వారుణం వహ్నిశాంత్యర్థం ముక్తం తేన మహీభృతా । ఆప్లావయద్బలం తస్య రథవాజిసమాకులమ్
రాజు అగ్నిని ఆర్పడానికి వారుణాస్త్రాన్ని వదిలాడు. అది రథాలు, గుర్రాలతో నిండిన అతని సైన్యాన్ని నీటితో ముంచెత్తింది.
రథా విప్లావితాస్తోయే దృశ్యంతే పరిపంథినామ్ । గజాశ్చాపి పరిప్లుష్టాః స్వీయాః శాంతిముపాగతాః
శత్రు పక్ష రథాలు ఆ నీటిలో కొట్టుకుపోతూ కనిపించాయి. తమవారి ఏనుగులు కూడా నీటిలో మునిగి, శాంతిని పొందాయి.
వహ్నిశ్చ శాంతిమగమదగ్న్యస్త్ర పరిమోచితః । శాంతిమాప బలం స్వీయం వహ్నిజ్వాలాభిపీడితమ్
అగ్నిని ఆ నీటియంత్రంతో ఆపడంతో, అగ్ని శాంతించింది. అగ్నిజ్వాలలకు బాధపడిన తన సైన్యం కూడా ప్రశాంతతను పొందింది.
కంపితాః శీతతోయేన సీత్కుర్వంతి చ వైరిణః । కరకావృష్టిభిః క్షిప్తా వాయునా చ ప్రపీడితాః
చల్లటి నీటికి వణికిపోయి, శత్రువులు అరుస్తూ, ముంచుకొచ్చిన ముంగురులతో, గాలికి బాధపడుతూ ఉన్నారు.
తదా స్వబలమాలోక్య తోయపూరేణ పీడితమ్ । కంపితం క్షుభితం నష్టం వారుణేన వినిర్హృతమ్
అప్పుడు తన సైన్యం నీటి ప్రవాహంతో బాధపడి, వణికిపోతూ, కలవరపడి, నశించిపోతున్న దృశ్యాన్ని చూసి అతడు దిగులుపడ్డాడు.
తదాతికోపతామ్రాక్షః పుష్కలో భరతాత్మజః । వాయవ్యాస్త్రం సమాధత్త ధనుష్యేకం మహాశరమ్
అప్పుడు భరతుని కుమారుడు పుష్కలుడు, తీవ్రమైన కోపంతో కళ్లెరుపు అయ్యి, విల్లుపై వాయవ్యాస్త్రాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
తతో వాయుర్మహానాసీద్వాయవ్యాస్త్రప్రచోదితః । నాశయామాస వేగేన ఘనానీకముపస్థితమ్
ఆపుడు గాలి ఆయుధంతో ప్రేరేపించబడిన గొప్ప గాలి ఉప్పొంగి, వేగంగా వచ్చిన మేఘాలను చెల్లాచెదురుగా చేసింది.
వాయునా స్ఫాలితా నాగాః పరస్పరసమాహతాః । అశ్వాశ్చ సంహతాన్యోన్యం స్వస్వారోహసమన్వితాః
ఆ గాలి తాకిడికి ఏనుగులు ఒకదానికొకటి ఢీకొన్నాయి, గుర్రాలు తమ యజమానులతో కలిసి ఒకదానికొకటి గుద్దుకున్నాయి.
నరాః ప్రభంజనోద్ధూతా ముక్తకేశా నిరోజసః । పతంతోఽత్ర సమీక్ష్యంతే వేతాలా ఇవ భూగతాః
ఆ గాలి బలానికి మనుషులు తాళలేక, వారి జుట్టు ఊడి, శరీరానికి బలహీనంగా, భూమి నుంచి బయలుదేరే పిశాచుల్లా అక్కడ పడిపోతూ కనిపించారు.
వాయునా స్వబలం సర్వం పరిభూతం విలోక్య సః । రాజపుత్రః పర్వతాస్త్రం ధనుష్యేవం సమాదధే
అంతా గాలి బలానికి తాళలేక పోయినదాన్ని చూసి, ఆ రాజకుమారుడు తన విల్లులో పర్వతాస్త్రాన్ని ఎత్తుకున్నాడు.
తదా తు పర్వతాః పేతుర్మస్తకోపరి యుధ్యతామ్ । వాయుః సంచ్ఛాదితస్తైస్తు న ప్రచక్రామ కుత్రచిత్
అప్పుడు యుద్ధంలో ఉన్నవారి తలలపై పర్వతాలు పడిపోయాయి. వాటి కింద గాలి పూర్తిగా మూసుకుపోయి ఎక్కడికీ కదలలేకపోయింది.
పుష్కలో వజ్రసంజ్ఞం తు సమాధత్త శరాసనే । వజ్రేణ కృత్తాస్తే సర్వే జాతాశ్చ తిలశః క్షణాత్
పుష్కలుడు తన విల్లులో వజ్రాయుధాన్ని ఎత్తుకున్నాడు. ఆ వజ్రంతో ఆ పర్వతాలన్నీ ఒక్కసారిగా ధూలిగా మారిపోయాయి.
వజ్రం నగాన్రజః శేషాన్కృత్వా బాణాభిమంత్రితమ్ । రాజపుత్రోరసి ప్రోచ్చైః పపాత స్వనవద్భృశమ్
వజ్రాయుధం ఆ పర్వతాలను ధూళిగా చేసి, మంత్రబలంతో రాజకుమారుడి ఛాతీపై ఘోరమైన శబ్దంతో పడింది.
సత్వాకులితచేతస్కో హృది విద్ధః క్షతో భృశమ్ । వివ్యథే బలవాన్వీరః కశ్మలం పరమాప సః
హృదయంలో బలంగా గాయపడి, మనస్సు కలవరపడి, ఆ వీరుడు తీవ్రమైన బాధతో చైతన్యం కోల్పోయాడు.
తం వై కశ్మలితం దృష్ట్వా సారథిర్నయకోవిదః । అపోవాహ రణాత్తస్మాత్క్రోశమాత్రం నరేంద్రజమ్
అతడిని అపస్మారంలో ఉన్నట్టు చూసి, తెలివైన సారథి రాజకుమారుణ్ని యుద్ధస్థలంనుంచి కొంత దూరానికి తీసుకెళ్లాడు.
తతో యోధా రాజసూనోః ప్రణష్టాః ప్రపలాయితాః । గత్వా పురీం సమాచఖ్యుః కశ్మలస్థం నృపాత్మజమ్
తర్వాత రాజకుమారుని సైనికులు ఓడిపోయి పారిపోయారు. వారు నగరానికి వెళ్లి, రాజపుత్రుడు అపస్మారంలో ఉన్నాడని చెప్పారు.
పుష్కలో జయమాప్యైవం రణమూర్ధని ధర్మవిత్ । న ప్రహర్తుం పునః శక్తో రఘునాథవచః స్మరన్
అలా యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించిన పుష్కలుడు, రఘునాథుని ఆజ్ఞను గుర్తు చేసుకుని, మళ్లీ యుద్ధం చేయలేకపోయాడు.
తతో దుందుభినిర్ఘోషో జయశబ్దో మహానభూత్ । సాధుసాధ్వితి వాచశ్చ ప్రావర్తంత మనోహరాః
ఆపుడు డప్పుల ధ్వని, విజయ నాదం మోగింది. అందరూ 'బాగుంది! బాగుంది!' అని ఆనందంగా పలికారు.
హర్షం ప్రాప స శత్రుఘ్నో జయినం వీక్ష్య పుష్కలమ్ । ప్రశశంస సుమత్యాది మంత్రిభిః పరివారితః
పుష్కలుడు విజయం సాధించినదాన్ని చూసి శత్రుఘ్నుడు ఎంతో ఆనందపడి, తన మంత్రులతో కలిసి సుమతి మొదలైన వారిని ప్రశంసించాడు.
శేష ఉవాచ। అథ వీక్ష్య భటాన్నిజాన్నృపో రుధిరౌఘేణ పరిప్లుతాంగకాన్ । సుఖమాప న వై శుశోచ తాన్పరిపప్రచ్ఛ సుతస్య చేష్టితమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: రాజు తన సైనికులు రక్త ప్రవాహంలో మునిగిన శరీరాలతో ఉన్నదాన్ని చూసి, బాధపడకుండా, తన కుమారుడి ఆచరణ గురించి అడిగాడు.
గదతాఖిలకర్మ తస్య వై స కథం చాహరదశ్వవర్యకమ్ । కథయంతు పునః కియద్బలం బత వీరాః కతి యోద్ధుమాగతాః
వారు అతని కార్యాలన్నీ వివరంగా చెప్పగా, రాజు ఆ గొప్ప గుర్రాన్ని ఎలా పట్టుకున్నాడో అడిగాడు. యుద్ధానికి ఎంతమంది బలవంతులు వచ్చారో కూడా తెలుసుకోవాలనుకున్నాడు.
అథ శత్రుబలోన్ముఖః కథం మమ వీరో దమనో రణం వ్యధాత్ । విజయం చ విధాయ దుర్జయం కిల వీరం బత కోఽప్యశాతయత్
శత్రు బలాన్ని ఎదుర్కొంటూ నా కుమారుడు దమనుడు యుద్ధంలో ఎలా ప్రవర్తించాడో, అంత కష్టమైన విజయాన్ని సాధించిన తర్వాత, ఎవరు అతన్ని ఓడించగలిగారు అని రాజు అడిగాడు.
ఇత్యాకర్ణ్య వచో రాజ్ఞః ప్రత్యూచుస్తేఽస్య సేవకాః । క్షతజేన పరిక్లిన్న గాత్రవస్త్రాదిధారిణః
రాజు మాటలు విని, గాయాల రక్తంతో శరీరాలు, వస్త్రాలు తడిసిన సేవకులు ఇలా సమాధానం ఇచ్చారు.
రాజన్నశ్వం సమాలోక్య పత్రచిహ్నాద్యలంకృతమ్ । గ్రాహయామాస గర్వేణ తృణీకృత్య రఘూత్తమమ్
రాజా! గుర్రాన్ని పత్రాల గుర్తులు, అలంకారాలతో అలంకరించబడినదాన్ని చూసి, రఘువంశశ్రేష్ఠుడిని లెక్కచేయకుండా, గర్వంతో దాన్ని పట్టుకున్నాడు.
తతో హయానుగః ప్రాప్తః స్వల్పసైన్యసమావృతః । తేన సాకమభూద్యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్
తర్వాత, కొంతమంది గుర్రపు సైనికులతో కూడి, అతడు అక్కడికి వచ్చాడు. అతనితో జరిగిన యుద్ధం ఘోరంగా, హృదయాన్ని కలవరపరిచేలా జరిగింది.
తం మూర్చ్ఛితం తతః కృత్వా తవ పుత్రః స్వసాయకైః । యావత్తిష్ఠత్యథాయాతః శత్రుఘ్నః స్వబలైర్వృతః
అప్పుడు నీ కుమారుడు తన బాణాలతో అతన్ని మూర్చిపోయేలా చేసి, అక్కడే నిలిచి ఉండగా, శత్రుఘ్నుడు తన సైన్యంతో అక్కడికి వచ్చాడు.
తతో యుద్ధం మహదభూచ్ఛస్త్రాస్త్రపరిబృంహితమ్ । బహుశో జయమాపేదే తవ పుత్రో మహాబలః
తర్వాత ఆయుధాలు, అస్త్రాలతో నిండిన గొప్ప యుద్ధం జరిగింది. నీ శక్తివంతమైన కుమారుడు పలు సార్లు విజయం సాధించాడు.
ఇదానీం తేన ముక్త్వాస్త్రం శత్రుఘ్నభ్రాతృసూనునా । మూర్చ్ఛితః ప్రధనే రాజన్కృతో వీరః సుతస్తవ
ఇప్పుడు, రాజా! శత్రుఘ్నుని అన్న కుమారుడు ఒక అస్త్రాన్ని ప్రయోగించగా, నీ వీర కుమారుడు యుద్ధమధ్యంలో మూర్చిపోయాడు.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య రోషశోకసమన్వితః । స్థగితాంగ ఇవాసీత్స సముద్ర ఇవ పర్వణి
ఈ మాటలు విని, అతడు కోపంతో, దుఃఖంతో నిండిపోయి, సముద్రం పరవళి సమయంలో ఎలా నిశ్చలంగా ఉంటుందో అలా నిలిచిపోయాడు.
ఉవాచ సేనాధిపతిం రోషప్రస్ఫురితాధరః । దన్తైర్దతాఁల్లిహన్నోష్ఠం జిహ్వయా శోకకర్శితః
కోపంతో పెదాలు కంపించుతూ, దుఃఖంతో నాలుక వాడిపోతూ, పళ్లతో పెదాలను కొరుకుతూ, సేనాధిపతిని ఇలా అడిగాడు.