనే దుఃఖం నాస్తి శూరశిరోమణే
ప్రాణులందరికీ మరణం ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా తప్పదు. అందువల్ల, ఓ వీరులలో శ్రేష్ఠుడా, నాకు మరణంలో బాధ లేదు.
ప్రతిజ్ఞా యా కృతా వీర త్వయా వీరత్వశాలినా । సా సత్యైవ పునర్మేఽద్య శ్రూయతాం వ్యాహృతం మహత్
నీరు చేసిన ప్రతిజ్ఞ నిజమే, ఓ పరాక్రమశాలి వీరా! ఇప్పుడు నేను కూడా ఒక గొప్ప ప్రతిజ్ఞను చెబుతాను, విను.
త్వద్బాణం మద్వధోద్యుక్తం న చ్ఛింద్యాం యది చేదహమ్ । తదా ప్రతిజ్ఞాం శృణు మే సర్వవీరాభిమానినః
నీ బాణాన్ని, నా మరణానికి పంపినదాన్ని, నేను తెంచలేకపోతే, ఓ వీరుల గర్వించదగినవాడా, నా ప్రతిజ్ఞను విను.
తీర్థం జిగమిషోర్యో వై కుర్యాత్స్వాంతవిఖండనమ్ । ఏకాదశీవ్రతాదన్యజ్జానాతి వ్రతముచ్చకైః
తీర్థయాత్రకు వెళ్ళదలచి, తన సంకల్పాన్ని తానే భంగం చేసుకున్నవాడు, లేదా ఏకాదశి వ్రతానికి మించిన వ్రతాన్ని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే—